La mezquita-catedral de Córdoba, antes «Santa María Madre de Dios» o «Gran Mezquita de Córdoba», anguaño conocida como la Catedral de l'Asunción de La nuesa Señora de forma eclesiástica o a cencielles Mezquita de Córdoba o Catedral de Córdoba de forma xeneral, ye un edificiu de la ciudá de Córdoba, España.
Empezar a construyir como mezquita nel añu 785, cola apropiación y reutilización de los materiales de la basílica hispanorromana de San Vicente Mártir, que se topaba nel so llugar, polos conquistadores musulmanes. L'edificiu resultante foi oxetu d'ampliaciones mientres el Emiratu de Córdoba y el Califatu de Córdoba. Con 23 400 metros cuadraos, foi la segunda mezquita más grande del mundu en superficie, por detrás de la Mezquita de La Meca, siendo namái algamada darréu pola Mezquita Azul (Istambul, 1588). Una de les sos principales carauterístiques ye que'l so muriu de la qibla nun foi empobináu escontra La Meca, sinón 51º graos más escontra'l sur, daqué habitual nes mezquites d'al-Ándalus.
En 1238, tres la Reconquista cristiana de la ciudá, llevar a cabu la so consagración como catedral de la diócesis cola Ordenación episcopal del so primer obispu, Lope de Fitero. L'edificiu alluga'l cabildru catedraliciu de la Diócesis de Córdoba, tando prohibíu cualquier cultu coleutivu o rezu entamáu non católicu. En 1523, so la direición de los arquiteutos Hernán Ruiz, el Viejo y el so fíu, construyóse'l so basílica cruciforme renacentista d'estilu platerescu.
Güei tol conxuntu constitúi'l monumentu más importante de Córdoba, y tamién de tola arquiteutura andalusí, xunto cola Alhambra, según el más emblemáticu del arte omeya hispanomusulmán. Declarada como Bien d'interés cultural y Patrimoniu Cultural de la Humanidá como parte del centru históricu de la ciudá, incluyir pol públicu ente los 12 Ayalgues d'España en 2007En xineru de 2008, arriendes de una propuesta televisiva d'Antena 3, la Mezquita-Catedral de Córdoba quedó nel primer puestu de la llista de los "12 ayalgues españoles" d'un total de 100 monumentos finalistes. Tres la Mezquita de Córdoba, les cueves d'Altamira en segunda plaza, la Giralda de Sevilla en tercer puestu, l'Alhambra en cuarta posición y la basílica del Pilar de Zaragoza en quintu llugar. Los puestos del 6 al 12 ocupar ente otros, el Teide, la Sagrada Familia, la Catedral de Santiago y el Guggenheim de Bilbao.«La Mezquita Catedral alzar col títulu de meyor 'ayalga' d'España» - Diariu Córdoba y foi premiada como'l meyor sitiu d'interés turísticu d'Europa y sestu del mundu según un concursu de TripAdvisor. En 2016 tuvo 1,81 millones de visites, lo que la convierte nún de los monumentos más visitaos d'España.
Descripción del monumentu A la Mezquita aportar pola Puerta del Perdón (llau norte), d'estilu mudéxar (1477), onde se reparen les fileres de naranxales y palmeres, y les fontes y arcos de ferradura que la arrodien. Al pie de la puerta llevanta la mezquita que se compón de trés partes: "El Patiu de les Naranxales", qu'en tiempos del Califatu yera'l "Patiu de les Abluciones" (conserva bona parte del so aspeutu orixinal), el minarete esmocáu parcialmente y arrodiáu, a principios del sieglu XVII, d'un encofráu» d'estilu herreriano. thumb|left|Interior de la Mezquita-Catedral de Córdoba. thumb|right|Vista esterior de la Mezquita-Catedral de Córdoba. La puerta de Les Palmes da accesu a la mezquita: hai un monte de 1.300 columnes de mármol, xaspe y granitu sobre les que se sofiten trescientos sesenta y cinco arcos de ferradura bicolores. El mihrab ye un joyel de mármol, estuco y mosaicos bizantinos brillantemente coloriaos sobre fondu d'oru y bronce, amás de cobre y plata.
Nel lucernario caltiénense los arcos lobulaos de los murios y la cúpula. Na cabecera destaquen los arcos, los mosaicos del muriu y la estructura y decoración de les cúpules a base d'arcos cruzaos.
Tres la conquista de Córdoba polos cristianos, éstos utilizaron la mezquita pa celebrar el so cultu, pero nel sieglu XVI, cuando'l islam foi definitivamente espulsáu de la península Ibérica, el vencedores quixeron afaela a les sos creencies: construyeron una catedral renacentista nes sos naves centrales, al cargu d'Hernán Ruiz, llamáu "el vieyu", y depués, del so fíu, en plenu corazón de la mezquita, alteriando la perspeutiva orixinal.
De l'antigua ilesia cristiana, destruyida pa construyir na so cortil la mezquita, apenes quedó rastru y solo arriendes de dellos trabayos empecipiaos na década de 1940 llográronse recuperar dalgunos de los sos restos nel sosuelu de la Mezquita-Catedral, fundamentalmente mosaicos y les pilastres.
Orientación El mihrab, llugar santu que señala la qibla ta en direición sur y non la que correspuende a La Meca; ye posible qu'esto se deba a una práutica heredada direutamente de Siria por Abderramán I, una y bones la Gran mezquita de Damascu tamién ta empobinada nesa direición. Otros autores sostienen que la nave principal de la mezquita sigue na so orientación el trazáu del Cardu romanu de Córdoba, como s'atestiguó nes escavaciones arqueolóxiques realizaes na ciudá.
Etapes constructives thumb|right|250px|Evolución de la construcción de la Mezquita de Córdoba.
Oríxenes cristianos: la Basílica de San Vicente Mártir
Tres la llegada del Islam a Córdoba, la basílica visigótica de San Vicente, que fuera'l templu cristianu más importante de la ciudá dende'l sieglu V, nes capitulaciones de Córdoba foi apoderada parcialmente polos musulmanes. Anque esisten rellatos que menten una supuesta compra del templu per parte de los musulmanes, la so credibilidá queda refugada desque Muza apoderárase del mesmu mientres la ocupación de Córdoba y el fechu de que la parte ensin ocupar polos musulmanes fora utilizada como patiu d'execuciones en diverses ocasiones. Según una versión sucinta del rellatu tradicional, la mezquita de Córdoba sería empecipiada sol reináu del primer emir omeya Abderramán I ente'l 780 y el 785, sobre la planta de la ilesia cristiana, camudando la orientación de la so exa. Sufrió socesives ampliaciones nos sieglos IX y X y foi concluyida so mandatu d'Almanzor. La más importante de les ampliaciones ye la d'Alhakén II a la que pertenecen los arcos del mihrab. Nestos arcos puede vese la evolución de la construcción: les columnes visigodes colos sos arcos de ferradura resultáron-yos demasiao baxos a los musulmanes polo que decidieron añader pilastres sobre les columnes y disponer arcos más altos ensin baltar los anteriores y policromando en colloráu y blancu toos colo que se construyó la célebre y más conocida imaxe de la Mezquita de Córdoba. Foi llugar de xuntes al empar relixoses y polítiques pos podía allugar hasta venti mil persones.
Les escavaciones arqueolóxiques empobinaes pol arquiteutu Félix Hernández en 1930 demostraron la esistencia nel sosuelu de la Mezquita-Catedral de too un complexu episcopal que puede datase ente los sieglos IV y VI. Ellí atópense los restos arqueolóxicos de la basílica visigótica dedicada a San Vicente Mártir, la domus episcopalis, y la escuela clerical y los servicios de caridá del obispu.
Mezquita de Abderramán I thumb|right|La puerta de San Esteban, la más antigua del edificiu, foi construyida como puerta occidental de la primer mezquita.
L'entamu de la so construcción deber al primera Emiratu de Córdoba emir omeya de Córdoba, faciéndose sobre l'allugamientu de la basílica visigoda de San Vicente Mártir, ilesia construyida nel sieglu VI, en que'l so solar empecípiase la edificación del oratoriu o haram nel añu 786.
thumb|left|Esquina suroeste, esterior del muriu de la quibla. Esti primer edificiu consta, sía que non, d'once naves llonxitudinales empobinaes escontra'l ríu Guadalquivir, que la so anchor ye idéntica, sacante la central, que conduz al mihrab y los dos de los estremos. La central llixeramente más ancha que'l restu y les llaterales llixeramente más estreches, anque estes leves diferencies solo son apreciables nun planu. Estes naves consten de doce tramos o llarpiabes que cuerren en direición al muriu de la quibla.
Los materiales utilizaos son d'acarretu: fustes de columnes y capiteles procedentes de construcciones y dómines anteriores (romanos y visigodos), sobre los cualos álcense pilastres rectangulares de sillería que doten de más altor al conxuntu. Pa da-y estabilidá a esti alzáu recurrir a dobles arcos, de los cualos l'inferior, de ferradura, fai funciones de entibo, ente que'l superior, de mediu puntu, ye'l que soporta la cubierta. Esti sistema, amás de l'alternanza cromática y material de les doveles, coloraes de lladriyu, amarellentaes les de caliar, paez tar inspiráu nel acueductu romanu de Los Milagros (Mérida).
El resultáu ye un inmensu monte de columnes coronáu de doble arquería que recuerda a un palmeral. El conxuntu cerrar col muriu de la quibla, qu'a diferencia de la mayoría de mezquites nun ta empobináu escontra La Meca sinón escontra'l sur, fechu ésti que'l so motivu ta en dulda, y que van dende la inesperiencia y l'error nel cálculu, hasta la pura intencionalidad política tres la proclamación de la independencia política del emiratu cordobés, tou apunta a que quixeron asonsañar a la Mezquita de Damascu, tamién de los Omeya, y empobinada al sur. Les obres terminaron nel 788.
Hipótesis del templu arrianu
Nel sieglu XX, l'escritor Ignacio Olagüe Videla nel so célebre y revesosu llibru La Revolución islámica n'Occidente (1974), supón que Abderramán I nun construyiría esta mezquita y que'l templu primitivu yá cuntaba col famosu monte de columnes. Añade, amás, que orixinalmente sería concebíu pal culto arrianu. Sicasí esta postura, recoyida en testos de divulgación, ye refugada pola investigación académica por escarecer de pruebes y manipoliar los testos.García Sanjuan,Alejandro. La conquista islámica de la península ibérica y el tracamundiu del pasáu.La conquista islámica de la península ibérica y el tracamundiu del pasáu: Del catastrofismo al negacionismu. Marcial Pons Hestoria, Madrid. 2014 ISBN 8415963076, 9788415963073 Los estudios arqueolóxicos realizaos nel llugar pol arquiteutu Félix Hernández demuestren ensin batura a duldes l'orixe omeya del edificiu, alzáu sobre la basílica cristiana de San Vicente.MARFIL, Pedro. “La sede episcopal de San Vicente na Santa Ilesia Catedral de Córdoba”. Al-Mulk, Anuariu d'estudios arabistes nᵘ6, 2006. Repositorio de la Real Academia de Córdoba de Ciencies, Belles Lletres y Nobles Artes.
Intervención d'Hisham I thumb|right|Torre campanario qu'envolubra al minarete. Terminó'l patiu o sahn y alzó'l primer minarete. Esti primitivu minarete, de planta cuadrada, foi más tarde baltáu por Abderramán III quien construyó otru, depués parcialmente esmocáu, y que los sos restos creyer que s'atopen anguaño embutíos nel campanariu cristianu de la catedral. La cimentación del minarete de Hisham I foi topada nel Patiu de les Naranxales pol arqueólogu Félix Hernández nel sieglu XX, quién dexó marcada'l so allugamientu nel pavimentu y ye güei día visible.
Ampliación de Abderramán II Según la historiografía clásica, la crecedera de la ciudá determinaría la necesidá d'un oratoriu (haram) con un aforu mayor pa poder allugar más fieles mientres la celebración de los vienres, polo qu'esti emir decidió la primer ampliación de la mezquita. Ignacio Olagüe Videla supón, amás, que ye a Abderramán II a quien debemos les obres que convertiríen al templu arrianu en mezquita. Sía que non, éstes empecipiáronse nel 833, acabándose nel 855, so mandatu yá del fíu de Abderramán II.
Pa llevala a cabu baltóse'l primitivu muriu de la quibla, que los sos restos son anguaño visibles en forma de grandes pilastres, y enllargar les arquerías n'ocho tramos o llarpiabes más, con un llargor total de 24 m.