Les llingües ryukyuenses (en xaponés, ; en ryukyuense, «llingua de les Islles») falar nes islles Ryūkyū, al sur de Kyūshū (Xapón). Pertenez a la familia de llingües xapóniques, y cunten anguaño con un millón de falantes, munchos d'ellos d'edá avanzada; les persones menores de 20 años que falen estes llingües son pocu comunes. Namái'l idioma okinawense pudo espolletar cola modernización de la islla d'Okinawa; les demás llingües, al ser falaes n'árees rurales, tán sumiendo.
¿Llingües o dialeutos? Hai gran bancia ente los llingüistes alrodiu de si son dialeutos (como opinen la mayoría d'espertos xaponeses), yá que la so base gramatical ye bien paecida a la del xaponés estándar, o idiomes estreme (como piensen dellos llingüistes occidentales), basándose nun considerable grau de ininteligibilidad ente la fala d'Okinawa y el de les islles principales. La tema puede ser revesosu una y bones amás de criterios fonolóxicos, históricos y gramaticales danse allugamientos políticos nacionalista. El gobiernu xaponés y munchos intelectuales xaponeses consideren a cencielles variedaes rexonales de xaponés, ente qu'otros autores consideren que se trata de llingües distintes diverxíes del xaponés antiguu según el siguiente esquema:
Sía que non, especialmente en gramática, les variedaes de Ryukyu son bien cercanes al xaponés estándar y les diferencies danse sobre manera en parte del léxicu y na esistencia de cambeos fonolóxicos que los estremen sistemáticamente de les diferencies que se dieron en xaponés estándar.
Llingües del grupu Les llingües ryukyuenses, del norte al sur: Idioma amami (奄美語) Idioma kunigami (Okinawense del Norte) Idioma okinawense (沖縄語) Idioma miyako (宮古語) Idioma yaeyama (八重山語) Idioma yonaguni (与那国語)
Comparanza léxica De siguío presentamos una comparanza léxica ente'l xaponés de Tokiu y el dialeutu del shuri d'Okinawa:M. Shibatani, 1990, p. 192 GLOSA PROTO-JAPÓNICO Tōkyō Shuri 'roca' *isi iši iši 'costazu' *kata kata kata 'agua caliente' *yu yu yu 'yerba' *kusa kusa kusa 'día' *piru hiru firu 'agua' *ame ame ami 'abre (imperativu formal) ' *akete akete akiti 'vieno' *sake sake saki 'güesu' *pon hone funi 'pelo' *kē ke kī 'alendar' *iki iki ʔīči 'borrina' *kiri kiri čiri 'estrella' *posi hoši fuši 'cadena' *ō o ū 'corazón' *kokoro kokoro kukuru Puede trate que'l dialeutu de shuri tien namái tres timbres vocálicos /i, a, u/ yá que les vocales orixinales /*e, *o/ > /i, u/. Amás esisten delles palatalizaciones secundaries: /ki/ > /či/.
Clasificación Les llingües Ryūkyūenses pertenecen a les llingües Xapóniques. Tán son inintelixibles col Xaponés, inclusive ente si mesmes.
L'idioma Okinawense tien un 71% de semeyanza lexical col Dialeutu de Tokyo(東京弁).Inclusive'l dialeutu de Kagoshima tien un 72% de semeyanza lexical col Idioma amami.
Equí amuésase una tabla con una comparanza ente'l Xaponés y les llingües de Ryūkyū coles frases Bienveníu y Gracies
Idioma Gracies Bienveníu Xaponés estándar Arigatō Yōkoso Amami Arigassama ryoota Imoore Kunigami (Okinoerabu) Mihediro UgamiyaburaMenshori Okinawense Nifeedeebiru Mensooree Miyako Tandigaatandi Nmyaachi Yaeyama Miifaiyuu<br/ > Fukoorasaan Ooritoori Yonaguni Fugarasa Wari
Referencies
Bibliografía Shibatani, Masayoshi (1990):The languages of Japan, Cambridge University Press. ISBN 0-521-36918-5.
Categoría:Llingües xapóniques