300px|thumb|right|Nun mercáu competitivu, los consumidores y los productores son preciu-aceptantes, una y bones el preciu vien fitu solamente pola ufierta y la demanda. Sicasí, nun monopoliu, el oferente monopolista puede afitar el preciu utilizando'l so poder de mercáu.
Un monopoliu (del griegu μόνοϛ mónos 'unu' y πωλέιν pōléin 'vender') ye una situación de privilexu llegal o fallu de mercáu, nel cual esiste un productor o axente económicu (monopolista) que tien un gran poder de mercáu y ye l'únicu nuna industria dao que tien un productu, bien, recursu o serviciu determináu y estremáu.
Por que esista un monopoliu, ye necesariu qu'en dichu mercáu nun esistan productos sustitutivos, esto ye, nun esiste nengún otru bien económicu que pueda reemplazar el productu determináu y, poro, ye la única posibilidá que tien el consumidor de mercar. Suel definise tamién como «mercáu nel que solo hai un vendedor», pero dicha definición corresponderíase más col conceutu de monopoliu puru.
El monopolista controla la cantidá de producción y el preciu, anque non de manera simultánea, yá que la eleición de la producción o del preciu determina la posición que se tien respectu al otru; vale dicir, el monopoliu podría determinar en primer llugar la tasa de producción que maximiza les sos ganancies pa depués determinar, por aciu l'usu de la curva de demanda, el preciu máximu que puede cobrase pa vender dicha producción.
Dende un puntu de vista económicu, si'l monopoliu ye maximizador d'utilidaes, a diferencia de lo qu'asocede na competencia perfecta, enfrentar a una curva de demanda de rimada negativa. Al nun ser horizontal, nunca va operar de manera voluntaria siempres que l'ingresu marxinal (IMg) sía inferior a cero, entá si los costos de producción fueren iguales a cero, yá que siempres va esistir l'alternativa d'amenorgar la producción, aumentando d'esta miente los ingresos y, poro, les ganancies que percibe. N'efeutu, cuando 0 < η < –1 (elasticidá aprecio de la demanda inelástica), tiense que l'ingresu marxinal ye negativu, polo que'l monopolista nunca va decidir operar naquella porción de la curva de demanda.
Nesti contestu, el costu marxinal de la monopolista —medría del costu total cuando se varia nuna unidá la producción— representa la ufierta total del mercáu, polo que puede afirmase que nun esiste curva d'ufierta por cuenta de que la rellación biunívoca ente cantidá y preciu sume. Poro, l'ingresu mediu (IMe) del monopolista —o'l preciu por unidá vendida— nun ye más que la curva de demanda del mercáu. Pa escoyer el nivel de producción maximizador del beneficiu, el monopolista hai de conocer les sos curves d'ingresu marxinal (variación qu'esperimenta l'ingresu cuando la ufierta varia nuna unidá) y de costu mediu.
Poder de mercáu del monopolista
Denominar poder de mercáu a «la capacidá d'un vendedor o d'un comprador d'influyir nel preciu d'un bien». Nel casu de que'l poder de mercáu recaya sobre un únicu comprador, tratar d'una estructura de monopsonio, ente que cuando recái sobre un únicu vendedor, falar d'una estructura de monopoliu.
El poder de mercáu del monopolista ta totalmente condicionáu pol efeutu de la elasticidá-aprecio de la demanda (YPD), qu'establez la rellación de les variaciones de la cantidá demandada (QD), que son motivaes polos cambeos nel preciu del productu (P). Pa poder maximizar el so beneficiu, el monopolista va buscar amontar los precios, pero eso va suponer inevitablemente un amenorgamientu de la cantidá demandada, que va ser mayor o menor en función de la elasticidá-aprecio d'esi productu nesi mercáu. La ufierta deseyada pol monopolista va ser aquella que maximice el so beneficiu, de forma que se permedien dambos efeutos.
YPD = Elasticidá aprecio de la demanda del mercáu. IM = Ingresu marxinal. IT = Ingresu total. P = Preciu. Q = Nivel de producción. m = Monopolista. CM = Costu marxinal.
A última hora, la diferencia ente'l preciu competitivu y el preciu monopolista ye inversamente proporcional a la elasticidá de la demanda. Si ye bien elástica (un eleváu númberu negativu), el preciu va ser bien cercanu al costu marxinal, polo que'l monopoliu va tar más cercanu al mercáu competitivu. Ello nun significa que quien tenga más poder de mercáu va tener más beneficios, yá que inflúin otros elementos como'l volume de venta, los costos fixos, etc.
Asina, la esistencia d'una demanda de mercáu non infinitamente elástica, como a la que s'enfrenta la empresa perfectamente competitiva, brinda la posibilidá de poder asitiar el preciu percima del preciu de mercáu. Esi ye'l verdaderu poder del monopoliu d'una empresa.
Índiz de Lerner En términos cualitativos, para midir el poder de monopoliu utiliza'l índiz de Lerner:
Índiz de Lerner de poder de monopoliu* Onde: YPD = Elasticidá aprecio de la demanda de la empresa. Pm = Preciu monopolista. Qc = Nivel de producción competitivu. CM = Costu marxinal.
Nuna empresa dafechu competitiva, el preciu óptimo competitivu va ser igual al costu marxinal nesi nivel de producción, polo que L = 0. Cuánto mayor sía L mayor va ser el poder de monopoliu.
Fuentes de poder de mercáu del monopolista 330px|thumb|El monopoliu natural suel ser carauterísticu de les industries que riquen d'una gran inversión pa entrar nel mercáu, onde los altos costos fixos esistentes funcionen como barreres d'entrada.
La elasticidá-aprecio de la demanda d'una empresa (que nesti casu coincide cola elasticidá-aprecio de la demanda del mercáu (YPD) al ser la única empresa que lo abastez) establez la rellación de les variaciones de les cantidá demandada (QD) motivaes por variaciones nel preciu del productu (P). Ye la fonte direuta de poder de mercáu, pero esta encóntase n'otres diverses:
La elasticidá de la demanda del mercáu: como la demanda de la empresa ye, siquier, tan elástica como la demanda del mercáu, la elasticidá de la demanda del mercáu llinda les posibilidaes de la empresa de poder consiguir poder de monopoliu. Asina, por casu, la esistencia de productos sustitutivos cercanos puede determinar una curva de demanda de mercáu elástica provocando que la empresa pierda poder de mercáu, ente que la necesidá del productu puede volvela inélastica y aumentar la posición monopolista de la empresa. La rellación ente les empreses: Una feroz rivalidá en busca d'una mayor cuota de mercáu va torgar el poder del monopoliu. Como ye obviu, nel monopoliu esti factor nun inflúi yá que la estructura del mercáu caracterízase precisamente pola esistencia d'una sola empresa productora. Sicasí esta fonte puede interpretase nesti casu como la rivalidá por llograr una cuota dientro del mercáu, sofitándose na teoría de los mercaos apostaos. El númberu d'empreses del mercáu: si hai munches empreses, ye improbable qu'una empresa pueda xubir thumb|400px|Distribución de los sistemes de TV nel mundu.significativamente el preciu. Pa ello les empreses traten de crear barreres d'entrada. Estes barreres pueden ser: Llegales: Patentes, llicencies, copyrights, asientos ente otres. Suelen dar llugar a monopolios artificiales. Tradicionales: Economíes d'escala, altos costos fixos ente otres. Suelen dar llugar a monopolios naturales. De costumes: Crear un compromisu per parte de los consumidores cola empresa en cuestión que termine provocando un refugu sistemáticu de les demás. Controlar un elementu imprescindible pa la producción. Segmentar el mercáu: Por aciu una segmentación de mercáu evítense les consecuencies d'una competencia global ente empreses. Un exemplu ye l'usu de los distintos sistemes de codificación PAL o'l NTSC según la zona.
Víes pa l'apaición d'un monopoliu Estes fontes de poder de mercáu pueden terminar formando una estructura monopolística. D'ente toles víes que pueden desencadenar l'apaición d'un monopoliu puede destacar:
Trust
El términu trust (voz inglesa que significa "enfotu") refierse, en Economía, a un grupu d'empreses que les sos actividaes topar controlaes y empobinaes por otra empresa. Ye la unión d'empreses distintes so una mesma direición central cola cuenta d'exercer un control de les ventes y la comercialización de los productos. Trátase d'una estructura holding enfocada a un mesmu sector, lo que-y confier un ventaxosu poder de mercáu sobre'l mesmu.
Un trust tiende a controlar un sector económicu y exercer no posible el poder del monopoliu, y puede ser: Horizontal: Cuando les empreses producen los mesmos bienes o empresten los mesmos servicios. Vertical: cuando les empreses d'un grupu efectúen actividaes complementaries.
La primer combinación qu'adoptó esta forma foi la Standard Oil Trust, fundada en 1882. En 1890 la llei Sherman Antitrust declarar per primer vegada illegales.
Cártel 250px|thumb|Xunta de la OPEP en Kuwait. Anguaño los Países Esportadores de Petroleu axúntense y tomen decisiones conxuntes sobre cuotes de mercáu, precios, etc. que-yos dexa controlar la producción y distribución del petroleu arrenunciáu a competir ente sigo, formando un organismu conxuntu que remana la ufierta de práuticamente tol mercáu. En Economía denominar cártel o cartelu a un alcuerdu formal o informal ente empreses del mesmu sector, que'l so fin ye amenorgar o esaniciar la competencia nun determináu mercáu. Los cárteles suelen tar empuestos a desenvolver un control sobre la producción y la distribución de tal manera que por aciu la colusión de les empreses que la componen, formen una estructura de mercáu monopolística llogrando un poder sobre'l mercáu nel cual llogren los mayores beneficios posibles en perxuiciu de los consumidores polo que les consecuencies pa estos son les mesmes que con un monopolista. La diferencia anicia en que los beneficios totales (que los máximos posibles de consiguir nel mercáu) son partíos ente los productores. Les sos principales actividaes centrar n'afitar los precios, llindar la ufierta disponible, estremar el mercáu y compartir los beneficios. Na actualidá, el términu suelse aplicar a los alcuerdos que regulen la competencia nel comerciu internacional. Un exemplu claro ye la Organización de Países Esportadores de Petroleu OPEP.
Los cárteles surdieron n'Alemaña na década de 1870, coincidiendo cola crecedera de la economía en dichu país. Considérase que l'ésitu que llograron foi hasta ciertu puntu responsable de la política esterior alemana que conduciría a les dos guerres mundiales. Mientres la I Guerra Mundial, el gobiernu alemán utilizó los cárteles pa esportar armes y otros materiales sintéticos. A lo llargo de les siguientes dos décades les empreses alemanes siguieron controlando d'una manera global la producción. Unu de los cárteles más importantes foi l'IG Farbenindustrie, dientro de l'actividá rellacionada con productos químicos, destacando na producción de tintes, venenos y melecines, y única compañía alemana col so propiu campu de concentraciónComisión de Derechos Humanos y CETIM «El Papel de les Grandes Empreses nel Holocaustu.» 2005. y predecesora direuta de Bayer, BASF y Hoechst (los cualos son tamién agora parte d'otru cártel farmacéuticu conocíu como Codex Alimentarius). Al empecipiase la II Guerra Mundial, casi tola industria alemano taba entamada alredor de cárteles, promovíos y controlaos pol gobiernu, que dexaron una gran crecedera na economía nacional gracies a una balanza de pagos notablemente positiva.
Fusión o alquisición
Les fusiones y alquisiciones d'empreses, conocíes tamién pola so acrónimu n'inglés M&A —mergers & acquisitions—, referir a un aspeutu de la estratexa de la xerencia de les finances corporatives que s'ocupa de la combinación y alquisición d'otres compañíes según otros activos.
Fusión: Una fusión ye la unión de dos o más persones xurídicamente independientes que deciden xuntar los sos patrimonios y formar una nueva sociedá. Si una de les sociedaes que se funden, absuerbe'l patrimoniu de les restantes denominar fusión per absorción.