L' ye una especie de mamíferu semiacuáticu endémica del este d'Australia y de la islla de Tasmania. Ye una de les cinco especies —xunto colos cuatro d'equidna— que perviven na actualidá del orde de los monotremas, grupu qu'axunta a los únicos mamíferos actuales que ponen güevos en llugar de dar a lluz críes vives. Ye l'únicu representante vivu de la familia Ornithorhynchidae y del xéneru Ornithorhynchus.
La inusual apariencia d'esti mamíferu —ponedor de güevos, venenosu, con focicu en forma de picu de patu, cola de castor y pates de llondra— asoró a los naturalistes europeos cuando lo atoparon per primer vegada, llegando inclusive a ser consideráu por dalgunos como una ellaborada falsificación. Ye unu de los pocos mamíferos venenosos esistentes; los machos tienen un espolón nes pates posteriores que llibera un venenu capaz de producir un dolor intensu a los humanos. Les sos carauterístiques úniques convertir nun importante suxetu d'estudiu nel campu de la bioloxía evolutiva, según nun símbolu reconocible y icónico d'Australia; apaeció como mascota n'acontecimientos nacionales y apaez al envés de la moneda australiana de 20 céntimos. Ye'l emblema animal del estáu de Nueva Gales del Sur.
Hasta principios del sieglu XX cazar pola so piel, pero anguaño ta protexíu en tol so ámbitu de distribución. Nun se considera que s'atope so amenaza inmediata, a pesar de que los programes de reproducción en cautividá tuvieron un ésitu bastante llindáu, y de que ye una especie vulnerable a los efeutos de la contaminación.
Taxonomía y etimoloxía Cuando l'ornitorrincu foi afayáu per primer vegada polos europeos en 1798, el capitán John Hunter, segundu gobernador de Nueva Gales del Sur, unvió una esquisa y la piel d'un exemplar a Gran Bretaña. A la vista de tan estrañu animal, los científicos británicos creyeron atopase ante una chancia pesada. George Shaw, qu'en 1799 fixo la primer descripción del ornitorrincu na revista Naturalist's Miscellany, afirmó que yera imposible nun amosar duldes sobre la so autenticidá y Robert Knox creyó que podría ser creáu por dalgún taxidermista asiáticu. Creíase que daquién cosiera'l picu d'un coríu al cuerpu d'un animal paecíu a un castor. Shaw inclusive utilizó unes tisories pa comprobar si había sutures na piel disecao.
El so nome común n'inglés, Platypus, ye un términu llatinizáu deriváu de les pallabres griegues πλατύς (platys, planu, anchu) y πους (pous, pie), «pie planu». Shaw asignar como un nome de xéneru linneano cuando lo describió per primer vegada (siendo'l nome de la especie Platypus anatinus), pero llueu s'afayó qu'esi nome de xéneru yá pertenecía a unos escarabayos de la madera (xéneru Platypus). En 1800 foi descritu de manera independiente como Ornithorhynchus paradoxus por Johann Blumenbach, a partir d'un exemplar que-y apurrió Sir Joseph Banks, y, siguiendo les regles de prioridá de nomenclatura, darréu reconocióse-y oficialmente como Ornithorhynchus anatinus.
El nome científicu formar con Ornithorhynchus, que deriva de la pallabra griega ornithorhynkhos (ὄρνις, -ιθος, páxaru, y ῥύγχος, picu); y anatinus, qu'en llatín significa «asemeyáu a un coríu». El nome común n'español provién tamién del griegu ornithorhynkhos.
Morfoloxía thumb|upright|Primer planu nel que s'aprecia'l so distintivu focicu. Polo xeneral ye d'un color marrón intensu nel llombu y los llaos de la cabeza, cuerpu y parte cimera de les pates; la rexón ventral ye d'un color rubiu o gris sedosu. El cuerpu y l'ancha cola plana tán cubiertos con una pelame trupa que retién una capa d'aire aislante que caltién al animal caliente. La cola ye similar a la del castor, pero a diferencia d'ésti, que la emplega pa propulsarse, l'ornitorrincu solo utilizar pa maniobrar na agua; coles mesmes utiliza la cola como almacén de reserves de grasa, una adautación que tamién presenten animales como'l diablu de Tasmania (Sarcophilus harrisii). Tien pates palmotiaes y un gran focicu anchu y planu, cubiertu d'una piel nidio y d'aspeutu similar a goma húmeda; estes traces son más paecíos a los atopaos nun patu qu'a los atopaos en cualesquier mamíferu conocíu. La membrana que tien ente los deos de les pates delanteres ye mayor que la de les posteriores y devasa l'estremu de los deos pa consiguir mayor superficie d'emburrie, yá que ye coles estremidaes anteriores coles que se mueve mientres el bucéu. Cuando se mueve per tierra pliega dicha membrana escontra tras, dexando espuestes les sos fuertes uñes.
A diferencia del picu de les aves, nel que les partes cimera ya inferior dixebrar pa revelar la boca, el so focicu ye un órganu sensorial cola boca na parte inferior. Los furos nasales tán asitiaos na superficie dorsal del focicu, ente que los güeyos y les oreyes atopar nun riegu asitiáu xusto detrás del focicu; esti riegu ciérrase cuando l'animal nada. Tien aproximao la metá de receptores olfativos que la mayoría de los mamíferos, sicasí cunta cola habilidá de goler so l'agua, adautación pervalible mientres la so busca subacuática d'alimentu. Los investigadores piensen qu'esta habilidá puede ganase cuando'l llinaxe de los ornitorrincos esperimentó una espansión nos xenes que codifican pa ciertu receptor de golor llamao receptor vomeronasal. Escuchóse a ornitorrincos emitir un gurníu grave cuando los fadia, y n'exemplares en cautividá rexistráronse dellos tipos de vocalizaciones.
+ Dimensiones promedio Pesu (kg) Llargor (cm) Cuerpu Cola Focicu Machu | align="center" | 1,0 - 2,4 45 - 60 10,5 - 15,3 5,8 Fema | align="center" | 0,7 - 1,6 39 - 55 8,3 - 12,0 5,2 El pesu varia considerablemente, ente 700 y 2400 g, y los machos son más grandes que les femes: los machos miden, en permediu, unos 50 cm ente que les femes miden unos 43 cm. Hai diferencies significatives nel tamañu mediu d'una rexón a otra. Estes diferencies nun paecen siguir nenguna regla climática concreta y podría debese a otros factores ambientales como los predadores o la presencia d'humanos.
Caltién una temperatura corporal de 31-32 °C, qu'oldea colos 38 °C típicos de los mamíferos placentarios. Les investigaciones suxeren que se trata d'una adautación gradual a condiciones ambientales dures per parte del amenorgáu númberu d'especies sobrevivientes de monotremas, y non d'una carauterística histórica de los mesmos.
Les críes tienen molares tricúspides que pierden antes o xusto dempués de dexar la lluriga onde nacieron; los adultos, sicasí, tienen nel so llugar fuertes plaques queratinoses. El so quexal ta configurada de manera distinta a la d'otros mamíferos y el músculu que lu abre ye distintu. Como en tolos mamíferos verdaderos, los pequeños güesos que conducen el soníu al oyíu mediu tán dafechu incorporaos al craniu, en llugar de tar nel quexal, como nos cinodontes y otros sinápsidos premamíferos. Sicasí, l'abertura esterna del oyíu inda permanez na base del quexal. L'ornitorrincu tien siete vértebres cervicales, el númberu habitual nos mamíferos, sicasí cunta con güesos adicionales na cintura escapular, incluyida una interclavícula, que nun s'atopa n'otros mamíferos, y amuesa delles traces reptilianos na so cadarma. Tamién tien un andar asemeyáu a los reptiles, coles pates asitiaes nos llaos del cuerpu, non debaxo, y, pa evitar posibles daños na gran membrana interdixital de les sos pates delanteres, muévese sofitándose sobre los nudiellos.
Venenu thumb|L'espolón calcáneo de les pates posteriores de los machos puede inyectar venenu. Anque tanto los machos como les femes nacen con espolones nel todíu, solo los del machu lliberen venenu, compuestu principalmente por proteínes similares a defensines (DLP), trés de les cualos son úniques nel ornitorrincu. Les defensinas son producíes pola so sistema inmunolóxicu. A pesar de que'l venenu ye lo suficientemente potente como pa matar animales pequeños, o inclusive perros, nun ye letal pa los humanos, anque tres una picadura llueu apaez un edema alredor de la firida que s'estiende gradualmente pol miembru afeutáu y causa un dolor tan intensu que nin siquier puede ser aseláu con morfina. La información llograda de los estudio de casu y pruebes anecdótiques indica que'l dolor tresformar nuna hiperalgesia de llarga duración que persiste mientres díes o inclusive meses. El venenu producir nes glándules crurales del machu, unes glándules alveolares en forma de reñón coneutaes al espolón calcáneo de dambes pates posteriores al traviés d'un conductu con parés delgaes. Les femes, al igual que nos equidnes, nacen con escayos rudimentarios que nun se desenvuelven y cayen primero que lleguen a algamar un añu d'edá y escarecen de glándules crurales funcionales.
El venenu paez tener una función distinta a la del producíu por especies non mamíferes; los sos efeutos nun suelen ser letales, pero son lo bastante potentes como pa debilitar seriamente a la víctima. Yá que solo los machos producen venenu y la producción aumenta mientres la dómina d'apareyamientu, se teoriza que ye utilizáu como arma ofensiva pa faer valir el so dominiu mientres esti periodu.
Electrolocalización Los monotremas son los únicos mamíferos de los que se sabe que tienen un sentíu d'electrorrecepción; alcuentren les sos preses, en parte, por aciu la detección de campos llétricos xeneraos poles contraiciones musculares d'estes. La electrorrecepción del ornitorrincu ye la más sensible de tolos monotremas.
thumb|left|Ilustración realizada por John Gould (1863). Los electrorreceptores tán asitiaos en fileres rostrocaudales na piel del focicu, ente que los mecanorreceptores (que detecten el tactu) tán distribuyíos uniformemente pol focicu. La zona electrosensible de la corteza cerebral atopar nel área somatosensorial táctil, y delles célules corticales reciben estímulos tantu de los electrorreceptores como de los mecanorreceptores, lo que suxer una asociación estrecha ente los sentíos de electrorrecepción y del tactu. Tanto los electrorreceptores como los mecanorreceptores del focicu apoderen el mapa somatotópico del so celebru, de la mesma que les manes humanes apoderen el mapa del homúnculo cortical de Penfield.
Puede determinar la direición d'una fonte llétrica, posiblemente comparando diferencies na intensidá de la señal a lo llargo de la capa de electrorreceptores. Esto esplicaría'l movimientu carauterísticu de la cabeza del animal d'un llau a otru cuando sale a cazar. La converxencia cortical de los estímulos electrosensoriales y táctiles suxeren la esistencia d'un mecanismu pa determinar la distancia de les preses que, cuando se mueven, emiten tantu señales llétriques como pulsos de presión mecánicos, lo que tamién dexaría calcular la distancia a partir de la diferencia nel tiempu de llegada de los dos señales.
L'ornitorrincu nun busca alimentu por aciu la vista o l'olfatu, cierra los sos güeyos, oyíos y ñariz cuando se somorguia, y escava col focicu no fondero de regatos. Los electrorreceptores del so focicu detecten los pequeños movimientos de les sos preses al estremar los oxetos animaos de los inanimaos nesta situación en que los mecanorreceptores tán constantemente aguiyaos. Les preses xeneraríen minúscules corrientes llétriques coles sos contraiciones musculares que podríen ser detectaos polos sos sensibles electrorreceptores. Demostróse esperimentalmente que l'ornitorrincu reacciona ante un camarón artificial si faise pasar una corriente llétrica débil al traviés d'él.
Ecoloxía y comportamientu thumb|Ornitorrincu nel so mediu natural.