Les llingües esquimal-aleutianes formen una familia de llingües natives de Groenlandia, el Árticu canadiana, Alaska y partes de Siberia. Consiste nes llingües de los esquimales, conocíos como inuit nel norte d'Alaska, Canadá y Groenlandia, como yup'ik nel oeste d'Alaska y como yuit en Siberia, per un sitiu y pola llingua aleuta pol otru.

Esquimal ye un nome que davezu se tiende a evitar, pero caltener pa englobar a los yuit-yupí-inuí. En Canadá prefier la denominación inuit. N'Alaska prefierse inuit o yup'ik dependiendo de quien se ta falando.

Tradicionalmente la familia de llingües esquimales estremar en inuit y yupik (o yupik-yuit). Sicasí, estudios recién suxeren que'l yupí por sigo mesmu nun ye un nodo válidu, o lo que ye lo mesmo, que'l continuu dialeutal inui nun ye más qu'unu de les varies llingües del grupu yupí. Asina, anque sería correutu sustituyir la pallabra esquimal por yupí, esto nun sería aceptable pa la mayoría de los inuí. Per otra parte, la dicotomía Alaska-Siberia paez ser más xeográfica que llingüística.

Historia Los viquingos desembarcaron en Groenlandia a principios del sieglu IX d.C.y pal final d'esi sieglu yá establecieren asentamientos que duraríen hasta'l sieglu XV. Yá que Groenladia taba habitada por esquimales antes de la llegada de los viquingos, la conocencia del esquimal introducir n'Europa gradualmente polos viaxeros Norse. Sicasí, l'estudiu de les llingües esquimales empezó a mediaos del sieglu XVIII, cuando Paul Edge publicó'l primer diccionariu y la primer gramática esquimal.

Clasificación right|280px|thumb|Llingües inuktitut. Esquimal-aleutiana Aleutiana Idioma aleutianu 2.000 falantes (1980);Kenneth Katzner (1986) . The Languages of the World. Londres: Routledge, páxs. 359-360. ISBN 0-7102-0861-8. 490 (2002)Ethnologue report for language code: Aleut Dialeutos occidentales-centrales: atkan, attuan, unangan, bering 190 (2002) Dialeutos orientales: unalaskan, pribilof 300 (2002) Esquimal (yupik y inuit) Llingües yupik Yupik d'Alaska central 16.900 (2000)Ethnologue report for language code: Yupik, Central Idioma alutiiq o yupik del golfu del Pacíficu 76 (2000)Ethnologue report for language code: Yupik, Pacific Gulf Idioma yuit o yupik central de Siberia (Islles Chaplinon y St. Lawrence) 830 (2000)Ethnologue report for language code: Yupik, Central Siberian Idioma naukanski 75 (1990)Ethnologue report for language code: Yupik, Naukan Idioma sirenik estinguida dende 1997. Llingües inuit o inupik Idioma inupiaq (Alaska septentrional) 2.420 (2000)Ethnologue report for language code: Inupiatun, Northwest Alaska Idioma inuvialuktun o inuktun (Canadá occidental) 4.000 (1981)Ethnologue report for language code: Inuktitut, Western Canadian Idioma inuktitut (Canadá oriental; xunto con inuktun) 32.775 (1991)Ethnologue report for language code: Inuktitut, Eastern Canadian Idioma groenlandés (Groenlandia) 57.000 (2007)Ethnologue report for language code: Inuktitut, Greenlandic

Dialeutos Aleutianu: Aleutianu occidental/ Atkan y Attuan Alaska ::Aleutianu oriental Esquimal: Rusia: Yuit/ Yupiget Sirenikski Naukanski Alaska: Yup'it/ Yut Alutiiq Inupiat-Nuit / Esquimal oriental Unuit/Inupiaq Esquimales Estrechu de Bering Iñupiaq Alaskeño septentrional Canadá occidental: Inuit/Inuvialuit/Inuktun Mackenzie/Siglitun Copper/Inuinnaqtun Netsilik/Natsilingmiutut Caribou/kivallirmiutun Canadá oriental: Inuit /Inuktitut Iglutik Baffinland Inuttut Llabrador Quebec Árticu ::Groenlandia:Inuit/ Kalaallit/ Kalaallisut Groenlandés occidental / Kitaamiutut Groenlandés oriental Esquimal polar

Comparanza léxica Los numberales reconstruyíos pa llingües esquimal-aleutianes son:Eskimo-Aleut Numerals {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! rowspan=2|GLOSA ! rowspan=2| Aleutianu ! colspan=2| Inuit-Yupik ! rowspan=2| PROTO-ESKIMOALEUTIANU |- ! PROTO-INUIT ! PROTO-YUPIK |- | '1' || attaqan || *atausiq || *atauSiq || *arreyaʀ- |- | '2' || allax || *malʁuk || *maːlʀuk || ? |- | '3' || qankus || *piŋasut || *piŋayut || ? |- | '4' || sicin || *sisamat || *Sitamat || *citəm- |- | '5' || caŋ || *tallimat || *taɬimat || ? |- | '6' || atuŋ || *arvinllit || *aʀvinləɣən || *1+5 |- | '7' || alluŋ || *5+2 || *5+2 || *2+5 |- | '8' || qamciŋ || *5+3 || *5+3 || *3+5 |- | '9' || siciŋ || *10-1 || *10-1 || ? |- | '10' || hatxiχ || *qulit || *qula || ?

Referencies

Llingües esquimal-aleutianes Esquimal Esquimal Esquimal Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu