Fringe ye una serie de ciencia ficción d'Estaos Xuníos creada por J. J. Abrams, Alex Kurtzman y Roberto Orci. Estrenóse al traviés de Fox Broadcasting Company el 9 de setiembre de 2008 y terminó'l 18 de xineru de 2013 dempués de cien episodios arrexuntaos en cinco temporaes. La serie sigue a Olivia Dunham (Anna Torv), Peter Bishop (Joshua Jackson) y Walter Bishop (John Noble), quien son miembros de la División Fringe de la Oficina Federal d'Investigación que la so base atópase en Boston, Estaos Xuníos, so órdenes del Departamentu de Seguridá Nacional. L'equipu utiliza métodos de la ciencia fringe p'ayudar al FBI a investigar diversos casos inesplicables, de cutiu horribles, que tán rellacionaos con un misteriosu universu paralelu. La serie foi considerada como un amiestu ente The X-Files, Altered States y The Twilight Zone.
Fringe combina'l formatu de casos de la selmana con una historia relevante de fonderada. Empezó colos tradicionales «misterios de la selmana» y adulces formó la so propia mitoloxía onde dexó tras aquellos episodios en posteriores temporaes. La mayoría de los episodios contienen una trama independiente a la xeneral pero tamién dellos episodios esploraron la mitoloxía xeneral de la serie.
La receición de la crítica mientres la primer temporada foi tibia, pero cola meyora de les temporaes fíxose más favorable por cuenta de qu'empezóse a esplorar la so mitoloxía, como l'universu paralelu y la llinia de tiempu alternativa. La serie, según el repartu, foi nomada pa dellos premios importantes. A pesar del so treslláu a «la maldición del vienres pela nueche» y los baxos niveles d'audiencies, tien siguidores de cultu. La serie tamién dio pasu a dos series de comic book de seis partes y un xuegu de realidá alternativa.
Premisa
Fringe sigue los casos de la División Fringe, una Fuercia de Xera Federal sofitada principalmente pola Oficina Federal d'Investigación (FBI) qu'inclúi a l'axente Olivia Dunham, al Dr. Walter Bishop, l'arquetipu d'un científicu llocu y a Peter Bishop, el desamoráu fíu de Walter y negociador por excelencia. Tán sofitaos por Phillip Broyles, direutor de la Fuercia, y l'axente Astrid Farnsworth, quien sirve como asistente de llaboratoriu nes investigaciones de Walter. La División Fringe investiga casos rellacionaos cola ciencia fringe onde s'atopen casos como esperimentos transhumanos destinaos escontra un mal, pa poner en perspeutiva una singularidá teunolóxica pa un posible choque d'universos paralelos. El trabayu de la División Fringe cruciar con bioteunoloxía avanzada desenvuelta por una compañía llamada Massive Dynamic, fundada pol exsocio de Walter, el Dr. William Bell, y empobináu pola so amiga de mancomún, Nina Sharp. L'equipu tamién ye contempláu en silenciu por un grupu d'homes calvos y macios llamaos Observadores.
La primer temporada introduz a la División Fringe mientres investiguen casos que tán rellacionaos con «el patrón», munchos de los cualos tán orquestados por una rede internacional de científicos renegaos que se basen nel ZFT (Zerstörung durch Fortschritte der Technologie, o n'español, Destrucción pola Meyora de la Teunoloxía), quien son dirixíos por David Robert Jones y prepárense pa un eventu de xuiciu final. L'amenaza del ZFT paez terminar cuando Peter mata a Jones nel so intentu de viaxar a un universu paralelu. Olivia llega a saber qu'ella foi suxetu de prueba per parte de Walter, años tras, cuando yera neña, ónde él utilizó una droga nootrópica para asina da-y habilidaes psiónicas débiles. Walter tamién tien dificultaes p'afaese a la vida normal y ta sol cuidu del so fíu dempués de vivir diecisiete años nuna institución mental. Paralelamente, despinta'l fechu de que Peter ye d'un universu paralelu una y bones «el so» Peter morrió cuando yera neñu.
Mientres la segunda temporada, los fechos enfóquense principalmente nes actividaes del universu paralelu, especialmente nes singularidaes qu'asoceden nos puntos débiles de la membrana que dixebra los dos mundos; nel otru llau, los científicos desenvolvieron una sustancia similar al ámbare qu'aislla estes singulares, anque ende atópense persones inocentes que quedaron atrapaes pola solidificación del ámbare. L'equipu Fringe encargar de los casos que conducen a una «gran nube», esto ye, cuando l'universu paralelu ente en guerra col principal. Amás, tópense híbridos humanos-máquines con carauterístiques metamórfiques que vienen dende l'universu alternu. Per otra parte, Walter vese forzáu a dici-y a Peter que lo robó del universu paralelu, yá que pudo nun pudo salvar al so propiu fíu, Peter, que morrió d'una enfermedá xenética. Pa esto, en 1985, Walter crució nel conxeláu llagu Reiden escontra l'universu paralelu p'alministra-y la medicina a la versión alterna de Peter, pero, dempués de que'l frascu con medicina romper por accidente, viose forzáu a llevase al neñu al universu principal. Una vegada nel universu de Walter, el xelu del llagu rompióse, pero él y Peter fueron salvaos pel Observador Setiembre, onde ésti aprofió la importancia del neñu. El portal que Walter abrió nel llagu ye la causa de les singularidaes qu'asoceden nel universu alternativu, siendo aquel llagu l'epicentru de los problemes.
La tercer temporada presenta episodios tantu nel universu principal como nel universu paralelu. «Walternativo», la versión alterna de Walter, ye'l Secretariu de Defensa de los EE. XX. y punxo en marcha un plan, gracies a una máquina que puede destruyir l'universu principal, que reacciona ante la bioloxía de Peter. Amás, Walternativo ye responsable d'unviar a la versión alterna d'Olivia al universu principal por que se infiltre na División Fringe y monte el dispositivu ende, mientres él estudia a l'axente Dunham pa saber l'orixe de les sos habilidaes psiónicas. Por cuenta de continuos descuidos, la Olivia alterna queda embarazada de Peter, pero ye sacada del universu principal antes de ser procesada ante la llei. Darréu, Walternativo ye responsable d'acelerar el so embaranzu col fin de llograr una muestra de sangre del ñácaru y asina poder activar la máquina. Cola ayuda d'Olivia, Peter llogra entrar na versión principal de la máquina y esperimenta una visión escontra'l futuru, onde l'universu paralelu foi destruyíu, anque esti fechu amenacia la estabilidá del principal. Cuando vuelve al presente, Peter camuda'l so plan y utiliza la máquina pa fundir los dos habitaciones onde s'atopen les máquines, p'asina crear una ponte onde los habitantes de dambos universos puedan solucionar los sos problemes, pero depués d'esto sume y ye escaecíu poles dos versiones de Walter y Olivia.
La cuarta temporada empieza con una llinia de tiempu alternativa, na cual Setiembre nun pudo salvar a la versión alternativa de Peter en 1985, según el Observadores. Esto crea un efeuto mariposa qu'inflúi nel pasáu de los personaxes principales pero, amás, llógrase estabilizar a dambos universos gracies a la creación de la ponte. Con too y con eso, Peter remanez nesta nueva llinia de tiempu por cuenta de les aiciones de la División Fringe, que inclúi a Lincoln Lee. Primeramente, Peter trabaya pa tornar a la so propia llinia de tiempu, yá que tien medrana de que les sos alcordances alterien a una Olivia con dosis de Cortexiphan, pero dempués d'atopase con un mancáu Setiembre, Peter entérase qu'aquella llinia de tiempu en realidá ye'l so llar y tanto Olivia como él acepten el cambéu, y retomen la so rellación. Setiembre tamién-y revela a Peter que'l Observadores tuvieron que borrar al fíu de Peter, Henry, una y bones el futuru alteriaríase irrevocablemente, anque señaló que'l futuru ñácaru de Peter con Olivia va ser importante. Per otru llau, William Bell dio-y instrucciones a David Robert Jones, que ta vivu na nueva llinia de tiempu, de trabayar cola versión alterna de Nina Sharp pa sincronizar dambos universos col fin de faelos colapsar y preparar el camín pa un tercer universu que tea sol control de Bell, usa los poderes de Cortexiphan n'Olivia pa faer posible'l colapsu. La División Fringe vese obligada a cerrar la ponte dimensional, pero esto nun detién el plan de Bell. Walter ve que-y queda solo una opción: matar a Olivia, yá que la so muerte va atayar el procesu y va salvar al mundu. Setiembre apaez ante Walter y alviértelu que «yá vienen», onde alude al futuru distópico de 2036 que s'amuesa nel episodiu «Letters of Transit», onde'l Observadores llegaron d'un futuru alloñáu onde la tierra foi arruinada por ellos mesmos. Viaxaron nel tiempu hasta'l 2015 y realizaron «La Purga», que acabó con gran parte de la humanidá, y sometieron a los sobrevivientes sol so control. Amás, empezaron a modificar l'ambiente del planeta pa faelo más cómodu pa ellos.
La quinta y última temporada sigue la historia del añu 2036 vistu nel episodiu «Letters of Transit». L'equipu Fringe tuvo que ser zarráu n'ámbare pa evitar la so captura pocu dempués de «La Purga» y, gracies a Etta, versión adulta de la fía de Peter y Olivia que se tresmanara tres la invasión Observadora en 2015, llogren ser lliberaos. Walter revela que Setiembre y él trabayaren nun plan pa ganar a los Observadores, que les sos instrucciones fueron dexaes en cintes de videos nel llaboratoriu con ámbare. Les cintes conducen a dellos componentes d'un dispositivu, onde s'inclúi un neñu Observador, llamáu Michael, pero amás alúdese a un home llamáu Donald, qu'ayudara a Walter a ellaborar el plan. Etta ye asesinada mientres intentaba axuntar dellos elementos, lo que lleva a Olivia y a Peter a querer completar el plan nel so nome. Al traviés de Michael, l'equipu afaya que Donald ye Setiembre y que los sos poderes d'Observadores fueren desaposiaos d'él por ayudar al equipu Fringe. Amás, Michael ye'l so fíu xenéticu, que foi cultiváu y resultó ser una anomalía nun futuru alloñáu. Setiembre esplica que'l plan consiste n'unviar a Michael al añu 2167, onde los esperimentos xenéticos humanos pa sacrificar la emoción en desmedro d'intelixencia empecipiáronse, lo que llevó a la creación de los Observadores. Al unviar al mozu al futuru va amosase que la intelixencia y la emoción son posibles, que detienen los esperimentos y faen que'l Observadores nunca esistan. Setiembre ta llistu pa llevar a Michael al añu 2167 una y bones el plan ta en marcha, pero él recibe un disparu letal a últimu momentu. Walter, que yá tenía consciencia de que tenía de sacrificase, toma a Michael y llevar escontra'l futuru p'asegurar que'l plan resulte. Como taba previstu, el tiempu recula al momentu de la invasión en 2015 y el Observadores nunca invadieron. Peter, Olivia y Etta viven les sos vides en paz, anque Peter recibe una carta del so padre, que convirtióse nuna paradoxa: el dibuxu d'un tulipán blancu.
Universu paralelu right|thumb|Una de les clares diferencies ente l'universu principal y l'universu alternativu ye que nesti postreru'l World Trade Center nun foi destruyíu nos atentaos del 11 de setiembre de 2001, sinón que la Casa Blanca foi destruyida. Gran parte del arcu narrativu de Fringe arreya a un universu paralelu que básicamente ye'l reflexu del universu principal, pero con numberoses diferencies históriques. Un exemplu significante usáu son los efeutos del atentaos del 11 de setiembre de 2001: esti eventu tamién asocedió nel universu paralelu, anque'l World Trade Center nun foi atacáu, que dexaron estos edificios de pies los cualos predominen nel «Manhatan» d'esti universu onde s'atopa la oficina del Dr. William Bell. Otru exemplu atopar nel capítulu 16 de la segunda temporada, onde dos Observadores salen d'un cine onde se proyeuta una versión alternativa de la película «Back to the Future», protagonizada por Eric Stoltz en llugar de Michael J. Fox. Ello ye que Stoltz trabayó en dicha película como protagonista, pero foi sustituyíu a les cinco selmanes de rodaxe por Michael.