thumb|El Palaciu Real en 1830, antes de la urbanización de la Plaza d'Oriente. Modelu de Madrid, de León Gil de Palacio. Muséu d'Historia de Madrid. miniatura|250px|Mapa de la redolada. Al oeste los Xardinos del Campu del Moru, al este la Plaza d'Oriente, al sur la Catedral de l'Almudena y al norte los Xardinos de Sabatini.
El Palaciu Real de Madrid ye la residencia oficial del rei d'España; sicasí, los actuales reis nun habiten nél, sinón nel Palaciu de la Zarzuela, polo que ye utilizáu pa ceremonies d'Estáu y actos solemnes.Patrimoniu Nacional, «Palaciu Real de Madrid ». Consultáu'l 9 de xineru de 2011. Con una estensión de 135 000 m² y 3418 habitaciones (en superficie, casi'l doble que'l Palaciu de Buckingham o'l Palaciu de Versalles), ye'l palaciu real más grande d'Europa Occidental, y unu de los más grandes del mundu. Alluga un pervalible patrimoniu históricu-artísticu, destacando'l conxuntu de preseos musicales conocíu como los Stradivarius Palatinos, y coleiciones bien relevantes d'otres disciplines como pintura, escultura y tapicería. Les sales d'Estáu y les coleiciones artístiques tán abiertes a les visites siempres que nun haya actos oficiales.Chueca, páx. 10.
Ye conocíu tamién como Palaciu d'Oriente, a pesar de tar asitiáu na parte más occidental de Madrid, por cuenta del so allugamientu na Plaza d'Oriente, llamada asina al tar asitiada al este del palaciu. A exa col palaciu, y engarráu, atopar al otru estremu de la plaza'l Teatru Real.Chueca, páx. 15.
El palaciu foi construyíu por orde del rei Felipe V, sobre'l dexáu pol Real Alcázar, destruyíu casi del tou por una quema en 1734. Tanto los cimentos del antiguu alcázar como dalguna de les sos estructures fueron utilizaes pa la construcción del nuevu palaciu. L'episodiu de la quema sirvió pa xustificar la sustitución del vieyu edificiu por un palaciu acorde al gustu de la dómina. La so construcción empezó en 1738, según traces del arquiteutu Filippo Juvara, quien proponía un palaciu mayor pero nun allugamientu distintu. Al morrer Juvara, encamentóse'l proyeutu al so discípulu Juan Bautista Sachetti, a quien s'esixó afaer los planos de Juvara al solar del antiguu Alcázar. Otros distinguíos arquiteutos españoles como Ventura Rodríguez participaron y formáronse na cantera del nuevu palaciu, a él debe la configuración de la Real Capiya.Chueca, páx. 16. Francesco Sabatini encargar de la conclusión del edificiu, lo mesmo que de obres secundaries de reforma, ampliación y decoración. Carlos III foi'l primer monarca qu'habitó de forma continua'l palaciu.Chueca, páx. 17.
L'últimu monarca que vivió en palaciu foi Alfonsu XIII, anque Manuel Azaña, presidente de la Segunda República, tamién habitó nel mesmu, ocupando les habitaciones qu'enantes ocupara la reina María Cristina y siendo, poro, el postreru xefe d'Estáu que lu fixo. Mientres esi periodu foi conocíu como Palaciu Nacional. Inda hai una sala, al llau de la Real Capiya, que se conoz pol nome de «despachu de Azaña».Chueca, páx. 18.
L'interior del palaciu destaca pola so riqueza artística, tantu no que se refier al usu de toa clase de materiales nobles na so construcción como a la decoración de los sos salones con obres d'arte de too tipu, como pintures d'artistes de la importancia de Caravaggio, Velázquez, Francisco de Goya y frescos de Corrado Giaquinto, Giovanni Battista Tiepolo o Anton Raphael Mengs.Chueca, páx. 18. Otres coleiciones destacables que se caltienen nel edificiu son les de l'Armería Real, porzolana, relóería, moblame y platería.Chueca, páx. 20.
Anguaño Patrimoniu Nacional, organismu autónomu dependiente del Ministeriu de la Presidencia, xestiona los bienes de titularidá pública puestos al serviciu de la Corona, ente ellos el Palaciu Real.Chueca, páx. 21.
En 2016, el Palaciu Real recibió más de 1,4 millón de visitantes, siendo'l séptimu monumentu más visitáu d'España.
miniatura|250px|Vista dende'l Faru de la Moncloa. miniatura|250px|Fachada del palaciu escontra los Xardinos de Sabatini. miniatura|250px|Fonte de Felipe IV col palaciu al fondu. miniatura|250px|Fachada sobre'l Campu del Moru.
Historia del edificiu
miniatura|250px|Evolución histórica del Real Alcázar de Madrid. L'antecedente direutu del Palaciu d'Oriente foi'l Real Alcázar, fortaleza llevantada nel mesmu solar onde güei s'alza la construcción barroca. La so estructura foi oxetu de delles reformes —sobre manera la fachada—, pos el rei Enrique III de Castiella convertir nuna de les sos más frecuentaes residencies, tres los que'l recintu llogra l'axetivu de «real». El so fíu Xuan II edificó la Capiya Real y delles dependencies. Sicasí, mientres la Guerra de Socesión Castellana (1476) les tropes de Xuana la Beltranexa fueron sitiaes nel alcázar, lo que causó delles estroces nel vieyu castiellu.Gea, páx. 21.
L'emperador Carlos I empezó con reformes nel alcázar, emplegando yá una arquiteutura renacentista, pero foi realmente Felipe II quien impulsó mayores obres contratando a artistes d'Italia, Francia y los Países Baxos. Foi daquella cuando se construyó la llamada Torre Dorada y la Real Armería, baltada en 1894. Felipe III, Felipe IV y Carlos II siguieron con esti proyeutu.
Cuando llegó al tronu Felipe V de Borbón en 1700 consideró que l'antiguu alcázar yera demasiáu austeru y taba anticuáu polo qu'acometió nueves reformes. La reina María Lluisa Gabriela de Saboya pela so parte y la Princesa de los Ursinos redecoraron les estancies al gustu francés. La quema parcial del Alcázar na Nuechebona de 1734 foi una bona escusa pa baltalo casi por completu (quitando parte de los cimientos y delles estructures) y construyir un nuevu palaciu más acorde al gustu de la dómina y la nueva dinastía.
La construcción del nuevu palaciu empecipiar en 1738. Pa evitar futures quemes el nuevu palaciu sería dafechu de fábrica, con cubiertes abovedaes, llindando l'usu de madera namái a carpinteríes y estructures de cubierta.
El palaciu barrocu
L'arquiteutu Filippo Juvara, unu de los más destacaos de la so dómina, foi l'encargáu de dirixir los trabayos del nuevu palaciu.Sancho, páx. 20.
L'italianu escurrió un monumental proyeutu d'enormes dimensiones, inspiráu nos proyeutos de Bernini pal Palaciu del Louvre de París; el plan de Juvara nun llegó a realizase por cuenta de la so repentina muerte.Sancho, páx. 22. Juan Bautista Sachetti, discípulu de Juvara, foi escoyíu pa siguir la obra del so maestru;Sancho, páx. 23. plantegó una estructura de planta cuadrada, centrada por un gran patiu tamién cuadráu y resolviendo los distintos ángulos con cuerpos salientes, estructura que recordaba tantu l'antiguu Alcázar como la tradicional forma palacial española.Sancho, páx. 24.
Les obres concluyeron nel reináu de Fernandu VI. El programa escultóricu de la fachada, pensada pol Padre Sarmiento y que cuntó cola mano de numberosos escultores, consistía na coronación de la balaustrada cimera coles estatues de tolos reis d'España dende tiempos de los Visigodos, según la instalación de cuatro emperadores romanos flanqueando la portada principal. El programa de Sarmiento, que concebía'l Palaciu como efixe de la «España Armada» y nuevu Templu de Salomón, foi siendo afechu sobre la marcha, dada la complexidá y l'eleváu númberu d'escultures que riquía.
Felipe de Castro y Juan Domingo Olivieri encargar, a partir de 1749, d'executar la decoración escultórica del Palaciu, conforme al programa proporcionáu por Sarmiento. Pa la serie de noventa y cuatro reis d'España, destinada a coronar la balaustrada, Olivieri y Castro sirvir d'un eleváu númberu d'escultores que trabayaron so la so direición, ente ellos Luis Salvador Carmona, Felipe del Corral, Juan de Villanueva Barbales, Alejandro Carnicero, Roberto Michel, Juan Porcel y Juan Pascual de Mena. P'abaratar costos emplegó piedra caliar de Colmenar en llugar de mármol y les estatues facer en dos pieces. Na fachada principal y sobre el balcón asitiáronse les estatues de Felipe V y la so esposa, María Lluisa de Saboya, qu'empezaron la construcción del palaciu, y Fernandu VI con Bárbara de Bergancia, que lo terminaron, que la so execución acutar Olivieri y Castro, correspondiendo a Castro les efixes de los monarques reinantes.
Un segundu conxuntu yera l'asitiáu nel nivel del pisu principal, nel que yá Filippo Juvara incluyera catorce pedestales. Conforme al proyeutu de Sarmiento, incluyir nél reis representativos de los reinos de la nación española, incluyíos Portugal y América, representada por Moctezuma y Atahualpa, a los que s'amestaben los patrones d'España y Castiella, Santiago y San Millán. La serie foi axudicada tamién a Olivieri y Castro el mesmu añu 1749 y desmontada col restu en 1760, anque dalgunes de les estatues volvieron depués al so llugar orixinal.
Pal frente de la triple portada del mediudía proyeutáronse cuatro estatues colosales d'emperadores romanos de que la so execución encargar personalmente Olivieri y Castro: Arcadio, Traxanu, realizaes por Castro, y Teodosio y Honorio, llabraes por Olivieri.
Sobre'l balcón principal proyeutóse un relieve de la «España Armígera», coles figures d'España como matrona armada y Plutón col cuernu de la bayura, executáu en mármol por Olivieri, quien tamién apurrió'l modelu pal relieve del áticu de la fachada principal. 200px|miniaturadeimagen|left|Ilustración de la fachada nel llibru Viage d'España (1772) miniatura|left|290px|Vista de parte del Real Palaciu de la Cuesta de la Vega, por Fernando Brambila (c. 1790-1832). Caltenida na coleición del Ministeriu de Facienda.Ministeriu de Facienda d'España, ««Vista de parte del Real Palaciu tomada de la Cuesta de la Vega». Consultáu'l 27 d'avientu de 2010. Carlos III a la muerte del so hermanu en Madrid, abandonó'l reinu de Nápoles, ya instalóse en Madrid como nuevu rei d'España. La moda, que n'Italia avanzaba escontra'l nuevu clasicismu, influyó al rei que decidió retirar en 1760 toles escultures de la cornisa, que fueron almacenaes hasta qu'a partir de 1787 empezaron a distribuyise por distintos xardinos y parques españoles. El nutríu conxuntu, concebíu pa ser vistu de lloñe y dalguna vegada criticáu, presenta un aire barroco «berninesco» cola variedá de postures y vistimientes. Unos años más tarde, el rei encargó una ampliación del edificiu al so arquiteutu Francesco Sabatini, que yá dirixía les decoraciones de les habitaciones del Palaciu. D'esa ampliación solo llevóse a cabu'l cuerpu conocíu como Ala de San Gil, nel ángulu sureste.
Carlos IV a la muerte del so padre fixo mover la Escalera Principal de llugar al simétricu opuestu, pa nun tener que treslladar los sos aposentos principescos.
Fernandu VII, que tuvo munchos años presu en Francia, nel castiellu de Valençay, empecipió una nueva remodelación de la decoración del Palaciu nel sieglu XIX. L'oxetivu d'esta reforma yera convertir l'anticuáu edificiu construyíu a la italiana nun modernu palaciu al estilu francés.Sancho, páx. 41. Según les males llingües, esti cambéu decorativu favoreció la fundación del actual Muséu del Prado: el rei quería decorar los sos salones con colgaduras de seda a la moda francesa, pa lo cual retiró numberosos cuadros antiguos, que quedaron almacenaos. Sería la so esposa Isabel de Bergancia quien impulsó la escoyeta de munchos cuadros pal futuru muséu.
Darréu'l nietu de Fernandu VII, Alfonsu XII, siguiendo la tradición d'afaese al gustu imperante trató de convertir el palaciu nuna residencia al estilu victoriano. Les obres fueron dirixíes pol arquiteutu José Segundo de Lema y consistieron nel tresformamientu de delles habitaciones, la sustitución de pavimentos de mármol por parqué y la adición de moblame de la dómina.Sancho, páx. 42.
Les restauraciones efectuaes mientres la segunda metá del sieglu XX tuvieron que reparar los daños causaos mientres la Guerra Civil, instalar o reinstalar nuevos conxuntos decorativos y sustituyir los entelaos de les parés estropiaos por reproducciones fieles al orixinal.Sancho, páx. 43.
Esterior del palaciu