Gran Moravia (; ) foi un imperiu medieval de la Europa central desenvueltu ente'l 833 y el sieglu X, constituyendo la primer realidá estatal que se forxó ente los antepasaos de checos, moravos y eslovacos. El nucleu territorial del imperiu foi'l ríu Morava, güei na República Checa y Eslovaquia, y na so espansión llegó a tomar zones de les modernes Hungría, Rumanía, Polonia, Austria, Alemaña, Serbia, Eslovenia, Croacia y Ucraína.
La Gran Moravia foi fundada pol príncipe de Moravia, Mojmír I, en sometiendo en 833 al Principáu de Nitra y axuntar la rexón so un mesmu tronu. Esperimentó un desenvolvimientu cultural ensin precedentes pola obra evanxelizadora de Cirilo y Metodio mientres el reináu del príncipe Ratislav I en 863. L'imperiu algamó la so máxima estensión territorial col gobiernu de Svatopluk I.
Debilitáu poles lluches internes y problemes fronterizos colos francos, l'Estáu moravo nun aguantó la invasión maxar del sieglu X, desmembrándose en partes controlaes pol ducáu de los polacos (base del futuru reinu de Polonia), el Gran Principáu d'Hungría y el Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. Les árees ocupaes por esti postreru fueron rápido feudalizadas, surdiendo Estaos como'l ducáu de Bohemia y la marca de Moravia.
La Gran Moravia dexó tres de sí un fondu legáu cultural, compuestu por castiellos y ciudaes que sobrevivieron a la invasión, según pol alfabetu glagolíticu y l'antiguu idioma eslavu usáu na lliturxa, espublizaos ente otros pueblos eslavos.
Orixe del nome
El nome de Gran Moravia provién de la obra De Administrando Imperio escrita pol emperador bizantín Constantín VII en redol al añu 950. El términu "Moravia" procede del ríu Morava y, como s'especulaba entós daquella, de la so capital, que tendría'l mesmu nome. En cuanto al axetivu "Grande" esisten dos teoríes: per un sitiu, señala que ye por cuenta de la so gran estensión, por otru créese que l'axetivu namái se refier a les rexones más alloñaes de la frontera bizantina.
Dellos historiadores actuales prefieren la denominación de Gran Imperiu Eslovacu, señalando que con él naz la primer estructura estatal de la nación eslovaca. Per otra parte, esisten historiadores que refuguen esti términu aduciendo qu'entós daquella entá nun yera posible estremar claramente una nación eslovaca.
Los nomes de la Gran Moravia n'otros idiomes son "Велья Морава" n'eslavu antiguu, "Veľká Morava" n'eslovacu, "Velká Morava" en checu, en "Moravia Magna" en llatín, "Velika Moravska" en serbiu y croata, y "Nagymorva Birodalom" n'húngaru.
Historia Oríxenes del Imperiu thumb|250px|Situación política antes de 833. Depués de la llegada de los pueblos checos, moravos y eslovacos, éstos entamáronse nel Imperiu de Samo, confederación qu'axuntaba a les distintes tribus locales. Esti protoestado nun sobrevivió al so fundador, el rei Samo (623-658). Col indeble intentu d'organización estatal favorecióse la creación y ascensu d'una aristocracia terrateniente, que fortalecióse n'enfrentamientos contra'l kaganatu ávaru.
El contautu colos francos favoreció'l florecimientu económicu, la fundación de numberosos asentamientos nel valle del ríu Morava y la construcción de fortaleces nes llombes. La llamada cultura de Blatnica-Mikulčice ye la mayor representante d'esti escenariu sociopolítico.
Mientres la dómina de Carlomagno, les tribus eslaves de la zona fueron axuntaes y empuestes en numberoses guerres que finalmente llograron destruyir el kaganatu ávaru. El progresu del gobiernu carolinxu, tocantes a centralización del poder y creación d'estructures alministratives, influyó a los eslavos, checos y moravos hasta constituyir dos realidad polítiques bien diverses:
el principáu de Moravia: estendíu pela actual Moravia y Eslovaquia Occidental, el principáu foi rexíu por Mojmír I, quien introdució'l cristianismu coles misiones de Passau. El primer antecedente históricu que se tener del principáu son datos de los tributos daos a la Dieta de Frankfurt. La so capital yera Mikulčice.
el principáu de Nitra: estendíu pela actual Eslovaquia Oriental, taba rexíu pol príncipe Probina, que, anque siendo paganu, mandó construyir la primer ilesia cristiana nel 828. La so capital yera Nitra.
Nel 833 Mojmír I sometió'l principáu de Nitra, axuntando per primer vegada nuna sola unidá política a eslavos, checos y moravos. Probina y la so familia llogren escapar a territoriu francu, onde se-yos concede'l Principáu de Balaton o Pannonia Inferior.
Desenvolvimientu del Imperiu thumb|right|300px|Territorios qu'abarcó l'Imperiu de la Gran Moravia: 1: Principáu de Moravia 2: Principáu de Nitra 3: Anexáu al Principáu de Nitra antes de la unificación 4: Conquistada por Mojmír I o Ratislav I, alministráu por Nitra 5: Parte del Principáu de Moravia o conquistáu a más tardar en 853 6 y 9: Conquistaos por Ratislav I nel 858, alministráu pol Principáu de Nitra 7: Conquistáu en 833 o 883 8 y 10: Conquistáu en 858 o 883, alministráu pol Principáu de Nitra 11: Vistulanos, conquistaos nel 874 12: Conquistáu nel 874 13: Silesia, conquistada nel 880 14: Parte de Silesia, conquistada nel 890 15: Lusacia conquistada ente 890 y 897 16, 17 y 18: Partes de Lusacia 19: Bohemia, conquistada ente'l 888 y el 890 20: Principáu de Balaton, conquistáu nel 883 21 y 22: Partes del principáu de Balaton 23: Transilvania, conquistada ente 881 y 882 24 y 27: Parte de Transilvania 25 y 26: Conquistáu por Svatopluk I A la muerte de Mojmír I nel 846 asume'l tronu'l so nietu, Ratislav I. A pesar de que primero foi designáu polos soberanos francos, el príncipe llogró imponer la so política independiente. Pa ello debió de menguar la influencia franca nel territoriu, lo cual llograr de dos formes. Per un sitiu, llogró la derrota del exércitu francu nel 855; por otru derrocó'l monopoliu ya influencia del cleru francés na zona faciendo un llamamientu al emperador bizantín, Miguel III, por qu'unviara misioneros qu'evanxelizaren la rexón en llingua eslava. La respuesta del monarca bizantín llegó de momentu unviando a Cirilo y Metodio nel 863. Estos crearon el primitivu alfabetu eslavu (alfabetu glagolíticu) y traducieron a esti idioma les escritures. El gobiernu de Ratislav I tamién s'encargó de la defensa del so territoriu construyendo numberoses fortificaciones. Finalmente, el príncipe dio al so sobrín, Svatopluk I, el títulu de Príncipe de Nitra. Esti aliar colos francos consiguiendo derrocar a Ratislav.
L'empiezu del reináu de Svatopluk I foi aturbolináu al negase los sos aliaos francos a abandonar la zona occidental de la Gran Moravia. Prindáu polos francos y col pueblu n'insurrección, dirixíos por Slavomír, los años vinientes fueron difíciles, hasta la lliberación de Svatopluk. Este, de regresu, llogró tomar el mandu de los insurxentes, espulsar y defendese de los francos, repeler a húngaros y al Primer Imperiu Búlgaru, amás de llograr la máxima estensión del Imperiu tomando la República Checa y Eslovaquia y árees de les modernes Hungría, Rumanía, Polonia, Austria, Alemaña, Serbia, Eslovenia, Croacia y Ucraína. Esto llevar a intitularse como Rex (Rei) de Magna Moravia.
Nel 880 el pontífiz Xuan VIII publicó la bulda Industriae Tuae, pola que se creaba la provincia eclesiástica independiente de Gran Moravia, con Metodio como arzobispu, y reconocíase al eslavu como'l cuartu idioma llitúrxicu (xunto al llatín, griegu y hebréu).
Cayente y cayida del Imperiu Dempués de la muerte de Svatopluk I nel 894 l'Imperiu entró en decadencia al partise ente los sos fíos Mojmír II y Svatopluk II, que asumieron como rei de Gran Moravia y Príncipe de Nitra, respeutivamente. Metíos en lluches internes ya invadíos pol reinu Francu Oriental, la Gran Moravia perdió la mayoría de los sos territorios periféricos.
Los nómades maxares o húngaros, aprovechándose d'esti fechu, invadieron la cuenca del ríu Danubiu ocupando los territorios de la cuenca de los Cárpatos allugaos al sur y en parte del imperiu moravio. En 902 destruyiríen los exércitos de la Gran Moravia, que pasaría a ser un meru reinu fronterizu, que sumiría pasu ente pasu. Magar nun se tienen datos exactos sobre cuándo morrieron los últimos monarques moravios, Mojmír II y Svatopluk II, envalórase que probablemente perecieron alredor de 907, cuando los húngaros ganaron la batalla de Bratislava sobre l'exércitu bávaru.
Destruyíu l'imperiu, les sos ruines fueron partíes de la siguiente forma:
Área Occidental: en manes de la Francia Oriental (Alemaña), depués Sacru Imperiu Romanu, onde se formaron una serie de marquesaos pa contener l'amenaza húngara. Ente esos marquesaos atópense: Marca de Moravia, Marca d'Austria, Marca d'Estiria, Marca de Carintia, Marca de Carniola y Marca de Istria. Amás foi fundada nesa zona'l Ducáu de Bohemia.
Área Meridional: anexada al Estáu húngaru formáu pola dinastía Árpád a finales del sieglu X.
Área Oriental: en manes de l'aristocracia terrateniente eslava, foi sometida y anexada nel 999 al Reinu de Polonia de la dinastía Piast.
Tocantes a les principales fortificaciones, como Nitra, Bratislava y Zemplín, caltienen les sos funciones pola so importancia estratéxica. Nel común de los casos estes ciudaes van permanecer actives dientro de los nuevos Estaos como unidaes alministratives, especialmente nel Reinu d'Hungría, lo cual va dexar que l'aristocracia terrateniente eslava tenga un ampliu dinamismu ya independencia dientro de les nueves unidaes estatales. Con al respective de la división eclesiástica, nun sufrió alteración por causa de la invasión húngara.
En cuanto al impautu demográfico y cultural, los estudiosos concluyeron que nun foi tayante y atanante. Especial mención merez la rellación ente maxares y eslavos, quien realizaron una fonda fusión étnica y cultural, lo que nun dexa siguir col rastru arqueolóxicu más allá del sieglu XI.
La hestoria de la Gran Moravia y l'impautu de la obra de Cirilo y Metodio van constituyir un fondu raigañu cultural de les naciones eslaves de la Europa central, especialmente n'Eslovaquia. L'alcordanza y la base histórica d'esti Imperiu van ser alicaos nel sieglu XIX y XX colos intentos de crear una sola identidá na nación de Checoslovaquia.
Villes y ciudaes fortificaes L'allugamientu de la capital del Imperiu de la Gran Moravia, llamada pol emperador bizantín Constantín VII Morava, desconozse; probablemente atopábase onde s'alza la moderna Mikulčice, que cunta con un palaciu y una docena d'ilesies. A pesar d'ello ye importante señalar que naquella dómina, como asocedía en gran parte d'Europa, la capital d'un Estáu yera itinerante, esto ye, topábase allá onde s'atopara'l monarca nos sos continuos viaxes al traviés del reinu, consecuencia de la falta de capacidá alministrativa. Según los datos disponibles, monarques como Ratislav I debieron de morar tamién nel castiellu de Devín, en Nitra y na actual Bratislava.
Mikulčice foi fortificada nel sieglu VII y más tarde convirtióse nuna gran aglomeración de castiellos y aldegues, que tomaba doscientes hectárees. Poblada per alredor de dos mil persones, vivió del comerciu y l'artesanía. Tamién foi un centru relixosu, y nella alzáronse les primeres ilesies construyíes en piedra nel sieglu IX, ente les que destaca la de Kopcany, única muerte arquitectónica de la Gran Moravia. thumb|250px|Ilesia de Kopcany, única muerte arquitectónica de la Gran Moravia.