Saint-Étienne [sɛ̃teˈtjɛn] (en francoprovenzal Sant-Etiève) ye una ciudá de Francia, capital del departamentu de Loira, na rexón Auvernia-Ródanu-Alpes.
Los sos habitantes denominar Stéphanois (n'alcordanza del pasáu mineru Stéphanois de la cuenca hullera de Saint-Étienne llamada cuenca hullera de Stéphanie).
Como otres ciudaes industriales, la ciudá cadez inda de la mala imaxe d'una ciudá negra, puerca y adormilitiada. La ciudá (que s'asitia ente les 20 ciudaes principales franceses tocantes a númberu d'habitantes), nun figura en munchos de los mapes meteorolóxicos nacionales (Lyon ta a menos de 60 quilómetros), y ye fecha de menos per parte de los medios de comunicación nacionales. Si nun se trata de grandes acontecimientos (Copa Mundial de Fútbol de 1998, Copa Mundial de Rugby de 2007), pola ASSE o por dellos fechos relevantes de tipu diversu (crímenes, delincuencia…) nun se fala casi nunca de Saint-Étienne en términos de cultura llocal, historia, patrimoniu, turismu, de la renovación urbana, o de los grandes proyeutos de la ciudá… Sicasí, a midida que va camudando la ciudá, les crítiques paecen dir evolucionando, sobre manera respectu d'aquellos que nun conocieron el periodu mineru o'l de la epopeya verde.
Toponimia
La lleenda esplica que, en tiempos de los romanos, l'aldega llamábase Furanum, deriváu del nome de Furan, el ríu que lu travesaba. Esti nome camudar pol de Furania, nome que se caltuvo hasta la Edá Media.
Los primeros documentos escritos (en 1258) de la ciudá menten Sancti Stephan de Furano (Saint-Étienne de Furan).
La ciudá, conocida poles sos fábriques d'armes foi, momentáneamente rebautizada, mientres la Revolución francesa, col nome de Armeville o Commune d'Armes.
Historia 780px|thumb|Vista panorámica de la ciudá de Saint-Étienne.
Saint-Étienne foi, mientres enforma tiempu, una ciudá secundaria, menos influyente —tantu nel planu políticu como alministrativu— que Montbrison, que foi una prefeutura primero que lo fora Saint-Étienne, y que Feurs la capital del Loira de 1793 a 1795. En 1855 Saint-Étienne, gracies al so rápidu desenvolvimientu industrial y demográficu, convertir na capital del departamentu.
Dende'l sieglu XV Saint-Étienne foi un importante centru de producción metalúrxica (armes blanques, armes de fueu dende les Guerres Italianes de Francisco I), y metalurxa menor, como la llamada quincallería. Y, dende'l sieglu XVI desenvolvióse, tamién, la fabricación de cintes (la cintería, que nun tien de confundir se cola pasamanería).
Mientres el periodu de la Revolución industrial, desenvolviéronse los oficios de la metalurxa pesada y la esplotación masiva de les mines de carbón. Coles mesmes, Saint-Étienne, convertir na capital mundial de la cinta, desbancando a Basilea.
A principios del sieglu XX, la industria armamentística foi absorbida pola Manufactura d'armes de Saint-Étienne (MAS) no tocante al material militar, y pola Manufactura francesa d'armes y ciclomotores (Manufrance), según fueron absorbíos numberosos artesanos fabricantes de fusiles civiles. Pese al zarru de Manufrance queden, inda, dellos artesanos.
La primer vía ferroviaria d'Europa continental foi construyida a partir de 1823. Comunicaba Saint-Étienne con Andrézieux-Bouthéon y utilizóse pa tresportar el carbón de les mines hasta les veres del Loira a partir del 30 de xunu de 1827. Ente 1830- 1832 construyóse una segunda vía ferroviaria que, a partir de 1831, tresportaba a los viaxeros ente Saint-Étienne y Lyon.
Barthélemy Thimonnier construyó la primer máquina de vapor en 1830.
Saint-Étienne foi bombardiada el 26 de mayu de 1944. Hubo cerca de 1.000 muertos por causa de los disparos d'una escuadrilla de bombarderos d'Estaos Xuníos que queríen destruyir les numberoses fábriques que fueren utilizaes polos nazis.
A partir de los años 1970 les industries stéphanoises tuvieron munches dificultaes y la ciudá sufrió un importante bache económicu y demográficu. D'una población de 225.825 habitantes en 1968, pasar a 201.569 en 1990 y a 183.522 en 1999.
Clima
Alministración Ayuntamiento Tres les eleiciones de marzu de 2014, el conseyu municipal de Saint-Étienne componer de 59 conseyeros electos: l'alcalde (maire), 19 adxuntos (adjoints) y 39 conseyeros (conseillers municipaux). Quince de los electos formen la oposición, ente que 44 formen la mayoría municipal.
Cambeos territoriales La ciudá amplióse repitíes vegaes, amestándose los conceyos siguientes:
en 1855, Beaubrun, Montaud, Outre-Furens y Valbenoîte. en 1863, dexa parte de Planfoy. en 1969, Saint-Victor-sur-Loire, (non allegante al restu de Saint-Étienne, casu únicu en Francia). en 1970, Terrenoire. en 1973, Rochetaillée (col estatutu de ciudá acomuñada), 824 habitantes en 2007.
thumb|Tranvía delantre la estación de ferrocarriles de Châteaucreux. thumb|Sistema de bicicletes compartíes Vélivert
Xeografía La ciudá ta asitiada sobre'l Furan (o Furens), al pie del Pilat, a unos 59 km. al suroeste de Lyon y a 53 km. de Vienne. Pel sur ta a 81 km. de Le Puy-en-Velay y, pel oeste ta a unos 147 km. de Clermont-Ferrand.
La so altitú media ye de 516 m.
Conceyos estremeros
Villars, Saint-Priest-en-Jarez, La Tour-en-Jarez, la Talaudière, Saint-Jean-Bonnefonds, Saint-Chamond, la Valla-en-Gier, -y Bessat, Tarentaise, Saint-Genest-Malifaux, Planfoy (estremeres del conceyu acomuñáu de Rochetaillée d'estos postreros), la Ricamarie, Roche-la-Molière y Saint-Genest-Lerpt.
El barriu de Saint-Victor-sur-Loire, exclave de Saint-Étienne, tien como conceyos estremeros, amás de Roche-la-Molière y Saint-Genest-Lerpt acomuñaos con Saint-Étienne, Saint-Just-Saint-Rambert, Chambles, Caloire y Unieux.
Demografía Evolución demográfica
Economía
Saint-Étienne pasó mientres la segunda metá del sieglu XX por numberoses reestructuraciones y zarros industriales. Tres el zarru de Manufrance, les mines de carbón de GIAT industries y les dificultaes de la industria del ciclomotor, Saint-Étienne tuvo considerada como una ciudá en peligru. La so actividá económica paez tar reponiéndose gracies a les iniciatives local y rexonal del centru d'innovación, manifestaciones artístiques, y al fortalecimientu de la so influencia económica.
Les principales actividaes económiques son:
los servicios la gran distribución: el Grupu Casín del que Geoffroy Guichard ye'l fundador, que va reforzar la so presencia en Saint-Étienne cola construcción de la so nueva sede social nel centru de Châteaucreux. la sanidá (hospitales, clíniques, cases de reposu) que se va ampliar con un nuevu centru hospitalariu que va reemplazar la Muralla de China. Chocolaterías; (Chocolat Weiss, Chocolat des Princes…) Óptica (col importante centru del Pôle optique et vision Diseñu, célebre dende va dellos años por cuenta de la Bienale internacional du Design. Esta especialidá va ser reforzada cola construcción, na antigua sede de Giat de la Cité du Design. l'alta teunoloxía, cola fábrica francesa más importante dedicada a la fabricación d'altavoces y sistemes acústicos que se va instalar en La Talaudiére, la firma Focal (o JMLab).
Proyeutos municipales Un Zénith con una capacidá de 7.000 places y diseñáu por Norman Foster foi inauguráu en 2008. N'ochobre de 2006 se pueso en funcionamientu la segunda llinia de tranvíes qu'enllaza la estación de tren de Châteaucreux cola céntrica Place du Peuple. construcción d'un gran centru de negocios nel distritu de Châteaucreux, o Casino (ente otros), va construyir nos próximos años nel senu d'una nueva sede social más moderna y funcional. Construcción d'un centru internacional del diseñu na antigua fábrica d'armes (ex-GIAT), qu'anguaño s'atopa n'estáu ruinosu. La Tour Plein Ciel (barriu de Montreynaud), edificiu de viviendes construyíu en 1970 y que pol so altor (92 m) ye visible dende tola ciudá, tendría de baltase antes d'acabar 2010, según decidióse en referendu Saint-Étienne presentó la so candidatura de capital Europea de la cultura en 2013 pero Marsella foi escoyida.
Educación
Enseñanza cimera
Universidá de Saint-Étienne Escuela nacional superior de mines de Saint-Étienne Escuela nacional d'inxenieros deSaint-Étienne (ENISE) Institutu cimeru de téuniques avanzaes de Saint-Étienne Escuela d'arquiteutura de Saint-Étienne (EASE) Escuela rexonal de belles artes de Saint-Étienne (ERBASE) Institutu universitariu de teunoloxía de Saint-Étienne y Roanne EMLYON Business School
Cultura
thumb|Plaza Jean Jaurès.
El notable patrimoniu arquiteutónicu de Saint-Étienne, del sieglu XIV y del sieglu XX, mereció'l distintivu de ciudá d'Arte y Historia concedíu en 2002.
La Torre de la Droguerie, la Bolsa de Trabayu, el Conceyu, la Prefeutura, la Manufactura d'armes, la ponte ferroviaria más antiguu de la Europa continental (clasificáu como monumentu históricu), y otros edificios, son un exemplu d'esti patrimoniu escepcional. Saint-Étienne dispón, coles mesmes, de más de 700 hectárees de parques y espacios verdes (los más importantes son: el Xardín de les Plantes, el Parque d'Europa, el Parque Montaud y el Parque de la Perrotiére), llenos d'escultures, obres d'arte, especies d'árboles. Ideal pal descansu, los paseos, y p'afayar la ciudá so otru prisma. La ciudá tien tamién, un ricu patrimoniu n'estatues. Un retruque de la Estatua de la Llibertá ye visible dende'l centru mesmu de la ciudá. Tamién puede visitase el castiellu de Rochetaillée.
Museos y otros llugares culturales
Muséu d'arte moderno, la décima coleición de Francia dempués de la de Beaubourg (más de 4.000 m² de superficie d'esposición, más de 15.000 obres espuestes, más de 900 pieces de dibuxu…) Muséu d'arte ya industria, instaláu nun formosu edificiu estilu Segundu Imperiu, apocayá restauráu. Muséu de la mina, un paséu interesante pol universu de minar Muséu del vieyu Saint-Étienne. Esti muséu allugar nun magníficu palaciu particular del sieglu XVII. Conservatoriu de Saint-Étienne y los Talleres de los meyores artesanos de Francia, espónense munches obres orixinales creaes nos talleres de la mesma ciudá. Memorial de la resistencia y la deportación. Pequeñu muséu nel que s'espón la doliosa historia de la resistencia y la deportación mientres la guerra 1939/1945 na rexón. Muséu de los tresportes urbanos de Saint-Étienne y la so rexón. Asitiáu en Saint-Priest-en-Jarez (un conceyu de les contornes stéphanoise) na sede del depósitu principal de la STAS (esplotación de la rede urbana stéphanois). Espón la historia de los tresportes urbanos de la ciudá y alluga dalgunos de los antiguos medios de tresportes urbanos de la ciudá (tranvíes, trolebuses, autobuses, etc,). Astronef Planetarium de Saint-Étienne: un viaxe apasionante pol Universu (páxina web) Parque Giron: llugar que foi reconvertíu y ye, anguaño, un centru d'antigüedaes Palaciu d'Espectáculos: Ye, anguaño, la sala más grande d'espectáculos de la ciudá, con una capacidá de 4.500 places. Va Ser reemplazáu, llueu, pol futuru Zénith (más de 7.000 places) La Escampada d'Ópera Teatro El Hall C, pa la música actual.
Iglesias y capiyes miniaturadeimagen|derecha|Catedral Saint-Charles miniaturadeimagen|derecha|Ilesia de Saint-Pierre Saint-Paul Catedral Saint-Charles, fundada de 1912 a 1923, d'estilu neogóticu primitivu, planta de cruz llatina con transepto y triple nave, campanariu na fachada, mide 80 metros de llargu, 30 metros d'anchu y 17 metros dende la bóveda, l'órganu del coru de 1930, pimpanu órganu d'A. Durand de 1968, formosu tabernáculo, interior bien interesante. Desgraciadamente la catedral nun foi terminada, fálten-y 3 campanarios, la cúpula y los ornamientos interior y esterior.
Grand Église, Fundada nel sieglu XV d'estilu góticu forézien, coru góticu flamíxeru, pimpanu órganu Mutin-Cavaillé Coll de 1922. Cuadru de Voeu de Peste. La Grand Église ta clasificada como Monumentu históricu.