Pa otros monarques conocíos como Lluis I, vease Lluis I.
Lluis I, llamáu el Piadosu (en llatín: Ludovicus Pius; ), foi rei d'Aquitania (781–814), coemperador (813–814), emperador d'Occidente y rei de los francos dende'l 28 de xineru de 814 hasta la so muerte, con esceición del periodu entendíu ente 833 y 834, en que foi quitáu polos sos fíos.
Fíu y socesor de Carlomagno, nel so reináu l'Imperiu carolinxu empezó un rápidu cayente, alimentáu poles disputa socesories colos sos fíos, que se trocaron n'abierta guerra civil.
Al frente del gobiernu d'Aquitania encamentóse-y la defensa de la frontera suroeste del Imperiu del so padre. Conquistó Barcelona a los musulmanes (801) ya impunxo l'autoridá imperial sobre Pamplona y sobre los Vasconos (813). Como emperador, numberoses catástrofes marcaron l'empiezu del so reináu, siendo d'especial relevancia'l tratu brutal qu'espachó al so sobrín Bernardo. L'actu de contrición que realizó de resultes d'ello amenorgó considerablemente la so autoridá ya influencia.
Pretendió incorporar a los sos fíos Lotario (coemperador dende 817), Pipino y Luis na alministración y trató d'establecer una división fayadiza ente ellos so la supremacía de Lotario. Cuando intentó amestar a un cuartu, Carlos el Calvo, los fíos mayores remontáronse y llucharon por llograr la supremacía. La muerte de Pipino en 838 nun detuvo la llucha pol Imperiu ente los trés hermanos restantes, que remataría col Tratáu de Verdún en 843.
Nacencia y reinu d'Aquitania Eginardo y el cronista anónimu conocíu como Astrónomu escriben que Luis nació na villa regia de Cassinogilum mientres Carlomagno atopar de campaña n'España; el llugar foi identificáu con Chasseneuil.El biógrafu de Carlomagno, Eginardo, escribe Cassanoilum. Amás de Chasseneuil —na redoma de Poitiers— los historiadores tamién propunxeron como posibles les llocalidaes de Casseneuil (Lot y Garona) o Casseuil (Gironda). Yera'l terceru de los fíos que Carlomagno tuvo con Hildegarda. Trátase d'un partu de ximielgos, pero'l so ximielgu Lotario morrió na infancia.«Por ella [Hildegarda] Carlomagno tuvo cuatro fíos y cuatro fíos, según Pablo'l Diáconu: unu de los fíos, el ximielgu de Luis, llamáu Lotario, morrió cuando yera un ñácaru y nun ye mentáu nos testos de Eginardo; dos de les fíes, Hildegarda y Adelhaida, morrieron cuando yeren ñácaros, asina que Eginardo paez errar n'unu de los sos nomes, si ye que nun hubo realmente cinco fíos». Thorpe, Lewis, Two Lives of Charlemagne, p.185
Coronáu Rei d'Aquitania en 781, unvióse-y ellí a los trés años acompañáu de rexencia y cortesanos; Carlomagno vencía-y el territoriu al envís de consolidar el so defensa tres la gana de Roncesvalles (778).
En 794 el monarca francu construyó cuatro villes que sirviríen de residencia d'iviernu al so fíu: Doué-la-Fontaine (Anjou), Ebreuil (Allier), Angeac-Charente y Cassinogilum; la intención del monarca yera que los sos herederos crecieren arrodiaos de los costumes de cada territoriu y adoptaren la vistimienta tradicional del mesmu. Por causa de ello unvióse-yos a los sos respeutivos reinos a una edá tan temprana. Cada reinu yera'l responsable de caltener les sos fronteres; Luis tenía de defender la Marca Hispánica. En 797 los francos tomaron Barcelona —la ciudá más importante de la Marca— cuando'l so gobernador, Zeid, remontar contra'l Emiratu de Córdoba y abrió les puertes a los invasores. Sicasí, les autoridaes omeyes reconquistaron la ciudá dos años más tarde. Decidíu a caltener el control sobre la ciudá, coló con tolos soldaos del so reinu, amás de los de Gascuña —lideraos por Sancho I—, los de Provenza —lideraos por Leibulf— y los visigodos de Bera. Asedió la ciudá mientres dos años hasta que capituló en 801. Anque nun se-y concediera independencia de l'autoridá central, unvió espediciones militares lloñe de los sos dominios en más d'una ocasión; ente les sos campañes más importantes atopábase la de Benevento (Mezzogiorno).
En virtú de la tradición franca, Carlos tenía d'estremar los territorios del so Imperiu ente los sos trés herederos: pola Divisio Regnorum (806) Carlos nomó al so primoxénitu Carlos el Mozu'l so socesor al tronu, al dexar -y l'alministración de Neustria y Austrasia, ente que a Pipino concedía-y el reinu d'Italia y a Luis el Ducáu d'Aquitania, Septimania, Provenza y ciertos territorios borgoñonos.
Tres la muerte de los sos hermanos Pipino en 810 y Carlos en 811, Luis foi nomáu coemperador (813). Muertu Carlos, heredó la totalidá del reinu francu y tolos sos bienes, cola única esceición d'Italia, territoriu que se caltuvo sol control del Imperiu, anque rexíu por Bernardo, el fíu de Pipino.
Emperador thumb|left|Carlomagno corona a Ludovico Pío. thumb|right|Territorios del imperiu carolinxu tres el fallecimientu de Carlomagno en 814. En enterándose del fallecimientu de Carlomagno, Luis treslladar a Aquisgrán; ellí coronóse soberanu de los francos. Rematada la ceremonia, los nobles franceses aclamáron-y al berru de: Vivat Imperator Ludovicus (¡Viva l'Emperador Ludovico!).
Los sos ministros más importantes fueron Bernardo de Septimania y Ebbon; a esti postreru concediólu'l Arzobispáu de Reims, anque yera descendiente d'un siervu. Coles mesmes, caltuvo a ciertos ministros de Carlos: Elisachar, abá de San Maximino (Tréveris), y Hildeboldo, arzobispo de Colonia. Avanzáu'l so reináu sustituyiría a Elisachar por Hildwin, otru abá.
Benitu de Aniano, un visigodu de Septimania, foi'l responsable de la reforma de la ilesia francesa en virtú de la cual los monesterios del reinu xuntar a la Regla de San Benitu — llamada asina n'honor al so creador, Benitu de Nursia (480–550).
En 816, el Papa Esteban V —socesor de Lleón III— visitó Reims y coronó a Luis; d'esta miente aumentaba la influencia eclesiástica al reconocer la so importancia nes coronaciones imperiales.
Ordinatio imperii thumb|Denariu de Luis el Piadosu.
El Xueves Santu de 817 derrumbóse una seición de la capiya palatina de Aquisgrán mientres el monarca atopar nel so interior, causando la muerte de numberosos cortesanos. Tres meses dempués l'emperador ellaboró la ordinatio imperii, un decretu imperial qu'establecía'l criteriu socesoriu a siguir tres el so fallecimientu. Anque yá concediera a los sos fíos Lotario y Pipino los territorios de Baviera y Aquitania, respeutivamente —ensin vence-yos, sicasí, los títulos reales— con esti decretu l'Imperiu quedaba efeutivamente estremáu ente los sos trés fíos y el so sobrín Bernardo:
El so primoxénitu Lotario foi coronáu coemperador y heredaría la mayoría de los territorios imperiales, según la soberanía sobre los sos hermanos y el so primu. Bernardo, herederu de Pipino d'Italia, foi confirmáu como rei d'Italia. Pipino llogró'l reinu d'Aquitania, incluyendo Gascuña, la marca alredor de Toulouse, arriendes de los condaos de Carcassonne, Autun, Avallon y Nevers. Luis el Xermánicu, el fíu menor, foi nomáu rei de Baviera, según señor de les marques axacentes al mesmu.
La ordinatio imperii establecía que si unu de los monarques subordinaos morría, asocederíen-y el so herederos; nel casu de qu'un monarca finara ensin descendencia, los sos dominios reverterían a la casa imperial. Per otru llau, si Lotario morría ensin herederos el pueblu, esto ye, l'asamblea de los francos, escoyería al so socesor. L'Imperiu tenía de siguir xuníu; de resultes, l'emperador tenía autoridá sobre los otros reis, que-y debíen obediencia.
Con esti decretu tratar d'aunir el sentíu d'unidá imperial con concesiones de territorios a tolos sos descendientes. Rompiendo cola tradición franca, qu'establecía que tolos herederos teníen de recibir el mesmu estatus y la mesma cantidá de territorios, Luis alzó a Lotario percima de los sos hermanos menores, al concede-y la mayoría de los territorios imperiales y la supremacía sobre los demás reis.
Rebelión de Bernardo thumb|Luis penitente n'Attigny (822).
La ordinatio imperii confirmó a Bernardo como señor d'Italia, anque quedaba subordináu a Lotario. Disconforme cola decisión de Luis, Bernardo empezó a conspirar con oxetu de llograr la plena independencia de los sos territorios. Cuando s'enteró de les intenciones del so sobrín, l'emperador ordenó a les sos tropes colar sobre Italia; de resultes, l'hasta entós monarca italianu aportó a entrevistase con Luis en Chalon-sur-Saône, onde se rindió. Tres la firma d'un alcuerdu, Luis ordenó'l treslláu de Bernardo a Aquisgrán, onde se-y acusó de traición y condergó a muerte. Finalmente, el mesmu emperador -y conmutó la condena, ordenando a los sos homes que lu cegaren; Bernardo nun sobrevivió a la esperiencia, morriendo a los dos díes. Coles mesmes, en acusándo-y de topase ente los sediciosos, zarrar a Teodulfo d'Orleans —cayíu en desgracia dende la muerte de Carlomagno— nun monesteriu, onde morrió.Se rumorea que por causa de un envelenamientu. McKitterick, Rosamond, The New Cambridge Medieval History, 700–900.
La muerte del so sobrín marcaría al emperador mientres el restu de la so vida. En 822 los sos convencimientos relixosos lleváronlu a faer penitencia pol asesinatu de Bernardo; la ceremonia llevar a cabu na so residencia d'Attigny —cerca de Vouziers (Ardenas)— ante'l papa Pascual I y un conceyu d'eclesiásticos aconceyaos. Coles mesmes, el monarca reconciliar colos sos trés mediohermanos: Hugo, abá de Saint-Quentin, Drogo, obispu de Metz, y Teodorico. El so actu de contrición, col que trataba d'emular al emperador Teodosio'l Grande tres la Matanza de Tesalónica, amenorgó descomanadamente'l so creitu como líder, yá que, amás de lo enantes referío, el monarca dio cuenta de numberosos delitos menores cometíos mientres el so reináu. Como amuesa d'arrepentimientu lliberar del so encierre a Wala y a Adalardo. Al primeru dióse-y un importante puestu dientro de l'alministración de Lotario, ente que al segundu concediéronlu un cargu na Corte imperial.
Conflictos fronterizos left|thumb|Luis nun denariu acuñáu en Sens, 818–823.
Al empiezu del so reináu, la medrana que los francos inspiraben nos numberosos pueblos —daneses, abodritas, eslovenos, bretonos y vasconos— qu'habitaben nes fronteres del Imperiu caltener tranquilos; sicasí, los sorbios empecipiaron una rebelión (816) a la que se xunió Eslavomir — antiguu líder de los abodritas, al que la so tribu prindara, abandonáu y sustituyíu por Ceadrago (818). Tres ello los abodritas sumar al llevantamientu y aliáronse colos daneses, que se convirtieren nuna importante amenaza.
Nel sureste, una masiva concentración de soldaos eslavos —a los qu'empobinaba Ljudevit Posavski, duque de Panonia— amenaciaba los territorios del Drava y el Sava. Unviar al so alcuentru al arzobispu Cadolah de Friuli, mas ésti morrió en campaña y los eslovenos invadieron el so territoriu (820). En 821 Ludovico estableció una alianza col duque Borna de Dalmacia. Tres años más tarde, numberoses tribus eslaves del noroeste de Bulgaria reconocieron la suzeranía de Luis y ésti trató de resolver l'asuntu axustando col líder Omurtag; sicasí, les tribus d'estes tierres volvieron atacar a los francos y recuperaron los sos territorios (827).
Nel estremu sur del reinu, Luis tenía que controlar a los poderosos duques de Benevento, Grimoaldo y Sico, a los que'l so padre Carlomagno nun llograra someter.
Nos territorios del suroeste remontóse'l duque Seguin de Gascuña. Tres la so derrota asocedió-y Lupo al que l'emperador fixera arrenunciar en 818. En 820 una asamblea aconceyada en Quierzy-sur-Oise decidió unviar una espedición militar contra'l Emiratu de Córdoba. Los xefes de la espedición —Hugo, conde de Tours; y Matfrido, conde d'Orleans— tardaron demasiáu en movilizase y ésta terminó en nada.
Primer guerra civil