La Ciudá metropolitana de Xénova (n'italianu: Città metropolitana di Genova) ye un ente llocal italianu de la rexón Liguria, nel norte del país. La so capital ye la ciudá de Xénova.
Dende'l 1 de xineru de 2015 reemplazó a la Provincia de Xénova.Città metropolitane, province y unioni di comuni: cosa camuda, governo.it
Tien un área de 1839,20 km² y una población total de 862.175 hab. (2014).Datos ISTAT - 31/12/2014 Estremeru al oeste cola Provincia de Savona, al norte con El Piamonte (Provincia d'Alessandria), y con Emilia-Romagna (Provincia de Piacenza y Provincia de Parma), al este cola Provincia de La Spezia, y al sur col Mar de Liguria.
Ciudaes metropolitanes
La Ciudá metropolitana consta de 67 conceyos:
Arenzano Avegno Bargagli Bogliasco Borzonasca Busalla Camogli Campu Ligure Campomorone Carasco Casarza Ligure Casella Castiglione Chiavarese Ceranesi Chiavari Cicagna Cogoleto Cogorno Coreglia Ligure Crocefieschi Davagna Fascia Favale di Malvaro Fontanigorda Xénova (capital) Gorreto Isola del Cantone Lavagna Leivi Lorsica Lumarzo Masone Mele Mezzanego Mignanego Moconesi Moneglia Montebruno Montoggio Ne Neirone Orero Pieve Ligure Portofino Propata Rapallo Recco Rezzoaglio Roncu Scrivia Rondanina Rossiglione Rovegno San Colombano Certenoli Sant'Olcese Santa Margherita Ligure Santu Stefano d'Aveto Savignone Serra Riccò Sestri Levante Sori Tiglieto Torriglia Tribogna Uscio Valbrevenna Vobbia Zoagli
Historia De la prehistoria al Imperiu Romanu
Numberoses evidencies del Neolíticu a la Edá del Fierro fueron topaes na zona costera nos montes de la provincia. Unu de los afayos más espectaculares foi la Necrópolis atopada en Chiavari, en Tigullio, faciendo suponer a los historiadores d'un asentamientu humanu na zona na yera prehistórica. La población dominante foi sobre manera la de los ligures, que s'estendieron a la franxa del noroeste d'Italia.
En redol al Sieglu II e.C. la ·República Romana empecipió'l sometimientu de los Ligures, nel intentu de crear una lexón romana. La conquista resultó pa los Romanos bien trabayosa, por causa de la fuerte tenacidá y resistencia de la población, y de la división política de los Ligures ente l'aliances ente Cartago y Roma. El 'exércitu romanu ocupó la rexón xenovesa, con esfuerciu notable, creando la histórica ''IX Rexón del Imperiu Romanu.
Del Medievu a la República de Xénova thumb|left|150px|<center>Mapa del sieglu XVIII el Golfu de Xénova. Mientres el Medievu les ciudaes viéronse apoderaes poles families señoriales de la dómina como los Fieschi, Spinola, Doria y Malaspina les más conocíes. Les comuñes más grandes estremar en capitaníes, entrando na escena política de la República de Xénova.
Les instituciones de la provincia thumb|200px|<center>Palaciu Doria Spinola, sede de la Prefeutura de la Amministración Provincial. La Provincia de Xénova ta constituyida, pol Real Decretu del rei Víctor Manuel II, el 1° de marzu de 1860 cola participación del presidente provincial l'abogáu Antonio Caveri. Nesi añu la Liguria taba estremada endos grandes provincies, una era Xénova y la otra la Provincia de Puertu Maurizio (comuña que se va xunir aOneglia nel añu 1908 col nome actual d'Imperia). L'área xenovesa foi estremada en cinco divisiones alministratives: l'oeste Albenga, Savona y Xénova, Chiavari y La Spezia al este. La subdivisión va corresponder aproximao a la que tendría na República de Xénova, terminada abruptamente cola intervención de Francia y el Reinu de Cerdeña. El 27 d'abril de 1875 el rei Vittorio Emanuele II, por aciu Real Decretu, oficializó'l nuevu sistema provincial. El sistema foi nuevamente modificáu nel 1933, col advenimiento del Fascismu.
100 px 100 px
Xeografía
La xeografía de Liguria ta estremada en trés partes: el mar, les sierres y el monte. Tamién la provincia xenovesa ta estremada neses categoríes territoriales, regalando dacuando panorames como cantiles empinaos sobre'l mar o de pequeñes ciudaes so los montes. Xénova, gran ciudá costera y avanzada del monte circundante. Na provincia ta presente ocho comunidá de monte, cuatro parques rexonales y un área marina protexida.(Reserva marina de Portofino). La zona xeográfica ye bien rica en turismu, más allá de la ciudá de Xénova y la so contorna, tán el Golfu Paraísu y el del Tigullio. A pesar de la diversidá qu'hai nel panorama turísticu, gracies a l'acertada publicidá nel ámbitu nacional, son munchos los italianos y tamién estranxeros qu'escueyen los pueblos pintorescos pa esfrutar de les sos vacaciones en Liguria.
Orografía
Montes Montes de más 1000 m na aguada occidental NomeAltor (m) Allugamientu Monte Reisa1.183 mParque natural rexonal de Beigua Monte dee Figne1.172 mParque rexonal de Capanne de Marcaroloalign=right|1.148 mParque natural rexonal de Beigua Monte Liprando1.122 m Bec de Dente1.107 mParque natural rexonal de Beigua Monte Argentea1.082 mParque natural rexonal de Beigua Monte Leco1.072 mValle Polcevera Punta Martin1.001 m Monte Antola1.597 mParque natural rexonal de Antola Monte Prelà1.406 mTorriglia Monte Buio1.400 mParque natural rexonal de Antola Monte Taccone1.113 mValle Polcevera Monte Candeozzo1.036 m Monte Bano1.035 mMontoggioMontes de más 1000 m na aguada occidental oriental
Denominazione Altezza (m) Luogo Monte Maggiorasca1.799 mParque natural rexonal de Aveto Monte Penna1.735 mParque natural rexonal de Aveto Monte Bregaceto1.711 mParque natural rexonal de Aveto Monte Aiona1.692 mParque natural rexonal de Avetoalign=right|1.602 mParque natural rexonal de Aveto Groppo Rosso1.593 mParque natural rexonal de Aveto Monte degli Abeti1.542 m Monte Oramara1.522 m Monte Montarlone1.500 mMontes de más 1000 men l'aguada occidental Denominazione Altezza (m) Luogoalign=right|1.418 m Monte Zatta1.404 mParque natural rexonal de Aveto Monte Ramaceto1.345 mParque natural rexonal de Aveto Monte Collere1.288 m Monte Caucaso1.245 m Monte Porcile1.240 m Monte Posasso1.236 mParque natural rexonal de Aveto Monte Fascia1.195 mParque natural rexonal de Aveto Monte Pagliaro1.180 mParque natural rexonal de Aveto Monte Chiappozzo1.126 mParque natural rexonal de Aveto Monte Alpe1.094 m Monte Agugiaia1.090 mParque natural rexonal de Aveto Monte Zenone1.053 m Monte Cucco1.049 mParque natural rexonal de Aveto
Pasos Denominación Altor (m) Pasu de Faiallo1.061 m Pasu de Turchino532 m Pasu de Bocchetta1.072 m Pasu de Giovi472 m Pasu de Bocco956 m
Hidrografía Río thumb|200px|right|<center>El Bisagno. thumb|200px|right|<center>El Boate. Área de Xénova
El Stura: na zona de Rossiglione, Campu Ligure y Masone. El Polcevera: zona oeste de Xénova. La riega escurre polos barrios de Cornigliano y Sampierdarena. El Bisagno: estrema en dos la ciudá de Xénova. El Scrivia: ingresa a la xeografía xenovesa, na comuña de Casella conflúi n'El Brevenna cerca de Montoggio estremar pa desaguar nel Llagu de Val Noci. El Brevenna: conflúi col Scrivia cerca de Casella.
Área de Tigullio - Valle Fontanabuona - Valle de Aveto
El Trebbia: naz en Genovesato dende'l monte Prelà y traviesa la Provincia de Piacenza pa desaguar nel Po al oeste de Piacenza. El Lavagna: naz nel Valle Fontanabuona. En Carasco atopa otru ríu (El Sturla, El Penna y El Graveglia) pa desaguar nel mar en travesando les ciudaes de Chiavari y Lavagna. El Aveto: naz nel valle d'onde toma'l nome, el Valle de Aveto. El Sturla. El Penna. Los dos nacen nel Llagu de Giacopiane na comuña de Borzonasca pa dempués desaguar nel Lavagna. El Graveglia: naz cerca del monte Zatta en Valle Graveglia para dempués desaguar nel Lavagna.
Llagos Na provincia tán presentes cinco llagos de notable importancia turística, amás son importantes como recursos hídricos pa la ciudá de Xénova.
NomeZona xeográficaComuña deLlagu de OrtiglietoComunidá Montañaa Valle Stura y OrbaRossiglioneLlagu LungoComunidá Monte Valle PolceveraCampomoroneLlagu de Val NociComunidá Monte Valle ScriviaMontoggioLlagu del BrugnetoComunidá Monte Valle TrebbiaPropata Rondanina
TorrigliaLlagu de GiacopianeComunidá Montañaa Valle Aveto, Graveglia y Sturla Parque natural rexonal del AvetoBorzonasca
Mar
Los conceyos de la provincia que tienen mariña son 16 de los 67 totales. Dos d'ellos Arenzano y Cogoleto, na Rivera del Ponente mientres los restantes tán alcontraos na Rivera del Llevante.Xénova estrema de facto los dos riveras ligures. Si les costes del poniente resulten principalmente baxes les del Llevante de Liguria son principalmente altes ya irregulares. Les llocalidaes sobre la mariña supieron nos años desenvolver el so turismu realmente gracies al apurra del mar, tomándose'l cuidu él y del so propiu. Nel 2005 un financiamientu de l'Asesoría del Turismu de la provincia dexó la compra de pequeños barcos pa la llimpieza braniza de les agües del Golfu del Tigullio. Nel periodu serondiegu y d'iviernu les fuertes nubes de mar afaren cada añu les costes, pero rápido son reconstituyíes polos conceyos mientres la primavera.
Clima
El clima ye'l típicu del mar Mediterraneu, como nel restu de la rexón y la nidia temperatura medio ye un fuerte reclamu turísticu. Mientres la estación ivernizu la temperatura, nel centru sobre la mariña, ta alredor de los 7°-8° graos de media. Raramente la nieve baxa sobre les ciudaes costeres, más probable ye nes ciudaes del interior como en Santu Stefano de Aveto meta iverniza de los esquiadores ligures. Nel periodu branizu poques vegaes supera los 35° graos, pero la presencia d'una fuerte mugor contribúi a crear un clima bien húmedu que se siente nel cuerpu más graos que los que realmente hai. Sicasí la rexón ye destín vacacional, escoyéndose la provincia y la so rivera pa "abrigase" mientres l'iviernu y enfrescase mientres el branu.
Tresportes
Rede ferroviaria thumb|200px|left|<center>La stación ferroviaria de Xénova Brignole. thumb|200px|right|<center> la Metropolitana de Xénova
Les llinies que traviesen la provincia:
llinia rexonal Xénova - Savona llinia interregional Xénova - Ovada - Acqui Terme. llinia interregional Xénova - Milán. llinia rexonal Xénova - La Spezia.
Le stazioni capolinea delle tratte:
Xénova Voltri Xénova Porta Principe Xénova Brignole Xénova Nervi Recco Sestri Levante
Tamién esiste una llinia ferroviaria local, la Xénova-Casella. En Xénova ta presente la Metropolitana de Xénova.
Arte y Monumentos Museos
30px MuseosArenzano Muséu de la teunoloxía pal mediu ambiente (Muvita)Camogli Muséu Marín "Gio Bon Ferrari" Muséu ArqueolóxicuCampu Ligure Muséu de FiligranaCampomorone Muséu de Marionetes Muséu de Paleontoloxía y MineraloxíaCasarza Ligure Muséu "Parma Gemma"Chiavari Muséu "Lorenzo Garaventa" de la Sociedá Económica de Chiavari Muséu Archeologico per la Prehistoria y Protostoria del Tigullio Muséu Diocesanu d'Arte Sacra Muséu Históricu del Risorgimento de la Sociedá Económica de Chiavari Muséu de Física y Meteo-sismoloxía "G. Sanguineti - G. Leonardini" del Seminariu Vescovile di Chiavari Cívica Galleria di Palazzo Rocca Quadreria della Società Economica di ChiavariCicagna Muséu dell'Ardesia Muséu Storico ArcheologicoFavale di Malvaro Muséu dell'Emigrante "Casa Giannini"Masone Muséu Cívicu "A. Tubino"Montebruno Muséu del Sacru dell'Alta Val Trebbia Museo di Cultura Contadina dell'Alta Val TrebbiaRapallo Muséu del merletto Muséu "Attilio y Cleofe Gaffoglio" Muséu della Civiltà contadina "G. Pendola"San Colombano Certenoli Muséu Marinaro "Tommasino-Andreatta"Rondanina Muséu della Flora y della FaunaSanta Margherita Ligure Muséu "Vittorio G. Rossi"Savignone Muséu degli Alpini Muséu Archeologico Alta Valle ScriviaSestri Levante Galleria "M. Rizzi"Valbrevenna Muséu Etnologico Alta Valle Scrivia
Arquiteutura relixosa