La Gran Canal de China (), conocíu tamién como Gran Canal Beixín-Hangzhou () ye la canal o ríu artificial más llargu del mundu.Hutchinson's Encyclopedia, Encarta. Archived 2009-10-31.
En xunu de 2014, la Unesco escoyó la Gran Canal de China como Patrimoniu de la Humanidá.
Nel añu 604, l'emperador Yang Guang de la dinastía Sui dexó la capital, Chang'an (en Xian) pa treslladase a Luoyang. En 605, l'emperador ordenó la construcción de dos proyeutos: tresferir la capital del país a Luoyang (en Henan) y escavar la Gran Canal ente Beixín y Hangzhou.
Nel so orixe tratábase d'una serie de víes hidráuliques na provincia Cheklang, al norte de China, que converxíen cola ciudá de Beixín y Tianjin, travesando les provincies de Hebeng, Shandong, Jiangsu y Zhejiang. La construcción empezó mientres la dinastía Sui (581-618) y llegó a cubrir pocu más de 1.700 quilómetros. El so nome orixinal yera Da Yunhe, y nel so tiempu constituyó la canal d'agua más llarga del mundu fechu pol home. La so misión yera satisfacer les necesidaes de les ciudaes importantes cola agua de los ríos Yangste y Hual; permaneció n'activu hasta'l sieglu XIX y dempués sufrió una serie de cambeos, qu'en munchos casos remataron en desastrosos llenes, y delles seiciones deteriorar hasta quedar separaes del cuerpu principal de la canal. Anguaño ta estremáu en siete subcanales, dalgunes d'elles bien contaminaes, pal serviciu esclusivu d'agües negres en desusu o con niveles insuficientes pa la navegación. Pero les más grandes, como la canal Li y el Jiangnan son utilizaos anguaño pal tresporte de carbón y otros materiales; envalórase qu'añalmente se mueven 100 millones de tonelaes de carga.
thumb|right|300px|El cursu de la Gran Canal
Historia
Primeros años A finales del periodu de les Primaveres y Serondes (722-481 e.C. ), Fuchai, l'emperador del estáu de Wu (actual ciudá de Suzhou), aventurar al norte pa conquistar el vecín estáu de Qi. Ordenó que fora construyíu una canal con fines comerciales, según un mediu pa unviar amplios suministros al norte, en casu de que les sos fuercies tuvieren de participar nos estaos del norte de Song y Lu.Needham, Volume 4, Part 3, 271–272. Esta canal foi conocida como l'Han Gou (邗沟, "Han-country Conduit").Needham, Volume 4, Part 3, 271. Les obres empezaron en 486 e.C. , al sur de Yangzhou en Jiangsu, y nos siguientes trés años, l'Han Gou conectara'l ríu Yangtze col ríu Huai per mediu de cursos d'agua esistente, llagos y banzaos.
L'Han Gou (邗沟) ye anguaño conocíu como la segunda seición más antigua de la postrera Gran Canal, una y bones el Hong Gou («canal de la cuña» o «alloñada canal Flung») de xuru-y precedió.Needham, Volume 4, Part 3, 269–270. Xunió'l ríu Mariellu, cerca de Kaifeng, colos ríos Sí y Bian y convirtióse nel modelu pa la forma de la Gran Canal nel norte.Needham, Volume 4, Part 3, 269. La fecha exacta de la construcción d'Han Gou ye incierta; ye mentáu per primer vegada pol diplomáticu El so Qin nel 330 e.C. cuando fala de les fronteres estatales.Needham, Volume 4, Part 3, 270. L'historiador Torca Qian (145-90 e.C. ) datar muncho primero del sieglu IV e.C. , atribuyéndolo al llabor del mitolóxicu Yu el Grande; los modernos eruditos consideren agora que pertenecen al sieglu VI e.C.
La Gran Canal na dinastía Sui thumb|right|300px|La Gran Canal, so les dinastíes Sui y Tang. thumb|right|L'emperador Wen de Sui, que llanzó'l proyeutu de la Gran Canal, retratáu pol artista Tang Yan Liben (600–673) thumb|right|L'emperador Yang de Sui, fíu del Emperador Wen, que completó proyeutu, retratáu pol artista Tang Yan Liben (600–673)
La Gran Canal, como se ve agora, foi en gran parte una creación de la dinastía Sui (581-618), como resultáu de la migración de la rexón del nucleu económico y agrícola de China escontra'l valle del ríu Mariellu y lo qu'agora son les provincies de Jiangsu y Zhejiang. El so principal papel a lo llargo de la so historia foi'l tresporte de granu a la capital. Sicasí, la institución de la Gran Canal polos Sui tamién evitó la necesidá de que l'exércitu, mientres taba na frontera norte, tuviera que ser autosuficiente a cuenta de los llabradores, una y bones los suministros d'alimentos podríen ser entós fácilmente unviaos pela canal dende'l sur al norte.
Hacia l'añu 600, depositárense grandes sedimentos de llimu no fondero de la canal de Hong Gou, apexando'l tránsitu de les barcaces fluvilaes que'l so caláu yera demasiáu fondu pa les sos agües. L'inxenieru xefe de la dinastía Sui, Yuwen Kai, aconseyó'l dragáu d'una nueva canal que corriera paralelu a la canal esistente, diverxendo d'ésti en Chenliu (Yanzhou).Needham, Volume 4, Parte 3, 307. La nueva canal nun pasaba por Xuzhou sinón por Suzhou, pa evitar la conexón col ríu Si, y nel so llugar faer una conexón direuta col ríu Huai , al oeste de llagu Hongze. Cola mano d'obra rexistrada de cinco millones d'homes y muyeres so la supervisión de Ma Shumou, la principal seición primer de la Gran Canal concluyir nel añu 605 —llamada'l Bian Qu.Needham, Volume 4, Parte 3 308. La Gran Canal foi completáu na so totalidá sol segundu emperador Sui, dende los 604 al 609,Ebrey, Cambridge Illustrated History of China, 114: « […] the Grand Canal, dug between 605 and 609 by means of enormous levies of conscripted labour. » xuniendo en primer llugar Luoyang hasta Yangzhou (y el valle del Yangtsé), depués espandiéndolo hasta Hangzhou (sur) y a Beixín (norte).Ebrey, Cambridge Illustrated History of China, p115 Esto dexó que la zona sur aproviera de granu a la provincia nortiza sobre manera a les tropes aparcaes ellí. Corriendo xunta y paralela a la canal taba un camín imperial que soportaba los puestos postales sofitando un sistema de mensaxería. El gobiernu tamién llantó una enorme llinia d'árboles. La hestoria de la construcción de la canal tresmitir nel llibru Kaiheji («Acta de l'apertura de la Canal»).
El primer proyeutu de construcción de diques nel 587 a lo llargo del ríu Mariellu —supervisáu pol inxenieru Liang Rui— estableció escluses de bloquéu na canal pa regular los niveles d'agua. Instaláronse varaderos dobles tamién pa embarcaciones de distancia cuando la diferencia nos niveles d'agua yera demasiáu grande por que les esclusa d'arramáu funcionaren.
Ente 604 a 609, l'emperador Yang Guang (o Sui Yangdi) de la dinastía Sui ordenó la escavación d'una serie de canales en forma de «Y», a partir de Hangzhou, nel sur, hasta Termini, en (l'actual) Beixín y na rexón de la capital a lo llargo del valle del ríu Mariellu. Cuando se terminó la canal conectó los sistemes fluviales del ríu Qiantang, el ríu Yangtze, el ríu Huai, el ríu Mariellu, el ríu Wei y el ríu Hai. La so seición sur, corriendo ente Hangzhou y el ríu Yangtze, foi nomada ríu Jiangnan (el ríu «al sur del Yangtsé»). Los tramos centrales de la canal estender dende Yangzhou a Luoyang; el tramu entendíu ente'l Yangtsé y el Huai siguía hasta'l ríu Shanyang; y la siguiente seición conectaba'l Huai hasta'l ríu Mariellu y foi llamada la canal Tongji. La parte norte, que xune Beixín y Luoyang, foi llamada la canal Yongji. Esta parte de la canal foi utilizada pa tresportar tropes a la rexón fronteriza, lo que güei ye Corea del Norte, mientres les guerres Goguryeo-Sui (598-614). Dempués de que la canal fora terminada nel añu 609, l'emperador Yang encabezó una flotilla naval de barcos de 105 km de llargu, dende'l norte baxó a la so capital meridional en Yangzhou.Ebrey, Cambridge Illustrated History of China, 116.
Hai que reconocer que la Gran Canal nesi momentu nun yera una canal continua fecha pol home, sinón más bien una coleición de cortes artificiales, de cutiu non allegantes, y la canalización de dellos tramos de ríos naturales.
Gran Canal dende Tang a Yuan Anque la capital de la dinastía Tang (618-907) en Chang'an foi la más próspera metrópolis de China nel so día, foi la ciudá de Yangzhou, nes proximidaes de la Gran Canal, la que foi'l centru económicu de la era Tang.Benn, 46. Amás de ser la sede del gobiernu del monopoliu del sal y el mayor centru industrial de producción pre-modernu del imperiu, Yangzhou taba tamién nel puntu xeográficu mediu a lo llargo de la exa comercial sur-norte, y asina se convirtió nel principal centru pa les mercancíes unviaes al norte dende'l sur. Unu de los mayores beneficios del sistema de canales na dinastía Tang —y posteriores dinastíes— foi qu'amenorgó'l costu de la unviada de granu que fuera recoyíu nel delta del ríu Yangtze al norte de China.Benn, 7. Dalgunes amiestes menores a la canal realizáronse dempués del periodu Sui p'amenorgar el tiempu de viaxe, pero polo xeneral nun esisten diferencies fundamentales ente la Gran Canal de los Sui y la Gran Canal de los Tang.Needham, Volume 4, Part 3, 309.
Nel añu 735, rexistróse qu'alredor 149.685.400 kilogramos (165.000 tonelaes curties) de granu fueron unviaos añalmente a lo llargo de la canal. El gobiernu Tang supervisó la eficiencia de les compuertes de la canal y construyó tenaes a lo llargo de la ruta pal casu de qu'un hinchente o otru desastre torgara la ruta del embarque.Needham, Volume 4, Parte 3, 310. Con cuenta de garantizar les unviaes de granu, el comisariu de tresporte Liu Yan (n'activu de 763 a 779) tenía barcaces fluviales especiales diseñaes y construyíes p'afaese a les fondures de cada seición por tou la canal.Needham, Volume 4, Parte 3, 311.
Dempués de la rebelión de An Shi (755-763), la economía del norte de China foi destruyida y nunca se recuperó por cuenta de les guerres y les llenes constantes del ríu Mariellu. Asina asocedió nel añu 858, cuando un enorme hinchente a lo llargo de la Gran Canal anubro miles d'acres de tierres de cultivu anubiertes y mató a decenes de miles de persones na Llanura del Norte de China Gran Llanura China.Bowman, 105. Un fechu tan llamentable podría amenorgar la llexitimidá de la dinastía gobernante, faciendo que les persones atalantaren que perdiera'l Mandatu del Cielu; esta foi una bona razón por que les autoridaes dinástiques caltuvieren un eficiente sistema de canales. thumb|left|200px|La invención de les compuertes de cámara nel sieglu X facer en respuesta a la necesidá d'una mayor seguridá pa los viaxes de les barcaces a lo llargo de les agües más aspres de la Gran Canal.
La ciudá de Kaifeng creció hasta convertise nun importante centru de distribución y más tarde convertise na capital de la dinastía Song (960-1279). Anque los puertos marítimos internacionales —los más grandes de les dinastía Tang y Song fueron Guangzhou y Quanzhou, respeutivamente— y el comerciu marítimu esterior traxeron comerciantes de gran fortuna, foi la Gran Canal interior de China'l qu'impulsó la mayor cantidá d'actividá económica y el beneficiu comercial.Fairbank, 89. Mientres los Song y los periodos anteriores, les barcaces de xemes en cuando estrellábense y naufragaben a lo llargo de la seición Yundao Shanyang de la Gran Canal al pasar les compuertes de cámara, y bien de cutiu robáben-yos l'impuestu del granu por bandíos locales.Needham, Volume 4, Part 3, 350–351. Esto llevó a Qiao Weiyo, un Comisionáu Auxiliar de Tresporte de Huainan, a inventar un sistema de doble compuerta -conocíu como compuerta de cámara— nel añu 984.Needham, Volume 4, Part 3, 351. Esto dexó a los buques esperar nun espaciu zarráu, mientres l'agua podía ser drenada a los niveles fayadizos; los chinos tamién construyeron hangares techados pa dar mayor proteición a los barcos.
Gran parte de la Gran Canal al sur del ríu Mariellu arruinar mientres dellos años dempués de 1128, cuando Du Chong decidió romper los diques y represas que conteníen les agües del ríu Mariellu col fin d'abrasar a los invasores Jurchen.Needham, Volume 4, Part 3, 266. La dinastía jurchen Jin lluchó de cutio colos Song na rexón ente'l ríu Huai y el ríu Mariellu; esta guerra llevó a la dilapidación de la canal hasta que los mongoles invadieron nel sieglu XIII y empezaron los arreglos necesarios.