Toscana ye una de les venti rexones que conformen la República Italiana. La so capital y ciudá más poblada ye Florencia. Ta allugada n'Italia central, llindando al norte con Emilia-Romaña, al este con Marche, al sureste con Umbría, al sur con Laciu, al oeste colos mares Tirrenu y de Liguria, y al noroeste con Liguria. Con 22 994 km² ye la quinta rexón más estensa del país, por detrás de Sicilia, El Piamonte, Cerdeña y Lombardía.Europa - Eurostat - Regions
Los sos 397 km de mariña tán bañaos pol mar de Liguria nel tramu centro-septentrional ente Carrara (al pie de la desaguada de la riega Parmignola, estremera cola Liguria) y el golfu de Baratti; y el mar Tirrenu baña de la mesma el tramu costeru meridional ente'l puexu de Piombino y la desaguada del Chiarone, que marca la llende col Laciu.
La rexón de Toscana ye una de les mayores y más importantes rexones italianes pol so patrimoniu artísticu, históricu, económicu, cultural y xeográficu. Ta allugada na zona central d'Italia. Ye una de les metes turístiques más frecuentes n'Italia.
Etimoloxía El nome ye perantiguu y deriva del epónimu usáu polos griegos y los llatinos pa definir la tierra habitada polos etruscos: "Etruria", qu'evolucionó depués a "Tuscia" y de ende a "Toscana". Inclusive les llendes de l'actual Toscana corresponder cola llinia máxima de la Etruria antigua, qu'entendíen inclusive partes de les actuales rexones del Laciu y d'Umbría, hasta'l Tíber.
Xeografía física
thumb|left|Paisaxe de llombes en Val d'Orcia. thumb|250px|Altimetría de la Toscana. De forma más bien triangular y asitiada ente la parte septentrional del mar Tirrenu y los Apeninos centrales, la Toscana tien una superficie d'aproximadamente 22.993 quilómetros cuadraos. Anque arrodiada y cruciada poles principales cadenes montascoses, dexando ente sigo delles escases llanures caracterizaes por ser bien fértiles, na rexón abonda un relieve apoderáu pol paisaxe onduláu que conformen les llombes.
El territoriu toscanu ta pobláu de llombes y montes: el Apenino ta derrotu poles cuenca de la Lunigiana, la Garfagnana, el Mugello y el Casentino. Les llanures son escases, costeres como la Versilia y la Maremma o aluviales como la llanura del Arno. Na mariña altérnense llargues sableres (Versilia, zona de Cecina)y puexos (Plombino, Argentario); les islles del archipiélagu toscanu pueden considerase un allongamientu de los relieves costeros.
Ente que los montes estender pol 25% del área total, y les poques llanures solo un 8,4% de la so superficie, casi toes coincidiendo col valle del ríu Arno, el conxuntu suma un total de 1.930 quilómetros cuadraos, de los que les llombes suponen dos tercios (66,5%) de la superficie total de la rexón, que s'estiende por 15.292 quilómetros cuadraos.
El monte más altu de Toscana ye Monte Prau (2.054 msnm). Hai volcanes como'l Monte Amiata 1.738 msnm. El principal ríu ye l'Arno (241 km); otros son el Ombrone, el Serchio y el Cecina. El llagu costeru más estensu ye la Llaguna de Orbetello con una superficie de 26,2 km².
Los 633 km en total de mariña son 397 km continentales y 230 km insulares. Parten con la Toscana'l mar de Liguria y el mar Tirrenu, siendo dos accidentes destacaos la Canal de Piombino y la canal de Córcega. Les islles principales de la mariña toscana son: Elba, Giglio, Capraia, Montecristo y Pianosa.
El clima, que ye abondo nidiu nes zones costeres, ye más lluviosu y severu nel interior, con considerables fluctuaciones de temperatura ente l'iviernu y el branu<ref name="ite1geo"> Testu rematáu en marzu de 2004 - Eurostat</ref> lo que da a la rexón un suelu que constrúi ciclu de xelada-destemple activu que ye en parte responsable de que nel pasáu fuera l'almacén de ceberes de l'Antigua Roma.Military (Discovery network) Channel documentary series: "Rome: Power and Glory", episode title: "The Grasp of an Empire", copyright desconocíu, tresmitíu de nuevu 11-12:00 hores EDST, 2009-06-29.
Les reserves naturales cubren un total de 227.000 hectárees, casi'l 10% del territoriu toscanu. Na rexón atopen trés parques nacionales italianos, unu d'ellos el Parque Nacional del Archipiélagu Toscanu, atópase totalmente dientro del territoriu toscanu, ente que los otros dos asitiar ente Toscana y la rexón d'Emilia-Romaña, el Parque nacional delle Foreste Casentinesi, Monte Falterona y Campigna y el Parque nacional de los Apeninos toscu-emilianos.
Historia
La dómina anterior a los etruscos na rexón, a finales de les edaes de Bronce y del Fierro son asemeyaos a los primeres griegos. El territoriu toscanu tuvo habitáu por pueblos de la llamada Cultura apenínica a finales del II mileniu e.C. (aproximadamente 1350–1150 e. C.) quien caltuvieron rellaciones comerciales colos minoicos y los micénicos y dempués surdió la civilización etrusca. Los etruscos crearon la primera gran civilización nesta rexón, abondo grande pa establecer una infraestructura de tresporte, pa implementar l'agricultura y la minería y producir un arte vibrante.
A finales del Neolíticu (dempués del 1000 edC ) el territoriu ente'l valle del Arno y el valle del Tíber, tuvo pobláu polos etruscos: pueblu misteriosu, quiciabes de proveniencia oriental, que la so llingua pre-indoeuropea nun foi entá dafechu descifrada.
Ente los sieglos VII y VI (edC) los etruscos estendieron la so hexemonía a una parte de la Pianura Padana y de Córcega.
Nel sieglu V (edC), ganaos polos griegos y cartaxineses, retiráronse dientro de les sos fronteres tradicionales y finalmente (sieglu IV edC) fueron vencíos y sometíos por Roma y sumieron. thumb|left|Palazzo Vecchio en Florencia. Más tarde, los romanos apoderaron la Etruria anexonándosela nel añu 351 e.C., que pasó a ser una de les catorce rexones en que Augustu estremó Italia. Los Romanos establecieron les ciudaes de Lucca, Pisa, Siena y Florencia, y dotaron a la zona con nueves teunoloxíes y desenvolvimientu, y aseguraron la paz. Ente los sos llogros tán delles calzaes, que tresformaron l'aspeutu d'Italia polo xeneral y de la Toscana en particular: la vía Aurelia, que percorría la mariña hasta'l puertu de Pisa y la base naval de Guenua (Xénova) ; la vía Clodia, que se detenía en Saturnia; la vía Cassia, que xunía Roma con Florencia; la vía Flaminia, que xunía Roma cola Umbría y el mar Adriáticu. Estos nuevos caminos romanos evitaron curioso los grandes centros etruscos, que la so decadencia nun tardó en siguir, ente que les nueves ciudaes romanes cobraben la importancia. Ye'l casu, por casu, de "Pistoriae" (Pistoia), que, de primeres, yera solo una ciudá pequeña fortificada en cantu de la vía Casia.
Nel sieglu VI, los longobardos llegaron a la rexón y escoyeron Lucca como la capital de la so Ducáu de Tuscia.
Dempués de la destrucción del reinu lombardu por Carlomagno nel sieglu VIII, convertir nun condáu, el condáu de Lucca. Depués foi un marquesáu con Adalberto I nel sieglu IX. Nel sieglu XI el marquesáu pasó a la familia Attoni de Canossa, quien tamién teníen Módena, Reggio Emilia y Mantua. Matilde de Canossa foi'l so miembru más famosu. La muerte de Matilde de gota nel añu 1115 marcó'l final d'una era na política italiana. Mandó los sos posesiones al papáu, lo que determinó l'empiezu d'una llucha ente'l Papáu y l'Imperiu por esti territoriu. thumb|right|Les torres de San Gimignano. Colos francos la rexón empezó a recuperase; pero solamente a partir del sieglu XII empezó un auténticu ameyoramientu económicu y política, cuando Pisa estableció rellaciones comerciales col Oriente y Siena y Florencia entamaron actividaes industriales (testiles) y financieres (bancos).
La ruta de pelegrinación pola Vía Francígena ente Roma y Francia llevó riqueza y desenvolvimientu a la rexón na Edá Media. El conflictu ente los güelfos y gibelinos, facciones que sofitaben al Papáu y al Sacru Imperiu Romanu Xermánicu nel centru y el norte d'Italia mientres los sieglos XII y XIII, estremaron al pueblu toscanu. Estos dos factores contribuyeron al surdimientu ya independencia de riques comunidaes medievales: Arezzo, Florencia, Lucca, Pisa y Siena. Una familia que se benefició de la creciente riqueza de Florencia fueron los Médicis, que pasaron a gobernala.
La economía de la rexón caltúvose próspera hasta mediaos del sieglu XIV, cuando una desastrosa socesión de carestía, peste y reveses financieros fixeron zozobrar a Florencia y a Siena.
En Florencia, en 1434, la señoría de los Médicis asocedió al gobiernu democráticu (qu'en realidá yera yá oligárquicu). Cosme el Viejo y Lorenzo el Magníficu convirtieron la ciudá cultural d'Italia, estabilizaron la economía y con ellos aportó a una potencia nacional.
Nel sieglu XVI, so Cosme I, la Señoría tresformar en Gran Ducáu de Toscana, conquistóse Siena y fundáronse Academies y Universidaes; solo la república de Lucca permaneció autónoma.
Nel sieglu XVI, el papa Clemente VII y Carlos V nomaron a Alejandro de Médicis como'l primer gobernante formalmente hereditariu. Siena nun foi incorporáu a Toscana hasta 1555. Col sofitu del emperador, Cosme I de Médicis, ganó a los sieneses na batalla de Marcianu (1554), y asedió Siena. A pesar de la desesperada resistencia de los sos habitantes, el 17 d'abril de 1555, dempués d'un asediu de quince meses, la ciudá cayó, la so población menguada de 40.000 a 8.000 persones. En 1559 Montalcino, l'últimu apartaz d'independencia sienesa, foi anexonada a los territorios de Cosme. En 1569 el papa Pío V alzar a la posición de Gran Duque de Toscana. thumb|left|250px|Galería Uffizi en Florencia. Los socesores de Cosme nun tuvieron al altor de los sos predecesores, emprobecióse la economía del Estáu y el papel de Toscana na política italiana.
Cuando Juan Gastón, el postreru de los Médicis, morrió ensin herederos, el Gran Ducáu foi heredáu pola casa de Lorena. La guerra de socesión polaca nos años 1730 significó la tresferencia de Toscana de los Médicis a Francisco Esteban, duque de Lorena y home de la emperatriz d'Austria María Teresa.
Leopoldu d'Habsburgu-Lorena gobernó Toscana ente 1765 y 1790, realizando diverses reformes ilustraes; tamién se convirtió n'emperador romanu dende 1790 hasta 1792 a la muerte del so hermanu Xosé II. El Gran Ducáu pasó entós a Fernandu III, quien foi depuestu por Napoleón Bonaparte nel añu 1801 de manera que Toscana pudo apurrila a los duques borbones de Parma como una compensación pola perda del so ducáu. Mientres esti curtiu periodu, el Gran Ducáu de Toscana foi conocíu como'l Reinu de Etruria. En 1814 volvió al poder Fernandu III, pero so la influencia de los austriacos.
Cola revolución de 1848, el Gran Duque Leopoldu II dictó una constitución. Sicasí, en 1849 enllantóse una república y Leopoldu II abandonó'l territoriu. Ocupar de nuevu con fuercies austriaques y esti regresu al poder sofitáu con fuercies austriaques fizo que perdiera'l sofitu popular. Nes guerres d'independencia italianes de los años 1850, Toscana foi tresferida d'Austria a la nación unificada d'Italia. Leopoldu II abandonó definitivamente Toscana nel añu 1859. Un plebiscitu, promovíu el 15 de marzu de 1860 pol Gobiernu Provisional Toscanu, que decretó l'anexón al Reinu de Cerdeña rexíu por Víctor Manuel II y de ende al naciente Reinu d'Italia.
Baxu Benito Mussolini el territoriu pasó sol dominiu del líder llocal del Partíu Fascista Nacional, Dino Perrone Compagni. Tres la cayida de Mussolini y el reestablecimientu del Reinu d'Italia, la República Social Italiana foi establecida nes rexones septentrionales d'Italia, cola so frontera de facto na Llinia Gótica, una posición defensiva xusto al norte de Florencia. Dempués del final de la República Social, y la transición d'un Reinu a la moderna República Italiana, la Toscana nuevamente florió como un centru cultural d'Italia.
Xeografía humana Demografía