Nun confundir col cambéu llingüísticu.
La sustitución llingüística o cambéu de llingua ye un procesu sociollingüísticu, que dura delles xeneraciones, por aciu el cual el pueblu A camuda'l so códigu llingüísticu a favor de la llingua del pueblu B, dexando de falar, coles mesmes, la so llingua mesma orixinal. El cambéu de llingua ye carauterizáu, sobre manera, poles múltiples influencia léxiques, fonolóxiques y gramaticales que la llingua A exerz sobre la llingua B, esto ye, los fenómenos de sustratu llingüísticu.
El procesu de sustitución llingüística carauterizar pol abandonu interxeneracional d'una llingua en favor d'otra. Esto significa típicamente que los padres nun enseñen la so llingua materna a los fíos, sinón la nueva llingua, más prestixosa socialmente, que la sustitúi. Comprobóse qu'esti procesu, pa un territoriu dau, suel empezar poles clases altes urbanes, y de ende va pasando cada vez más embaxo na escala social al restu de clases urbanes; darréu'l procesu pasa a les clases altes rurales, y acaba nes clases baxes rurales, que son les postreres en caltener viva la llingua orixinal.
Causes del cambéu llingüísticu
La sustitución llingüística producir en comunidaes billingües o multillingües onde ciertos individuos falen una llingua A con un prestíu sociollingüísticu menor qu'otra llingua, B. Nestes circunstancies ye posible que la llingua A sía sustituyida pola llingua B. La diferencia de prestíu ente les llingües A y B suel implicar que la llingua B tien toes o dalguna de les siguientes carauterístiques:Grassi, C., A. A. Sobrero, T. Telmon: Fondamenti di dialettologia italiana, Editori Laterza, 1997. Mayor amplitú territorial. La llingua B tien un usu territorial o sociolóxicu más ampliu, y que la llingua A úsase en menos circunstancies que la llingua A. Asina frecuentemente la llingua A acútase a llocalidaes pequeñes o al ámbitu familiar. Falantes de la clase dominante. La llingua B ye falada mayoritariamente poles persones de mayor poder adquisitivu y poder políticu, ente que la llingua A ye la llingua materna d'individuos de los grupos menos favorecíos económicamente de la sociedá, o los grupos con menos poder políticu y social. Usabilidad en contestos culturalmente elevaos. La llingua B ye la usada xeneralmente pa usos académicos, científicos y alministrativos ente que la llingua A frecuentemetne ye una llingua con un léxicu afechu a la vida rural o familiar y escarez d'una tradición d'usu pa la ciencia, les teunoloxíes y los rexistros altamente especializaos.
Daos eses carauterístiques ye posible qu'asocedan dalgunes de les siguientes coses: La llingua A nun s'usa o s'usa pocu nel contestu académico y escolar, polo que los neños falantes d'A vuélvense competentes namái en llingua B nestes árees. El númberu de persones monollingües en B supera al númberu de persones monollingües n'A. Nos matrimonios mistos ente falantes de la llingua A y la llingua B ye posible que los fíos usen namái B, si unu de los dos padres namái fala B. L'accesu a ciertes posiciones económicamente favorables riquen maña nel usu de la llingua B, por esa razón munchos falantes d'A exercítense nel usu públicu de B, dexando A apostrada al ámbitu familiar. La combinación d'estos factores aumenta la probabilidá de qu'un falante que la so llingua materna ye A, use la llingua B con mayor probabilidá colos sos fíos (siquier en ciertos contestos).
Sustitución llingüística y adstratu
El cambéu de llingua munches vegaes confundir col adstratu, pero realmente trátase de dos fenómenos distintos: ente que'l cambéu de llingua supón l'abandonu de la llingua propia a favor d'otra, adstratu refierse namái a les influencies mutues qu'exercen les llingües unes sobre les otres mientres un llargu periodu de convivencia.
Exemplos de cambeos de llingua
Por casu, el francés modernu creóse gracies a dellos cambeos de llingua (por consiguiente ye la llingua románica que más s'alloñó fonética y fonolóxicamente del llatín). Primero los galos (antiguu pueblu célticu que vivía orixinalmente en Galia, provincia del Imperiu romanu) aprendieron la llingua llatina, mesma de los conquistadores romanos, pero al empar apurrieron traces fonétiques y fonolóxiques, y pallabres celtes al llatín. Como resultáu, el galu escastóse, pero dalgunes de les sos carauterístiques quedaron calteníes nel llatín vulgar faláu nesi territoriu. Depués los francos, un pueblu xermánicu que tamién conquistó'l país, aprendieron esti llatín vulgar con influencies celtes, pero igualmente dexaron nél buelgues fondes de la llingua xermánica que orixinalmente falaben (por casu la pronunciación de les vocales y de la /r/, uvular, típica de les llingües xermániques como'l alemán, y, poques gracies, del francés).
Alsacia
Alsacia (Francia) históricamente foi una rexón xermanoparlante, onde tanto'l alemán estándar como'l alsacianu, la llingua altoxermánica local fueron llargamente movíes pol francés estándar en siendo vetáu nes instituciones tres la Primer Guerra Mundial y Segunda Guerra Mundial.Veltman & Denis (1989) -y declin du dialecte alsacien.
Bielorrusia
A pesar del abandonu de Bielorrusia de la XRSS en 1991, l'usu del bielorrusu ta baxando en favor del rusu. Acordies con un estudiu del gobiernu bielorusso en 2009, el 72 % de los bielorrusos falen rusu en casa, ente que'l bielorrusu namái lu usen nel llar un 11,9 % de los bielorrusos. Namái un 29,4 % puede escribir, falar y lleer bielorrusu correutamente, anque'l porcentaxe xube al 52,5 % cuando s'esamina cuantos pueden falalo y lleelo. Acordies con el mesmu estudiu unu de cada diez bielorrusos nun entiende'l bielorrusu.
Bruxeles
Nos pasaos dos sieglos, Bruxeles pasó de ser una ciudá puramente flamencoparlante a una ciudá billingüe de mayoría francófona. Esta sustitución llingüística empezó nel sieglu XVIII y aceleróse cola independencia de Bélxica y la crecedera demográfica en Bruxeles.(en francés) "Wallonie - Bruxelles", -y Service de la langue française, 19/05/1997(en francés) "Villes, identités et médias francophones: regards croisés Belgique, Suisse, Canada.", Université Laval, Québec A partir de 1880, más y más falantes flamencos fixéronse billingües, aportando a munchos los falantes monollingües en francés dempués de 1910.
A mediaos del sieglu XX, el númberu de monollingües en francés superaba al númberu de falantes billingües."Thuis in gescheiden werelden" — De migratoire en sociale aspecten van verfransing te Brussel in het midden van de 19y eeuw", BTNG-RBHC, XXI, 1990, 3-4, páxs. 383-412, Machteld de Metsenaere, Eerst aanwezend assistent en docent Vrije Universiteit Brussel Namái a partir de los años 1960, tres l'establecimientu de les fronteres llingüístiques en Bélxica y el desenvolvimientu socieconómico en Flandes, estabilizóse'l porcentaxe de falantes flamencos frente al usu creciente del francés.
Carintia
Hasta mediaos del sieglu XIX, Carintia meridional n'Austria tuvo una aburmadora mayoría de falantes d'eslovenu: hacia 1820, el 97 % de los habitantes al sur de la llinia Villach-Klagenfurt-Diex falaben eslovenu como llingua nativa.Barker, Thomas M. The Slovene Minority of Carinthia (New York: Columbia University Press, 1984). Mientres l'intre del sieglu XIX esta cifra cayó significativamente. Escontra 1920, una tercer parte de la población camudara la so llingua en favor del alemán, como llingua principal. Tres el Plebiscitu de Carintia na década de 1920, y especialmente tres la Segunda Guerra Mundial, la mayor parte de la población abandonó l'eslovenu en favor del alemán. Na mesma rexón, anguaño namái un 13 % de la población fala eslovenu, ente que más del 85 % de la población fala alemán. Les cifres pa tola rexón son igualmente elocuentes: en 1818, alredor del 35 % de la población de Carintia falaba eslovenu, hacia 1910, esta cifra cayera al 15,6 % y hacia 2001 yera del 2,3 %.Klemenčič, Matjaž y Vladimir Klemenčič, The Endeavors of Carinthian Slovenes for their Ethnic Survival with/against Austrian Governments after World War II. Klagenfurt-Ljubljana-Vienna: Mohorjeva založba/Hermagoras Verlag, 2008. Estos cambeos fueron principalmente el resultáu d'una sustitución llingüística na población, siendo la emigración y el xenocidiu (per parte de los nazis mientres la guerra mundial) motivos menos importantes.
China
En China la sustitución llingüística más recién afectó al idioma manchú. Cuando China tuvo sol dominiu de la dinastía manchú (dinastía Qing), tanto'l manchú como'l chinu yeren cooficiales. Sicasí, el chinu estándar yera culturalmente preponderante ya inclusive los gobernantes manchúes empezaron a preferir el chinu al manchú. Créese que l'emperador Qianlong y los sos socesores, anque étnicamente manchúes, yeren más fluentes en chinu qu'en manchú. Mientres munchos años tres la cayida de la dinastía manchú y la fundación de República de China en 1912, les persones étnicamente manchúes abandonaron la so llingua propia. Na actualidá hai menos de 100 falantes manchúes nativos, anque un númberu importante de préstamos léxicos del manchú siguen siendo evidentes nes variedaes llingüístiques nororienales de chinu.
Amás, munches llingües sinítiques, como'l chinu wu shanghainés o'l chinu hakka perdieron falantes a midida que les poblaciones locales pasaron a falar chinu estándar, particularmente a partir de los años 1980, como resultáu de la política gubernamental de promover el chinu estándar como llingua nacional falada, amás de les migraciones a les grandes ciudaes dende otres partes de China (los inmigrantes polo xeneral desconocen les llingües sinítiques locales, polo que'l chinu estándar vese favorecíu como llingua de comunicación). Esto ye bultable en ciudaes como Shanghai y Xiamen. Sicasí, el chinu cantonés nun siguió dicha enclín a la sustitución, polo qu'esa llingua sigue falándose llargamente en Ḥong Kong y Macáu, según na provincia de Guangdong onde la población retuvo llargamente'l cantonés, coles mesmes qu'aceptó'l chinu estándar como llingua de comunicación col restu de China.
España
El dominiu progresivu exercíu pol Reinu de Castiella sobre'l restu de la Península Ibérica mientres diba aumentando'l so poder políticu a lo llargo de los sieglos, contribuyó cola espansión de la so llingua, por cuenta del restu (anguaño l'aragonés, l'asturlleonés o'l euskera ocupen un dominiu más amenorgáu que'l qu'ocuparon na Edá Media). Esti fenómenu afectó en distintos graos los territorios onde se falaron otres llingües, como por casu l'antiguu Reinu de Llión (asturlleonés), Aragón (navarroaragonés), Cataluña, Comunidad Valenciana ya Islles Baleares (catalán), Galicia (gallegu) o'l País Vascu y Navarra (euskera).
En Galicia, Cataluña y País Vascu, la sustitución tuvo mayor impautu nel sieglu XX, el casu gallegu especialmente a partir de la década de los setenta y ochenta, anque nunca dexó de ser la llingua mayoritaria. Nel restu de rexones mientres los sieglos XVII y XVIII les llingües romances rexonales siguieron siendo importantes inclusive n'Asturies, Llión y Aragón. Nel País Vascu y Cataluña l'impautu del español foi especialmente fuerte mientres el franquismu debíu al éxodu de falantes d'español dende les árees rurales a diches rexones. La fondura d'esta sustitución llingüística varia; ente un estáu avanzáu n'Asturies o Aragón, que les sos variedaes llingüístiques natives tán próximes a la estinción, y otres zones como Cataluña o'l País Vascu, onde la identificación ente identidá y llingua rexonal contribuyó al so caltenimientu.
N'Estremadura'l portugués d'Olivenza tamién esperimentó un perimportante retrocesu dende la so anexón a España. Ente que el guanche de les islles Canaries quedó rápido apostráu a les zones más rurales y inaccesibles, amás el trabayu forzáu y la esclavitú de munchos guanches abrasó notoriamente la población, como tamién pasaría n'América, onde'l descensu foi amontáu por escarecer la población d'inmunidá frente a enfermedaes de les poblaciones euroasiátiques.
Estaos Xuníos