right|thumb|350px|Vista de la cara norte del Eiger (3.970 m, Alpes Berneses). Suiza (nome llocal, Schweizerische Eidgenossenschaft (alemán); Confederation Suisse (francés); Confederazione Svizzera (italianu); Confederaziun Svizra (romanche)) ye un país européu, que s'atopa nel centru-oeste de dichu continente. Con una superficie total de 41.290 km², llinda al oeste con Francia, al sur y al este con Italia, al este con Liechtenstein y Austria y al norte y nordés con Alemaña.
Xeografía física
Datos básicos Alloña norte-sur: 220 km. Llugar más al norte: Bargen (Cantón de Schaffhausen) (47°48' de latitud norte). Llugar más al sur: L'antigua comuña de Pedrinate, güei absorbida por Chiasso, nel cantón del Tesinu (45°49' de latitud norte). Alloña esti oeste: 348 km. Llugar más al este: Piz Chavalatsch, nel cantón de los Grisones (10°30' de llargor esti). Llugar más al oeste: Chancy, nel cantón de Xinebra (5°57' de llargor esti).
right|thumb|300px|Puesta de sol nel Piz Bernina, nuna vista dende l'abelugu de Boval.
Relieve Trátase d'un país eminentemente montascosu que les sos cordales alliniar en sentíu suroeste-nordeste. Ta bordiáu al sur pola cadena montascosa de los Alpes y al oeste pola del Jura, y cuenta con numberosos visos percima de los 4.000 m d'altor. Esto determina que Suiza tea conformada por trés grandes rexones naturales: el cordal de los Alpes na metá suroriental del país, el cordal del Jura nel noroeste y la pandu suizu o corredor de Mittelland (Tierra del Mediu), ente dambes. Cabo añader les zones de Basilea (asitiada más allá del Jura na fuesa teutónica de la fuesa renana) y el distritu de Mendrisio, perteneciente a la cuenca del ríu Po.
Los Alpes Los Alpes suizos ocupen la mayor parte del territoriu, aproximadamente'l 62,5 %, nes sos zones central y sur-oriental. Van dende'l Mont Blanc hasta'l Ortles. Trátase d'una zona de llevantamientu recién que da'l so nome a la oroxenia alpina producida mientres el terciariu o cenozoicu, que se va alzando progresivamente, con una altitú media d'unos 1.700 msnm, pero que tien numberosos cumes de más de 4.000 m d'altor. Por cuenta de l'acción glaciar, formáronse nesta rexón valles n'artesa y cubetes onde pueden atopase llagos como los de Brienz, Cuatro Cantones, Sarnen, Thun o Zug.
Na zona correspondiente a los Alpes centrales hai que destacar la esistencia de trés macizos estremaos: Macizu de la Bernina, el más oriental, que'l so puntu culminante ye'l Piz Bernina, de 4.049 m d'altor. L'Oberland bernés o Alpes Berneses, que la so máximu cume ye'l Finsteraarhorn, de 4.274 m d'altor; destaquen tamién el Aletschhorn (4.195 m) y el Jungfrau (4.159 m). Equí atópase la estación de ferrocarril asitiada a mayor altitú de toa Europa, a 3.454 msnm. Los Alpes Peninos, que la so máxima elevación ye la Punta Dufour (4.636 m), nel Monte Rosa. El fondu valle del Ródano dixebra y dexa estremar la rexón del Valais.
De la mesma, el Rin marca la separación de la rexón del Rheintal. right|thumb|300px|El Grosse Scheidegg, nos Alpes berneses. El macizu alpín del San Gotardo ocupa lo que puede ser consideráu como'l centru de los Alpes, dixebrando los Alpes occidentales (cantones de Valais, Vaud y Berna) de los Alpes orientales, que principian nel Cantón de los Grisones. Col cantón de llingua alemana d'Uri y el cantón de llingua italiana del Tesinu, trátase, histórica y estratéxicamente, d'un importante llugar de camín ente Alemaña ya Italia.
El Tesinu, el puertu del Simplon nel Valais y dellos valles del cantón de los Grisones son les úniques rexones de Suiza qu'arramen les sos agües escontra'l sur, escontra'l valle del ríu Po, n'Italia. Lugano ye la principal ciudá de la zona.
+Nome y superficie de los macizos alpinos en SuizaLlocalizaciónSuperficie sobre'l total de Suiza (suma = 62,5%)Nome del macizuAguada norte de los Alpes27,8%Alpes berneses, Alpes uraneses, Alpes glaroneses y Prealpes appenzellesesAlpes centrales occidentales11,7%Alpes valaisanosAlpes centrales orientales14,1%Alpes RéticosVertiente sur de los Alpes8,9%Alpes Lepontinos
thumb|center|800px|Vista de los Alpes valaisanos.
El cordal del Jura Una pequeña parte de la cordal del Jura atópase en Suiza, conformando la frontera con Francia y Alemaña al noroeste del país. El cordal del Jura correspuende a un llevantamientu de la Yera Secundaria o Mesozoica (el Jura da-y nome a un periodu del Mesozoicu, el Xurásicu), ta formada por roques caliares, y ocupa aproximadamente'l 10,5 % del territoriu de Suiza. Los sos cumes, con una altitú media d'unos 1.600 m, son de menor altitú que les de los Alpes suizos. Algámense los 1.683 metros nel Tendre. Les ciudaes na zona atopar nos valles, a una altitú media d'unos 1.000 m. Hai de solliñar nel sector les ciudaes de La Chaux-de-Fonds, -y Locle o Sainte-Croix, dalgunes de les cuales concentren la tradicional y famosa industria reloxero suiza.
El pandu suizu thumb|450px|Vista de Lucerna, nel pandu suizu, dende'l Pilatus. El pandu suizu o Mitelland ye la zona que s'estiende ente les dos cadenes montascoses recién indicaes. Ocupa'l 27 % del total del territoriu de Suiza y arrexunta a les rexones más llanes del país. La llanura foi cubierta por sedimentos fluviales y por detritos acumulaos nes morrenes glaciares. Mientres la glaciación de Würm, hai ente 20.000 y 10.000 años, cola retirada de los glaciares, la zona quedó semada con numberosos llagos, la mayoría d'ellos, represados por diches morrenes.
Trátase d'una zona anguaño formada por llombes arredondiaes pola erosión glaciar, y con una altitú media d'ente 400 y 600 m. Estender a tou lo ancho del país, formando una exa que va dende'l llagu Lemán al suroeste hasta'l llagu de Constanza al nordeste.
Trátase de la zona más densamente poblada de Suiza, acoyendo otra manera a la mayor parte de la población suiza, en razón de les sos más benignes condiciones climatolóxiques.
Ríos y llagos right|thumb|250px|El ríu Aar al so pasu por Berna. Suiza tien el 6 % de toles reserves d'agua duce d'Europa. El país comparte cinco cuenques hidrográfiques y dalgunos de los más grandes llagos n'Europa occidental colos sos vecinos. Suiza tien considerables reserves d'agües soterrañes.
Ríos Suiza asítiase na llinia divisoria d'agües de cuatro cuenques hidrográfiques. Les cuenques de los ríos Rin y Ródano ocupen la mayor parte del territoriu, anque delles zones del país pertenecen a la cuenca del ríu Danubiu (el valle del ríu Eno, Inn n'alemán, nel cantón de los Grisones) o a la cuenca del ríu Po (la zona del ríu Tesinu). D'esta miente, los ríos y llagos de Suiza acaben por desaguar nel mar del Norte (Rin, Aar), nel mar Mediterraneu (Ródano), nel mar Negru (el Eno) o nel mar Adriáticu (Tesinu).
Nel macizu del puertu de San Gotardo conflúin la nacencia del Rin anterior y del Rin posterior, per un sitiu y, por otru, el glaciar del Ródano, fonte de dos de los ríos más importantes de la Europa occidental: el Rin y el Ródano.
El ríu Aar ye'l ríu más llargu que'l so calce escurre íntegramente per territoriu suizu, con un llargor de 295 km y una cuenca que toma'l 43 % de Suiza. Desagua nel Rin nes cercaníes de Koblenz. El so caudal, de 557 m³/s, ye cimeru inclusive al del Rin, con 439 m³/s. El so cursu foi esviáu en 1868 pa evitar llenes nel Seeland pantanosu.
+ Les cinco cuenques presentes en SuizaAguada Porcentaje de la superficie de Suiza.Principales afluentes en Suiza Lago Desagua enRin68 % Aar, ReussLlagu de los Cuatro Cantones, llagu de Neuchâtel, llagu de Constanza, etc.Mar del Norte nun delta de los Países BaxosRódano18 %DoubsLlagu LémanMar Mediterraneu nun delta (la Camargue) en FranciaPo9,3 %TesinuLlagu Mayor, llagu de LuganoMar Adriáticu nun delta al nordeste d'ItaliaDanubiu4,4 %EnoMar NegruAdigio0,3 %RomMar Mediterraneu </center>
Llagos right|thumb|250px|Una vista del Llagu Mayor, el puntu más baxu de Suiza. Hai numberosos llagos naturales en Suiza (llagu de Xinebra, nel Ródano; llagu de Constanza, nel Rin; llagu Mayor, nel ríu Tesinu) y llagos artificiales (Sihlsee, Grande Dixence). Los llagos y los banzaos contienen el 50 % de l'agua almacenada, los glaciares el 28 %, l'agua soterraño 20 % y los ríos 2 %.Switzerland National Report, Convention on Protection and Use of Transboundary Watercourses and International Lakes. unece.org Tanto'l Rin como'l Ródano traviesen nel so percorríu un gran llagu, qu'en dambos casos ye fronterizu: el llagu de Constanza, fronterizu con Austria y Alemaña, pal Rin; y el llagu Lemán, fronterizu con Francia, pal Ródano.
Los llagos de la zona llana del país son los de mayor superficie. Ente estos destaquen los dos principales llagos de Suiza, allugaos cada unu d'ellos nun estremu del pandu suizu: el llagu Lemán al oeste, con una superficie de 580,03 km², compartíu con Francia, y el Llagu de Constanza, al norte, compartíu con Alemaña y Austria y con una superficie total de 536 km². El tercer llagu del país, el llagu Mayor, con una superficie de 212 km², ye un llagu compartíu con Italia, esistente al sur del país. Pela so parte, el llagu de Neuchâtel, el mayor llagu que la so superficie ta dafechu nel interior del territoriu suizu, con 217,9 km², pertenez igualmente a esta tipoloxía.
Con al respeutive de los llagos de monte, dellos exemplos son el llagu de Silvaplana, a 1.799 m d'altitú, na Engadina, que tien la peculiaridá de tar sometíu a fuertes vientos constantes procedentes del puertu de monte de la Maloja, lo que-y fai apropiáu pa la práutica del windsurf y del kitesurf. Otru llagu a destacar ye'l llagu de Märjelen, llagu d'orixe glaciar bien próximu al glaciar d'Aletsch (nel cantón del Valais), glaciar que foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
Tamién esisten en Suiza banzaos d'orixe artificial, xeneralmente destinaos al so usu como central hidroeléctrica pa la producción d'enerxía llétrica. Ente estos destaquen el llagu de Dix, cola presa de la Grande-Dixence, o'l llagu de la Gruyère, nel cantón de Friburgu.
Clima 300px|right|thumb|Efeutu Foehn. La topografía obliga a la masa d'aire a xubir, entestando'l vapor d'agua y dando llugar a agües (efeutu barrera). A sotaventu l'aire yá seco baxa rápido aumentando la presión atmosférica y la temperatura (efeutu Foehn). La denominación téunica en Climatoloxía del fenómenu procede del vientu suizu de dichu nome. Los Alpes conformen una barrera climática nel país: al norte, qu'ocupa la mayor parte de la superficie, el clima ye templáu, oceánicu o continental según la orientación este oeste de los vientos dominantes, colos cuatro estaciones perfectamente marcaes y delimitadas. Otra manera, nel territoriu asitiáu al sur de los Alpes (el Valais, el Tesinu y la Engadina) dase un clima más nidiu, de tipu mediterraneu.
Los vientos dominantes en Suiza son el Foehn y el Bise. El Foehn ye un vientu fuerte, templáu y secu, que se produz cuando un vientu circuló sobre una cadena montascosa pa baxar pola otra aguada, habiendo perdíu d'esi manera toa'l so mugor. El Bise ye un vientu procedente del norte, fríu y secu, que naz nel nordeste d'Europa y sopla al traviés de les llanures continentales, algamando especialmente la zona del pandu suizu.
Tratándose d'un país con una variada orografía y dotáu de fuertes contrastes, esiste en consecuencia en Suiza una gran variedá de microclimes.
Hai tamién un eleváu contraste respeuto de les agües. Les precipitaciones añales son bien altes nos Alpes y el cantón del Tesinu (del orde de 2.000 mm añales) pero son muncho más escases nel valle del Ródano (unos 600 mm añales).
Los cantones del Valais y del Tesinu beneficiar d'un eleváu númberu d'hores de sol al añu (alredor del 60 %), ente que la pandu suizu tien alredor del 50 % pel branu, pa cayer hasta'l 20 % pel hibiernu.
Datos climáticos El primer factor qu'incide nes temperatures ye, lóxicamente, l'altitú, lo que tien de ser teníu en cuenta. Una rede del Institutu Suizu de Meteoroloxía cubre la totalidá del país y, a partir de les sos midíes, pueden ufiertase los siguientes datos: