thumb|200px|Vitrales de la Catedral de Reims en Francia. Un vitral o vidrera policromada ye una composición ellaborada con vidrios de colores, pintaos o recubiertos con esmaltes, que se ensamblan por aciu banielles de plomu.
Orixe d'esti vidriu El vidriu procede del desiertu, pero desconocen el so descubridores. Según Plinio Cayo Segundu (Pliniu'l Vieyu), historiador de l'antigüedá, fueron fenicios qu'a otru día d'encender una foguera con piedres de carbonatu de calciu nel sable vieron que se formara un líquidu tresllúcío.Creyeron que yera un milagru. Los primeros oxetos de vidriu atopaos fueron abalorios,pero les primeres vasíes vienen d'Exiptu (tumbes exipcies nel reináu de Tutmosis III (1504-1450 a.c.). De xuru los artesanos asiáticos fueron los responsables del florecimientu de la fabricación del vidriu,el cual tuvo'l so apoxéu nel sieglu IX antes de Cristu. Exiptu convertir nel principal provisor de vidriu de les cortes reales. Dedicábense sobre manera a producir oxetos artísticos y decorativos de gran coloríu.Los oxetos de vidriu de les cortes reales procedíen na so mayoría de la rexón d'Alexandría, anque fueron los fenicios quien afayaron el vidriu sopláu nel sieglu I e.C. Siria y Mesopotamia fueron los encargaos d'arrobinar la industria del vidriu por tol Mediterraneu. A última hora, los fenicios y los exipcios fueron los iniciadores y grandes suministradores de vidriu de l'antigüedá. Nel sieglu V los romanos vieron que les distintes combinaciones d'óxidos daben llugar a la coloración del vidriu creándose asina ensin querer el vidriu de color. Rosetón na Ilesia.
Tipos de vidrios Anguaño atopamos infinidá de vidrios tanto tresparente como coloriáu. Al artista correspuénde-y la trabayosa xera de decidir cual d'ellos va resultar óptimo pa la so obra, cola posibilidá d'aplicar distintos materiales y almirar les distintes creaciones. La llámina de vidriu tien de tar bien templada(calecer pa dempués esfrecela) pa evitar rompela al cortala, en casu contrariu'l vidriu va llamase "encesu". El vidriu ye fráxil, pero extraordinariamente resistente al empar(el so durez depende del color). thumb|Escultura de Cristal. Londres. thumb|Bola de Cristal. Vidriu "antitanque". Vidriu sopláu dientro d'un tubu,por tantu,artesanal al ser cada plancha irrepetible. Vidriu Llisu. Vidriu Reamy. Vidriu Veteado. Vidriu Seedy. Vidriu Craquelado. Vidriu Chupáu. Vidriu d'un solu color. Vidriu Reamy: Colores tresparentes que-y tresfieren al vidriu gran movimientu. Vidriu Veteado: Vidriu de dos o más colores que-y dan efeutu d'acuarela. Vidriu Seedy: Tresparente o de colores bien nidios con burbuyes d'aire nel so interior que deforman la lluz. Vidriu Craquelado: Vidriu sopláu esfrecíu con rapidez pa rompelo aniciando fragmentos. Vidriu Chapo: Capa fina de vidriu sobre cristal tresparente o color base. Vidriu "Semiantique": Endurecíu fora del fornu lo cual dexa que sía llisu y brillosu. Vidriu "Laminado a Llámina": Vidriu fundíu estendíu con rodiellos sobre una superficie plana, ye económicu y esiste una estensa gama. Vidriu "Laminado a mano": Fabricáu por pequeñes empreses que laminan a mano, cada pieza ye única. Vidrio Perla y "nuggets": Fragmentos de vidriu de función decorativa.Los "nuggets" empléguense para xoyes y les "perlles" fabríquense xirando vidriu fundíu dientro de pequeños círculos. Xemes de Cristal Talláu: Asemeyaes a los nuggets, pero con cares nidies y brillantes que reflexen la lluz.
Historia Los vitrales yá yeren usaos nos templos de la dómina románica pero lleguen al so apoxéu na arquiteutura gótica y van xeneralizándose dende'l sieglu XIII. Presenten nesti sieglu, como nel anterior, la forma de mosaicu no fondero, con dellos compartimientos o medallones de figures en serie de riba abaxo, representándose en cada unu dalgún asuntu relixosu, históricu o simbólicu, pero ensin llevar más d'un color cada fragmentu de vidriu (salvo l'esmalte de color gris o coritu que s'añader pa trazar dellos perfiles y contornes de figures). Nel sieglu XIV, dichos compartimientos facer de mayor tamañu, lo mesmo que les figures, que vanse asitiando aisllaes dientro de la so ojiva y debaxo d'un doselete y tiéndese a asonsañar con elles daqué meyor el natural, añader el clarescuru d'esmalte gris y dacuando el color mariellu por aciu el mariellu de plata. Nel sieglu XV y principios del XVI, les imáxenes son inda mayores y tán como zarraes en templetes góticos, arizaos de torrecillas y amás de los colores gris y mariellu, añadíos pol esmaltáu del vidriu, introduzse dacuando'l color encarnáu, tamién pol mesmu procedimientu y úsense vidrios dobles (incoloru unu y coloriáu l'otru) pa modificar el color del fragmentu respeutivu.
Nel sieglu XVI, ellabórense vitrales d'una pieza con vidriu incoloru, pintándoles con esmalte gris (grisallas) y a mediaos del mesmu sieglu invéntase'l manera d'esmaltar de distintos colores un cachu cualesquier de vidriu, lo que dio por resultáu'l disponer de vitrales como si fueren llenzos o tables de pintura economizando asina munchos accesorios de plomu p'armar les pieces. Esta clase de vitrales muncho menos tresparentes y brillantes que los de la dómina anterior, pertenecen yá al estilu renacentista y estrémense, amás de lo dicho, pola soltura y llibertá con qu'apaecen les figures desligadas de templetes y combinaes con escudo heráldicos, etc.
Entráu yá'l sieglu XVII, van sustituyéndose por mosaicos xeométricos de vidrios de colores los formosos vitrales precedentes, sumiendo asina'l verdaderu arte que tanto rellumó na Edá Media.
Los vitrales historiaes de los sieglos XVII y XVIII son por demás escasos. Nel XIX, asonsáñense les obres de los anteriores con variaos gustos, dende'l románicu del sieglu XII al de la renacencia del XVI.
N'España, destaquen pola so antigüedá y méritu los siguientes: los vitrales de la catedral de Llión, pertenecientes a toles dómines del estilu ojival, con otros del sieglu XV nes catedrales de Toledo, Burgos, Ávila y Barcelona. del sieglu XVI, son notables los de Sevilla y Uviéu y tampoco escarecen d'interés cuatro vitrales de la ilesia principal de Cervera (Lleida). del sieglu XVII, atópense dalgunos de les catedrales de Sevilla y Segovia.
Considérense como los meyores del mundu los vitrales de la catedral de Chartres, siguíos de los de París, Estrasburgu, Colonia, etc. del sieglu XIII.
thumb|L'abá Suger presenta un vitral a san Denís. Detalle d'un vitral de la basílica de Saint-Denis, París. Segunda metá del sieglu XII.
thumb|Téunica fusing.
Ellaboración del vitral thumb|Vidriu grabáu. thumb|Ventana construyida cola tradicional téunica de vidriu grabáu al ácidu. Utilízase la mesma téunica de la dómina medieval esplicada nel manual “Diversis Artibus” (?1110-40) de Teófilo. En dichu manual descríbese'l procesu d'ellaboración del vitral (corte d'un patrón, pintura y posterior cocción en fornu). Los vitrales de la Edá Media son na so mayoría ventanes pa ilesies. El cristal blancu o ensin color ye l'amiestu de xil, potasa y llima. Los óxidos de diversos metales son los que-y dan los distintos colores al eslleise: el sulfuru de cadmiu crea'l mariellu, el cobaltu l'azul, el rosa con oru... Na antigüedá, pa fabricar oxetos de vidriu usaben bloques de piedra que se cortaben, pero depués afayaron que'l vidriu caliente yera más bono de manipoliar.
Téuniques d'artesanía en vidriu thumb|Panadería Boconó. Venezuela.
Con calor
Fusión Trátase de que'l vidriu algame'l so puntu de fusión (reacción química) calecer a altes temperatures pa moldialo.http://lucirmas.com/cualos-son-les-distintes-tecnicas-de-artesania-en-vidriu/ Si queremos vidriu de color añadirémos-y sulfuros, óxidos y selenita. Finalmente va dar# en un enfriamientu lentu del mesmu.http://www.aulafacil.com/cursos/l17752/manualidades/manualidades/introduccion-a-les-tecnicas-del-vitral/fusion-y-composicion-del vidriu
Sopláu Ye una téunica de fusión bien conocida que trata d'una vegada fundíu'l vidriu soplar al traviés d'un tubu formando burbuyes pa da-y forma,pudiéndose usar tamién un molde d'aceru o bronce (téunica non industrial). Ye una téunica difícil que requier esperiencia ya imaxinación per parte del artista en cuestión (pasos a siguir, evitar cambeos sópitos de temperatura...).http://bibliotecadigital.ilce.edu.mx/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/137/html/sec_7.html
Fusing El fusing ye la creación d'una pieza xuniendo dos o más vidrios aplicando calor (superponemos a un vidriu base vidrios de color) Dependiendo de la temperatura de fusión del vidriu falamos de Tack Fusing (730º-760º) o Full Fusing (790º-835º). La diferencia consiste en que'l Tack conseva les distintes capes de vidriu y el Full crea una única pieza. Ye la téunica más usada y la de mayor cencellez.La ventaya ye la posibilidá de crear una amplia gama de productos dependiendo de la creatividá y orixinalidá del artista.http://www.jsorribes.com/tecnicas/Services/show/1-fusing-120
Tendalada o Hot Casting Ye una téunica que consiste nuna vegada dilíu'l vidriu vertilo nun molde pa dar la forma que queramos. Provién de la cultura exipcia, polo cual ye de les más antigües.Utilízase enforma n'escultura en vidriu poles sos ventayes como la creación d'escultures de bastante grosez, dexa crear pieces bien terminaes, combinase con vidriu sopláu, añader vidrios de colores y metales... Hot Casting significa moldiáu en caliente.
Temple Térmicu Tratamientu térmicu consistente en calecer el vidriu hasta llegar casi al puntu de fusión pa dempués esfrecelo rápido. Consíguese aumentar la so resistencia p'asina poder grabar nél los nuesos diseños. thumb|Aeropuertu Internacional de Simón Bolívar.
En fríu Grabáu = La téunica del grabáu consiste en crear formes y dibuxos na superficie del vidriu. Dexa diseños de muncha complexidá a pesar de ser senciella d'aplicar, amás de dexar munchos tonos de color.http://www.vitrallsbonet.com/es/grabáu_acido.php
Grabaos con ácidu Trátase de somorguiar el vidriu nun amiestu d'agua, ácidu fluorhídrico y ácidu clorhídrico a partes iguales. Esaniciamos la capa cimera del vidriu tresformándola en mate. Precisamos guantes, mázcaros y gafes proteutores pa nun esneldar gases. L'ácidu ye altamente corroyente y tóxicu, por tanto, peligrosu al manipolialo. Tienen de cumplise una serie de normes como añader a la fin de too.http://tecnicasdegrabado.es/2010/caracteristicas-de-los-acidos-pa-grabáu
Grabaos por aciu arenado Aplícase sable a presión sobre'l vidriu p'apolazalo y dexalo mate. Podemos asina decoralo al nuesu gustu. De normal se automatiza el procesu con una arenadora, pero siempres la manipulación manual ye más auténtica.http://www.gravatsmonglass.com/espa%C3%B1ol/t%C3%A9cnicas-de-decoraci%C3%B3n/grabaos-a-la-arena/
Grabáu direutu El grabáu direutu ye una téunica complicada consistente en crear dibuxos nel cristal con un llapiceru d'aceru y polvu de diamante.https://vitralarte.wordpress.com/tecnicas-del-vitral/
Pintura sobre vidriu