thumbnail|300px|Exemplu d'enllaz d'hidróxenu intermolecular nun complexu dimérico autoensamblado molecular reportáu por Meijer y collaboradores. thumb|300px|Enllaz d'hidróxenu intramolecular na acetilacetona, qu'ayuda a estabilizar el tautómero enol. La fuercia per ponte d'hidróxenu o enllaz d'hidróxenu ye la fuercia eminentemente electrostática curiosa ente un átomu electronegativu y un átomu d'hidróxenu xuníu covalentemente a otru átomu electronegativu. Resulta de la formación d'una fuercia carga-dipolo con un átomu d'hidróxenu xuníu a un átomu de nitróxenu, oxíxenu o flúor (d'ende'l nome de "enllaz d'hidróxenu", que nun tien de confundir se con un enllaz covalente a átomos d'hidróxenu. Tampoco tendría de confundise col enllaz llamáu ponte d'hidróxenu, carauterísticu d'estructures como los boranos, que consten d'un enllaz de tres centros con dos electrones). La enerxía d'un enllaz d'hidróxenu (típicamente de 5 a 30 kJ/mol) ye significativamente menor a la de los enllaces covalentes débiles (155 kJ/mol), y un enllaz covalente típicu ye namái 20 vegaes más fuercia d'enllaz fuerte qu'un enllaz d'hidróxenu intermolecular. Estos enllaces pueden asoceder ente molécules (intermolecularidad), o ente distintos partes d'una mesma molécula (intramolecularidad). L'enllaz d'hidróxenu ye una fuercia electrostática dipolo-dipolo afita bien fuerte cuando tán munches molécules xuníes, yá que da gran estabilidá, pero más débil que l'enllaz covalente o'l enllaz iónicu. La fuercia del enllaz d'hidróxenu allugar en dalgún llugar entemediu ente un enllaz covalente y una fuercia de Van der Waals (fuercia de dispersión). Esti tipu d'enllaz asocede tantu en molécules inorgániques tales como l'agua, y en molécules orgániques como'l ADN.
L'enllaz d'hidróxenu intermolecular ye responsable del puntu de bullidura alto de l'agua (100°C). Esto ye debíu al fuerte enllaz d'hidróxenu, en contraste a los otros hidruros de calcógenos. L'enllaz d'hidróxenu intramolecular ye responsable parcialmente de la estructura secundaria, estructura terciaria y estructura cuaternaria de les proteínes y acedos nucleicos.
Enllaz Un átomu d'hidróxenu xuníu a un átomu relativamente electronegativu ye un átomu donante del enllaz d'hidróxenu. Esti átomu electronegativu pue ser flúor, oxíxenu o nitróxenu. Un átomu electronegativu tal como'l flúor, oxíxenu o nitróxenu ye un aceptor d'enllaz d'hidróxenu, ensin importar si ta enllazáu covalentemente o non a un átomu d'hidróxenu. Un exemplu d'un donante d'enllaz d'hidróxenu ye'l etanol, que tien un átomu d'hidróxenu enllazáu covalentemente al oxíxenu; un exemplu de aceptor d'enllaz d'hidróxenu que non tien un átomu d'hidróxenu enllazáu covalentemente a él ye l'átomu d'oxíxenu nel éter dietílico.
thumb|300px|right|Exemplos de grupos donantes d'enllaz d'hidróxenu, y grupos aceptores d'enllaz d'hidróxenu. thumb|200px|Los acedos carboxílicos suelen formar dímeros na fase de vapor. El carbonu tamién puede participar n'enllaces d'hidróxenu, cuando l'átomu de carbonu ta enllazáu a dellos átomos electronegativos, como nel casu de cloroformu, CHCl3. L'átomu electronegativu atrai la nube electrónica alredor del nucleu d'hidróxenu y, al descentralizar la nube, dexa al átomu con una carga positiva parcial. Debíu al pequeñu tamañu del hidróxenu en comparanza a otros átomos y molécules, la carga resultante, anque namái parcial, nun representa una gran densidá de carga. Un enllaz d'hidróxenu resulta cuando esta densidá de carga positiva fuerte atrai a un par llibre d'electrones d'otru heteroátomo, que se convierte nel aceptor d'enllaz d'hidróxenu.
L'enllaz d'hidróxenu suel ser descritu como una interacción electrostática dipolo-dipolo. Sicasí, tamién tien delles carauterístiques del enllaz covalente: ye direccional, fuerte, produz distancies interatómicas menores que la suma de los radios de van der Waals, y usualmente arreya un númberu llindáu de compañeros d'interacción, que puede ser interpretáu como un tipu de valencia. Estes carauterístiques covalentes son más significatives cuando los aceptores xunir a átomos d'hidróxenu de donantes más electronegativos.
La naturaleza parcialmente covalente d'un enllaz d'hidróxenu da orixe a les entrugues: "¿A qué molécula pertenez el nucleu d'hidróxenu?" y "¿Cuál tendría de ser etiquetáu como 'donante' y cuál como 'aceptor'?" Xeneralmente, ye fácil determinar esto basándose a cencielles nes distancies interatómicas del sistema X—H...Y: típicamente, la distancia X—H ye 1.1 ~Å, ente que la distancia H...Y ye ~ 1.6 a 2.0 Å. Los líquidos qu'amuesen enllaz d'hidróxenu llámense líquidos asociativos.
Los enllaces d'hidróxenu pueden variar en fuercia, dende bien débiles (1-2 kJ mol−1) a desaxeradamente fuertes (>155 kJ mol−1), como nel ión HF2−. Dellos valores típicos inclúin: F—H...F (155 kJ/mol) O—H...N (29 kJ/mol) O—H...O (21 kJ/mol) N—H...N (13 kJ/mol) N—H...O (8 kJ/mol) HO—H...:OH3+ (18 kJ/mol) (Información llograda usando dinámica molecular como se detalla na referencia, y tendría de ser comparada con 7.9 kJ/mol p'agua en brutu, llograda tamién usando la mesma dinámica molecular.)
El llargor de los enllaces d'hidróxenu depende de la fuercia del enllaz, temperatura, y presión. La fuercia del enllaz mesma ye dependiente de la temperatura, presión, ángulu d'enllaz y ambiente (xeneralmente carauterizáu pola constante dieléctrica local). El llargor típicu d'un enllaz d'hidróxenu n'agua ye 1.97 Å (197 pm). L'ángulu d'enllaz ideal depende de la naturaleza del donante del enllaz d'hidróxenu. Los resultaos esperimentales del donante fluoruro d'hidróxenu con diversos aceptores amuesen los siguientes ángulos:A. C. Legon;D. J. Millen. Chem. Soc. Rev. 1987, 16,467-498. Aceptor···DonanteSimetría TREPEVÁngulu (°)HCN···HFllinial180H2CO ··· HFtrigonal plana110H2O ··· HFpiramidal46H2S ··· HFpiramidal89SO2 ··· HFtrigonal plana145
Historia Nel so llibru The Nature of the Chemical Bond (n'español: La Naturaleza del Enllaz Químicu), Linus Pauling concede los creitos a T.S. Moore y T.F. Winmill de la primer mención del enllaz d'hidróxenu, en 1912 (J. Chem. Soc. 101, 1635). Moore y Winmill usaron l'enllaz d'hidróxenu pa xustificar el fechu que'l hidróxidu de trimetilamonio ye una base más débil que'l hidróxidu de tetrametilamonio. La descripción del enllaz d'hidróxenu na so forma más conocida, na agua, vieno dellos años dempués, en 1920, por Latimer y Rodebush (JACS, 42, 1419).
Enllaz per ponte d'hidróxenu na agua thumb|300px|Prinda d'una simulación d'agua líquida. Les llinies entecortaes de la molécula nel centru del cuadru representen enllaces d'hidróxenu. L'exemplu d'enllaz d'hidróxenu más ubicuu ye l'agua. Nuna molécula aisllada d'agua atopen dos átomos d'hidróxenu y un átomu d'oxíxenu. Dos molécules d'agua pueden formar un enllaz d'hidróxenu ente elles; nel casu más simple, cuando namái dos molécules tán presentes, llámase dímero d'agua y úsase frecuentemente como un sistema modelu. Cuantes más molécules tean presentes, como nel casu de l'agua líquido, más enllaces son posibles, por cuenta de que el oxíxenu d'una molécula d'agua tien dos pares llibres d'electrones, cada unu de los cualos puede formar un enllaz d'hidróxenu con átomos d'hidróxenu d'otros dos molécules d'agua. Esto puede repitise, de tala forma que cada molécula d'agua ta xunida por aciu enllaces d'hidróxenu a hasta cuatro otres molécules d'agua, como s'amuesa na figura (dos al traviés de los sos pares llibres, y dos al traviés de los sos átomos d'hidróxenu).
L'eleváu puntu de bullidura de l'agua deber al gran númberu d'enllaces d'hidróxenu que cada molécula tien, en rellación a la so baxa masa molecular, y a la gran fuercia d'estos enllaces d'hidróxenu. L'agua tien puntos de ebullición, fusión y mafa bien altos, comparaos con otres sustancies ensin xunir ente sigo por enllaces d'hidróxenu. La razón pa estos atributos ye la dificultá, pa romper estos enllaces. L'agua ye única porque los sos átomos d'oxíxenu tien dos pares llibres y dos átomos d'hidróxenu, significando que'l númberu total por enllaces d'una molécula d'agua ye cuatro. Por casu, el fluoruro d'hidróxenu -que tien trés pares llibres nel átomu de flúor, pero namái un átomu d'hidróxenu- puede tener un total de namái dos; l'amoniacu tien el problema opuestu: tres átomos d'hidróxenu, pero namái un par llibre.
H-F...H-F...H-F
El númberu exactu d'enllaces d'hidróxenu nos cualos una molécula na agua líquido participa fluctúa col tiempu, y depende de la temperatura. A partir de simulaciones d'agua líquido TIP4P a 25°C, envalórase que cada molécula d'agua participa nun permediu de 3,59 enllaces d'hidróxenu. A 100°C, esti númberu mengua a 3,24, debíu a la medría nel movimientu molecular y consecuente densidá menguada, ente que a 0°C, el númberu permediu d'enllaces d'hidróxenu amontar a 3,69. Un estudiu más recién atopó un númberu enforma menor d'enllaces d'hidróxenu: 2,357 a 25°C. Les diferencies pueden debese al usu d'un métodu distintu pa definir y cuntar enllaces d'hidróxenu.
Onde les fuercies d'enllaz son más equivalentes, podría atopase los átomos de dos molécules d'agua partíes en dos iones poliatómicos de carga opuesta, específicamente hidróxidu (OH−) y hidronio (H3O+). (Los iones hidronio tamién son conocíos como iones 'hidroxonio').
H-O− H3O+
Sicasí, n'agua puro baxu condiciones normales de presión y temperatura, esta última formulación ye aplicable namái raramente; en permediu aproximadamente una en cada 5,5 × 10⁸ molécules dexa un protón a otra molécula d'agua, en concordanza cola constante de disociación pa l'agua so tales condiciones. Ye una parte crucial de la unicidá de l'agua.
Enllaces d'hidróxenu encruciaos y sobrecoordinados na agua Puede dase qu'un solu átomu d'hidróxenu participe en dos enllaces d'hidróxenu, en cuenta de nún. Esti tipu d'enllaz ye denomináu "bifurcardo". Suxirióse que l'enllaz d'hidróxenu encruciáu ye un pasu esencial na reorientación de l'agua;.
Los aceptores d'enllaces d'hidróxenu (que terminen nos pares llibres del átomu d'oxíxenu) son más propensos a formar la bifurcación (n'efeutu, denominar osíxenu sobrecoordinado) que los donantes. Enllaz d'hidróxenu en macromolécules y polímeros Los enllaces d'hidróxenu determinen la estructura y propiedaes de distintos sistemes macromoleculares, tanto d'orixe natural como sintéticu. Les macromolécules de polímeros naturales tales como les proteínes (seda, seda d'araña, queratines, fibroínes, etc) o dalgunos polisacáridos estructurales tales como les celuloses o la quitina atópense n'alto grau acomuñaes por pontes d'hidróxenu. Coles mesmes les macromolécules de numberosos polímeros sintéticos como les poliamides o los poliuretanos atópase en distintu grau acomuñaos por enllaces d'hidróxenu.L. C. Cesteros-Iturbe (2004). Aplicaciones de la FTIR al estudiu de les interacciones polímeru-polímeru. Revista Iberoamericana de Polímeros, 5(3), 111-132
Enllaces d'hidróxenu n'ADN y proteínes thumb|Enllaz d'hidróxenu ente guanina y citosina, unu de los dos tipos de pares de bases nel ADN. L'enllaz d'hidróxenu tamién xuega un rol importante na determinación de les estructures tridimensionales adoptaes poles proteínes y acedos nucleicos. Nestes macromolécules, l'enllaz d'hidróxenu ente partes de la mesma molécula causa que se doblar nuna forma específica, qu'ayuda a determinar el rol fisiolóxicu o bioquímicu de la molécula. Por casu, la estructura de doble héliz del ADN débese primordialmente a los enllaces d'hidróxenu ente los pares de bases, que xunen una cadena complementaria a la otra y dexen la replicación.