Les llingües tuareg (en bereber: tamashek, tamahaq, tamajak) son un conxuntu de variedaes de bereber altamente intelixibles ente sí falaes por distintos grupos de tuareg. Estes llingües falar en munches partes de Malí, Níxer, Arxelia, Libia, Burkina Fasu y unos pocos falantes, los kinnin en Chad. Pa munchos les variedaes de tuareg formen una macrollingua que les sos principales variantes son el tamahaq, el tamashek, el tamajak y el tetserret.

Aspeutos históricos, sociales y culturales

Distribución El targuí o tuareg (la pallabra targuí ye la forma singular n'árabe magrebina de tuareg), el llamáu n'árabe idioma targuí ye en realidá un conxuntu d'idiomes y dialeutos d'usu prearábigo y entá vixente faláu en gran parte d'Arxelia, sobre manera al sur de los montes Hoggar por unes 65.000 persones, na provincia de Oudalan, y en casi tol Sáḥara meridional y la franxa del Sáhel incluyendo asina grandes estensiones de los países surdíos en siendo colonies franceses nesa rexón hacia 1960, tales como los dos tercios septentrionales de Niger, de Malí y l'estremu norte de Burkina Fasu, según les estadístiques (pocu fiables); por casu los que-y tienen como llingua materna nos trés primeros llustros del presente s. XXI seríen alredor de 31 200 persones pero si reparar en detalle seríen solo los falantes na pequeña provincia d'Uadalán de la variante idiomática autodenomada tamasheq,Númberu de falantes de Tamasheq, na provincia de Oudalan o, Udalán, según Etnologue report for Burkina Fasu en Ethnologue. Accesu 25-01-2013 (n'inglés). sicasí les estadístiques más ciertes indiquen que na zona de Níxer (zona oeste y Agadez) pol idioma "tuareg" ye faláu por 720 000 persones, y nel país creáu en 1960 col nome de Malí tien dende'l 2001 más de mediu millón de falantes, y na zona suroeste de Libia ye faláu por más de 20 000 persones. Tamién a principios del presente s XXI atópense falantes de "tuareg" en Nixeria y Senegal onde los empleguen 23 000 y 7 000 persones, respeutivamente.

El tuareg suel estremase en dos rames principales:Ethnologue report for Tamasheq en Ethnologue. Accesu 6-04-2012 (n'inglés). Nel norte (Arxelia y Libia), fálase mayoritariamente el tamahaq y el tahaggart (Códigu ISO 639-3: thv) Nes rexones del sur: el tamajaq o tawallammat (Códigu ISO 639-3: ttq), y el tamajeq o tayart (Códigu ISO 639-3: thz) falar en Níxer el tamasheq (Códigu ISO 639-3: taq) fálase sobre manera en Malí Debíu al calter nómada de los tuaregs, esti repartu nun ye estrictu y los ámbitos xeográficos de cada variante asolápense.

Dialeutos El tuareg tien numberosos dialeutos, ente otros el tudalt y el tadraq.

En Malí, los dialeutos dominantes son el timbuktu (en Tombuctú y Tanaslamt) y el tadhaq (en Kidal).Tamasheq na páxina de SIL International dedicada a Malí. Accesu 6-04-2012 (n'inglés). En Níxer, el tawallammat tan Dannag y el tawallammat tan Ataram son dialeutos del tawallammat, y el air y el tanassfarwat son dialeutos del tayart.Ethnologue report for Niger en Ethnologue. Accesu 6-04-2012 (n'inglés). El ghat y el hoggar son dialeutos del tahaggart falaos en Níxer y n'Arxelia.Ethnologue report for Algeria en Ethnologue. Accesu 6-04-2012 (n'inglés).

Ortografía L'idioma tuareg puede ser escritu usando tres alfabetos distintos: tifinagh, árabe y llatín. El Programa Nacional d'Alfabetización de Malí (DNAFLA) estableció un estándar del alfabetu llatín, que ye utilizáu con dellos cambeos pol programa d'alfabetización de Burkina Fasu.

L'alfabetu árabe ye utilizáu mayormente por tribus envueltes nel deprendimientu del Islam. Poco se conoz sobre les sos convenciones. L'usu del tifinagh ta acutáu ye delles zones pa la escritura de fórmules máxiques cuando'l silenciu ye riquíu, más apocayá emplégase na escritura de cartes. {| |+ Alfabetos pal tuareg (consonantes) |- align=center | DNAFLA Tifinagh Árabe b 20px ب d د ḍ 20px ض f ف g ݣ j ﭺ ɣ 20px ﻍ h 20px ﻩ k 20px ک l ﻝ m 20px ﻡ n 20px ن q 20px ﻕ | DNAFLA Tifinagh Árabe r 20px ﺭ s 20px ﺱ ṣ 20px ﺹ š ﺵ t ﺕ ṭ ﻁ w ﻭ x ﺥ y ﻱ z 20px o ﺯ ẓ or 20px ﻅ ž or 20px ﺝ (ḥ) ﺡ (ç) ﻉ

Descripción llingüística Toles formes de tuareg son altamente intelixibles ente sigo y en menor grau tamién son mutuamente intelixibles con otres llingües bereberes. Esiste variaciones ente les distintes formes de tuareg, hasta'l puntu que dellos autores considerar llingües distintes, anque cercanamente emparentaes ente qu'otros autores considerar una macrollingua con gran diversificación interna.

Unu de los criterios que dexa estremar les distintes formes de tuareg son la forma en que pronuncien los fonemes /z/ y /h/. El tuareg caltién dos vocales curties onde les llingües bereberes del norte tienen una o nenguna, coles mesmes el tuareg tien muncho menos influyencia del árabe nel so léxicu. Les llingües bereberes son escrites usualmente col alfabetu tifinagh, sicasí, l'alfabetu árabe predomina en delles zones, ente que l'alfabetu llatín ye oficial en Malí y Níxer.

Comparanza léxica Los numberales del 1 al 10 en distintes llingües tuareg son: {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! GLOSA ! Tamasheq(Tahaggart) !! Tamajeq(Tayart) !! Tamajaq(Tawallammat) ! PROTO-TARGUI |- | '1' || iyen || iyən || əyyǎn-da || *iyːən |- | '2' || əssin || əensin || əššin || *əsːin |- | '3' || kərad̩ || kɐradˤ || k̩ǎrad || *kɐrɑdˤ |- | '4' || okkoz̩ || akːozˤ || ək̩k̩oz̩ || *əkːuzˤ |- | '5' || səm̩mus || səmːvos || s̩əm̩m̩vos || *səmːus |- | '6' || səd̩is || sədˤis || səd̩is || *sədˤis |- | '7' || əs̩s̩a || əsːa || əs̩s̩a || *əsːa

| '8' || əttam̩ || ətːɑm || əttam̩ || *ətːɑm |- | '9' || t̩əz̩a || təzˤːɑ || t̩əz̩a || *təzˤa

| '10' || m̩ǎraw || marɑw || m̩ǎraw || *mǎrɑw

Referencies

Enllaces esternos 1. Project: Orthography in a plurigraphic society: the case of Tuareg in Niger (inglés) 2. Ikuska Llibros

Categoría:Llingües de Níxer Categoría:Llingües de Malí Categoría:Llingües d'Arxelia Categoría:Llingües de Libia Categoría:Llingües de Burkina Fasu Categoría:Llingües de Chad Categoría:Llingües de Nixeria Categoría:Llingües de Senegal