thumb|El Español II (1687-1689), perteneciente a la coleición de Stradivarius Palatinos del Palaciu Real, Madrid, España. Un violín Stradivarius ye unu de los instrumentos de cuerda construyíu polos miembros de la familia italiana Stradivari, particularmente por Antonio Stradivari.
Los instrumentos de Stradivarius son bien valoraos polos intérpretes más importantes del mundu y polos coleicionistes d'antigüedaes. Les carauterístiques sonores ya individuales d'estes obres d'arte son consideraes úniques, y de cutiu los instrumentos identificar pol nome de daquién, xeneralmente un músicu famosu que foi'l so propietariu o qu'a cencielles lo utilizó en dalgún momentu pa les sos interpretaciones. Estudios modernos serios respuenden por que son los meyores conocíos en tola historia de los violinos.
Ente les esplicaciones baraxaes pa la so calidá de soníu, inclúyense l'usu d'una laca especial, d'un tratamientu químicu de la madera, de distintes formes d'ensugáu de la mesma o del usu d'una madera bien aneyo. Un estudiu conxuntu de les universidaes de Columbia y Tennessee, de 2003, suxer que s'usó madera d'árboles que tuvieron una crecedera más lenta de lo normal —por cuenta de un ciclu solar que produció iviernos llargos y branos menos calorosos de lo habitual mientres la llamada Pequeña Edá de Xelu—, polo que la madera fuera más trupa nesa dómina.Whitehouse, David (n'inglés). «Stradivarius' sound 'due to Sun'.» BBC. Consultáu'l 14 de marzu de 2017.
Teoríes sobre la calidá del so soníu
Hubo munchos intentos d'asonsañar la calidá del soníu d'estos instrumentos; esisten munches teoríes alrodiu de cómo fueron construyíos. Munchos creíen que'l barniz usáu por Stradivari facer con una fórmula secreta que se perdió al morrer el so creador, pero examen de rayos X y analises d'espectru na superficie de los violinos revelaron que toos fueron sometíos a cambeos na so estructura (especialmente'l mangu, el cordal y les cuerdes), y de cutiu lo único que queda del trabayu orixinal ye'l cuerpu mesmu, que foi rebarnizado dacuando.
thumb|Antonio Stradivari, obra pictórica d'Edgar Bundy, 1893: imaxe idealizada pol Romanticismu d'un héroe artesanu. Otra teoría diz que'l puntu clave foi'l tiempu d'ensugáu de les maderes de pládanu y abetu con que tán construyíos; esto tamién foi desmentíu estudiando la fibra de la madera. Les llinies fueron comparaes con modelos d'árboles que vivieron nesa dómina y pudo determinase el tiempu d'ensugáu a cencielles tomando la diferencia ente la fecha de construcción (que yera dexada por Stradivari nuna etiqueta nel interior del instrumentu) y el cálculu de cuándo fuera cortáu l'árbol. Esto reveló que la madera ensugárase mientres non más de 25 años, y non 60 o 70, como se creía.
Otra teoría señala que'l periodu de fríu estremo que sufrió Europa nos años en que Stradivari vivió, una pequeña edá de xelu, pudo causar que los árboles que crecieron mientres esa dómina desenvolvieren una fibra más compacta y con una meyor calidá mecánica sonora. Sicasí, esisten instrumentos construyíos na mesma dómina, con madera de los mesmos árboles, que nun llograron la magnificencia d'un Stradivarius.
Cabo mentar tamién la conocida teoría del árbol de Stradivari, según la cual el mesmu Stradivari atopó un árbol dientro d'un ríu de que'l so enorme tueru creó dalgunos de los sos más renomaos instrumentos. Dizse que la mesma madera adquirió la vibración del ríu, lo que-y daría un soníu únicu ya irrepetible. Ta claro qu'esta esplicación, ensin nenguna base científica que la sofite, pue tar basada nun intentu por dar un aspeutu más poéticu a la historia de la fabricación de los instrumentos.
Hai otra teoría, la más romántica, que nos cunta que los Stradivarius facer con madera de barcos fundíos.
Finalmente, la teoría que paez más acertada hasta'l momentu ye una que foi resultáu de los mesmos analises d'espectru na superficie y en parte de la forgaxa residual llograda del interior d'un Stradivarius con sistema endoscópico. Estes pruebes revelaron la presencia de partícules metáliques bien pegaes a la madera, lo que podría suxerir que'l gran maestru fixo un finu tratamientu a les maderes qu'usaba con disoluciones de sales metálicos, lo cual conferiría a los sos instrumentos la fuercia y riqueza de soníu que tanto s'aprecien.
En xineru del 2009 publicáronse, na revista Public Library of Science,Nota nel periódicu mexicanu La Jornada (seición Cultura, p. 4a, domingu 8 de febreru de 2009, alrodiu de la publicación de los resultaos de la investigación de los profesores Nagyvary, Guillemette y Spiegelman.Artículu orixinal de la investigación (n'inglés) los resultaos d'una investigación realizada mientres tres décades con muestres bien pequeñes (capes bien delgaes) tomaes d'un Stradivarius n'arreglu: unu de los autores del estudiu, el doctor Joseph Nagyvary, especialista en bioquímica y profesor de química na Universidá de Texas A&M, aseguró topar pruebes de que n'Italia, nel "periodu doráu" de la construcción d'esti tipu de instrumentos, ente 1700 y 1720, una plaga d'inseutos afectó los árboles de la zona y foi la clave del ésitu de Stradivari. El fabricante de violinos "utilizó bórax (un componente mineral anguaño usáu pa la fabricación de deterxentes y cosméticos, y tamién como retardante de quemes, como insecticida y como axente fungicida) pa caltener los instrumentos contra los inseutos", ensin saber qu'ello tendría tamién efeutos sobre la sonoridá. Usáu como insecticida y preservador de la madera dende la dómina de l'antigua civilización exipcia, onde s'usó tamién para momificar restos humanos, el bórax utilizóse como proteición na primer capa de la madera de los instrumentos.
Preciu averáu
El preciu de los Stradivarius varia dependiendo del instrumentu, el so estáu de caltenimientu y la calidá del soníu, ente otros aspeutos, bazcuyando ente miles de dólares hasta les sumes récor de millones de dólares. Dalgunos al ser utilizaos polos grandes solistes como Yehudi Menuhin o Jascha Heifetz adquieren un valor incalculable. En 2011, unu d'éstos, el llamáu 'Lady Blunt', foi puyáu por 17 millones de dólares.(n'inglés) «Stradivarius Nets $16M for Japan Quake Relief.» The New York Times. Consultáu'l 20 de febreru de 2013. Pese al eleváu preciu d'esti violín, que supón el récor nuna transaición conocida por un instrumentu musical, nun ye'l más pervalible de los construyíos por Antonio Stradivari. Esti honor osténtalo una viola del conocíu como 'Cuartetu Nacional', patrimoniu español, que, de ser vendida, envalórase adquiriría un preciu d'ente 100 y 140 millones d'euros en puya.«¿Cuántu cuesta un violín Stradivarius?» El Valor de les Coses. Consultáu'l 18 d'avientu de 2013.
Esti récor pudo ser superáu en xunu de 2014, una y bones la casa de puyes Sotheby's sacó a la venta violar 'McDonald', unu de los dos únicos Stradivarius que se caltienen en manes privaes, con un preciu de salida de 45 millones de dólares (unos 33 millones d'euros). Nun se presentaron puyes./ «Una viola Stradivarios de 33 millones euros quedar ensin comprador.» ABC (periódicu). Consultáu'l 27 de xunu de 2014.
Instrumentos orixinales y non orixinales
De los más de 1000 instrumentos que fabricó Stradivari namái queden pocu más de 500 en circulación (Esto nun significa que dichos instrumentos yá nun esistan, sinón que s'atopen formando parte de coleiciones privaes) Munchos luthiers posteriores roblaron Stradivari nel interior de los sos instrumentos, polo que nun ye raru atopar debaxo de la firma'l testu "made in Germany". Un Stradivarius auténticu estremar polos sos perfinos acabaos, madera d'estrema guapura tornasolada y la etiqueta que cita l'añu y el llugar onde fueron construyíos.
Coleiciones y exemplares renomaos
El meyor grupu de instrumentos de cuartetu de cuerda del mundu, la coleición Stradivarius Palatinos, atópase en Madrid.mitu-stradivarius//El mitu Stradivarius Deviolines (web). Consultáu'l 13 de marzu de 2017. Sicasí, la Nippon Music Foundation tien 15 violinos, 1 viola y 3 violonchelos, La Stradivari Society tien un númberu similar al anterior de instrumentos de gran importancia y el señor David Fulton quien tien la mayor coleición de Stradivarius y instrumentos de cuerda estregada de calter priváu más estensa ya importante del mundu.
Violinos
Mientres la so vida Antonio Stradivari construyó alredor de 1200 violinos. Agora solo caltiénense unos 600. Aranyi 1667 ex Captain Saville 1667 Amatese 1668 Oistrakh 1671 - David Oistrakh. Propiedá de la familia Olivar López. Español 1677 o 1723. Paganini-Desaint (Cuartetu Paganini) 1680 - calteníos na Nippon Music Foundation, emprestaos davezu a Kikuei Ikeda del Tokyo String Quartet Fleming 1681 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Cecily Ward * Bucher 1683 Cipriani Potter 1683 Cobbett ex Holloway 1683 ex Arma Senkrah 1685 -propiedá de Aksel (furio) Krauffman ex Castelbarco 1685 Auer 1689 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Vadim Gluzman Arditi 1689 Baumgartner 1689 Bingham 1690 Bennet 1692 Falmouth 1692 - tocáu davezu por Leonidas Kavakos Baillot-Pommerau 1694 Fetzer 1694 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Ruggero Allifranchini Decoraos 1696 (dos) - calteníos nel Palaciu Real de Madrid, tocaos davezu pol Quintetu Nacional. Stradivarius molitor"1697 propiedá d'Anne Akiko Meyers. ex Baron Knoop 1698 - propiedá de Berenice Christin Terwey The Lady Tennant 1699 Longuet 1699 Countess Polignac 1699, executáu na actualidá por Gil Shaham Castelbarco 1699 Cristiani 1700 Taft ex Emil Heermann 1700 Dushkin 1701 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Frank Almond * L'Irlandés 1702 - calteníu na Stradivari Society Finnish OKO Bank, emprestáu davezu a Réka Szilvay. Conte di Fontana 1702 Rei Maximiliano José c. 1702 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Berent Korfker. Lyall 1702 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Stefan Milenkovich La Rouse Boughton 1703 – calteníu nel Bancu Nacional d'Austria, en préstamu a Boris Kuschnir del Cuartero Kopelman Allegretti 1703 Alsager 1703 Emiliani 1703 - propiedá d'Anne-Sophie Mutter Betts 1704 ex Brüstlein 1707 – calteníu nel Bancu Nacional d'Austria La Cathédrale 1707 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Tamaki Kawakubo Hammer 1707 - anguaño propiedá de Kyoko Takezawa Burstein, Bagshawe 1708 - calteníu na Stradivari Society, emprestáu davezu a Janice Martin. Duque de Camposelice 1708 Ruby 1708 - calteníu na Stradivari Society, usáu dacuando por Leila Josefowicz; tocáu davezu por Vadim Repin Berlin Hochschule 1709 Ernst 1709 Viotti 1709 Lord Dunn-Raven 1710 - emprestáu davezu a Anne-Sophie Mutter ex Roederer 1710 - tocáu davezu por David Grimal ex Vieuxtemps 1710 Liegnitz 1711 Lady Inchiquin 1711 - tocáu davezu por Frank Peter Zimmermann. La propietaria ye la empresa WestLB AG que lo adquirió pa dichu violinista. Boissier 1713 - utilizar nel conciertu final del Premiu Sarasate y caltiénse nel Real Conservatoriu Cimeru de Música de Madrid Gibson ex Huberman 1713 - propiedá de Joshua Bell, que mercar nun preciu na redolada de USD 4.000.000. Daniel 1713 - propiedá de Juan Pablo Reynoso Cremonés ex Joachim 1714 - calteníu na Royal Academy of Music Soil 1714 - emprestáu davezu a Itzhak Perlman ex Berou ex Thibaud 1714 -y Maurien 1714 - Robáu en 2002, anguaño perdíu. Leonora Jackson 1714 Lipinski 1715 - (ex Tartini) yera tocáu por Frank Almond hasta'l so robu por aciu asaltu en 2014. Titian 1715 Alard 1715 ex Bazzini 1715 Cessole 1715 ex Marsick 1715 - tocáu davezu a James Ehnes Berthier 1716 Booth 1716 - tocáu davezu a Julia Fischer Colossus 1716 - Robáu en 1998, anguaño perdíu. Monesteriu 1716 Provigny 1716 El Mesíes 1716 Gariel 1717 - tocáu por Nicola Benedetti, propiedá de Jaime Laredo. ex Wieniawski 1717