El livoniu o livonianu«La Rede d’Igualdá de Llingües Europees aconceya en Helsinki y discutirá la situación de les llingües d’España, incluyendo l’asturianu». Iniciativa pol Asturianu. 3 d'ochobre de 2014. Consultáu'l 28 d'avientu de 2025. (līvõ kēļ o rāndakēļ) yera un idioma perteneciente a la caña baltofínica de les llingües uráliques. El 2 de xunu de 2013 morrió Grizelda Kristiņa, considerada la postrera falante d'esti idioma.

El trubiecu del pueblu livoniu ye Livonia, anguaño alcontrada en Letonia, zona norte de la península de Curlandia. Delles persones racialmente livonies aprendieron l'idioma del so pueblu nun intentu por alicar; pero, como los livonios como grupu étnicu son una pequeña minoría, les posibilidaes d'empléu d'esta llingua son llindaes.

Historia

Nel sieglu XIX, aproximadamente 2.000 persones inda falaben livoniu: en 1852, el númberu de livonios yera de 2 394 (Ariste 1981: 78). Diversos acontecimientos históricos llevaríen a esta llingua a la so cuasi total desapaición: Sieglu XIII: envalórase que yeren 30.000 el númberu de falantes de livoniu (Schätzung Vääri, 1966). ~1200: Invasión Xermánica: los Hermanos Livonios de la Espada y los caballeros de la Orde Teutónica conquisten Livonia, lo que lleva a la llucha pol control de la zona ente estes órdenes y l'Arzobispáu de Riga. 1522: Introducción de la Reforma. Curlandia ye amestada a Dinamarca. 1557: Invasión rusa. 1558-1583: Guerra Livona. Rusos, suecos, daneses, lituanos y polacos lluchen na rexón. 1721: Tratáu de Nystad. Livonia y Curlandia convertir en provincies de la Rusia Zarista. 1918: Independencia de Letonia, el livoniu esperimenta un reflorecimientu. 1939-1991: Segunda Guerra Mundial y dominación soviética: Marxinación del livoniu. 1991-2013: Fallecimientu de los postreros falantes d'esti idioma.

Alfabetu

L'alfabetu livoniu ye un amiestu ente'l letón y l'estoniu.

A/a, Ā/ā, Ä/ä, Ǟ/ǟ, B/b, D/d, Ḑ/ḑ, Y/y, Ē/ē, F/f, G/g, H/h, I/i, Ī/ī, J/j, K/k, L/l, Ļ/ļ, M/m, N/n, Ņ/ņ, O/o, Ō/ō, Ȯ/ȯ, Ȱ/ȱ, Õ/õ, Ȭ/ȭ, P/p, R/r, Ŗ/ŗ, S/s, Š/š, T/t, Ț/ț, O/o, Ū/ū, V/v, Z/z, Ž/ž

Fonoloxía

Consonantes

Llabial Dental Palatal Velar Glotal Nasal 1 Oclusiva sorda sonora Fricativa sorda sonora Vibrante Aproximante central llateral

vuélvese antes o .

Vocales Anterior Central Posterior Zarrada Casi zarrada Media 1 Abierta inacentuada realízase como .

Toles vocales pueden ser llargues o curties. Les vocales llargues lleven un macrón.

Frases cotidianes

¡Hola! – Tēriņtš! ¡Bon provechu! - Jõvvõ sīemnaigõ! ¡Bonos díes! - Jõvā ūomõg! / Jõvvõ ūomõgt! ¡Bon día! - Jõvā pǟva! / Jõvvõ päuvõ! ¡Gracies! - Tienū! ¡Feliz añu nuevu! - Vȯndzist Ūdāigastõ! morrer - kȭlmä unu – ikš dos – kakš trés – kuolm cuatro – nēļa * cinco – vīž seis – kūž siete – seis ocho – kōdõks nueve – īdõks diez – kim

Amuesa escrita

Mustā plagā valseõ

Kubbõ āt tuļ immõr satunnõd mingizt. Mustā lupāt um vrd tutkām jūs. Nlgalizt nīelõb min mistõmõt rõkūd Sigžtūļ käds ikš dadžā ja ūgõb.

Mitikš äb tō ku sa kēratõkst pgiñ: Um jõvīst, až sāina pl kēratõd "A". Võid stalažod arrõ, až sainõ äb sita - Ma vāgiž set kītõb, ku jõvīst tīed sa

Ja tikkiž ja tegīž um lagtõd sin tōmi Sīest, mis sinnõn tīemõst ja mis sinā võid. Až suggõbõd suodād ja revolūtsijõd, Siz nustām sīes pāikal. Pdõ ka mēg.

Až nai ikškõrd vāldiž ka mäddõn tīeb sillõ. Īezõ palābõd sīlmad, kus pīegiļtiz irm. Siz grumā touvõd mäd' āndabõd villõ Ja kõzzist pīkstõbõd pimdõd joud.

Ni īdskubs himnõ mēg lōlam īe pierrõ, Sīest mēi ta kāitsõb ja sīnda ka tōks. Sīest lōlam mēg: "Julgizt ni, veļīd, tīe jūrõ!" Täuds sidāms oppõrmīel põrāndõks.

Leb Valst āigastsadā võilõb se kāngaz, Mustā ku loptõmõt mōīlmarūim. Kuñš īebõd pandõkst, kūoõd ja kuodād, Täddõn nagrõs muidlõb kūolõn plū.

Bibliografía Fanny de Sivers. 2000. Parlons Live: une langue de la Baltique. Paris: L'Harmattan. ISBN 2-7475-1337-8. (en francés) Paul Ariste. 1981. Keelekontaktid. Tallinn: Valgus. [pt. 2.6. Kolme läänemere keele hääbumine lk. 76 - 82] (n'estoniu) Lauri Kettunen. 1999. Livisches Wörterbuch : mit grammatischer Einleitung. Helsinki: Finno-Ugrian Society. (n'alemán)

Referencies

Livonio Livonio Livonio