El conflictu israelín-palestín (n'hebréu: הסכסוך הישראלי-פלסטיני, Hai'Sikhsukh Hai'yisraeli-Falestini; n'árabe: النزاع الفلسطيني - الإسرائيلي, al-Niza'a a el'Filastini al 'Israili) ye'l conflictu social y armáu en cursu ente israelinos y palestinos que se remonta a principios del sieglu XX. En respuesta al creciente antisemitismu contra los judiós que se vivía n'Europa, a finales del sieglu XIX surdió un movimientu sionista, que defendía l'establecimientu de los xudíos n'Israel. Munchos xudíos emigraron a Israel dempués de la Primer Guerra Mundial, pero al términu de la Segunda Guerra Mundial y la conmoción causada pol Holocaustu aprobóse la participación aprobóse la partición de lo que fuera'l mandatu británicu en Palestina en dos: la parte xudía y la parte árabe. Los árabes nun lu aceptaron, y en 1948 declararon la guerra al acabante crear estáu d'Israel, pero fueron ganaos polos istarelíes.
El conflictu ye de gran valumbu, y el términu utilízase tamién en referencia a les primeres fases del mesmu, qu'enfrentó a les poblaciones xudíes (Yishuv) y árabes que vivíen en Palestina sol Imperiu otomanu y darréu el Mandatu británicu de Palestina, como parte de la partición del Imperiu otomanu. Forma amás parte del conflictu árabe-israelín. Les claves de les cuestiones pendientes d'esti conflictu son: el reconocencia mutua, l'establecimientu de fronteres segures, los derechos d'agua, el terrorismu palestín, el control de Xerusalén, los asentamientos israelinos, la llibertá de movimientu palestín y la llegalidá en materia de refuxaos. La violencia resultante del conflictu llevó a diverses postures internacionales del conflictu, según la seguridá y otros problemes de derechos humanos, dientro y ente ellos mesmos.
Munchos intentos fixéronse p'axustar una solución de dos estaos, qu'implica la creación d'un Estáu palestín independiente xunto a un estáu xudíu independiente o xunto al Estáu d'Israel (dempués del establecimientu d'Israel en 1948). Nel añu 2016, según l'estudiu realizáu pol Institutu de Democracia d'Israel y el Centru Palestín pa Investigación Política y d'Encuestes, una mayoría d'israelines y palestinos, preferíen los dos Estaos como mediu pa resolver el conflictu en cuenta de cualesquier otra solución. Per otra parte, una considerable mayoría de la población xudía considera xusta la esixencia palestina de creación d'un Estáu independiente, y cree qu'Israel puede aceptar l'establecimientu de tal Estáu. La mayoría de los palestinos y los israelinos ven en Cixordania y la Franxa de Gaza como'l llugar ideal del hipotéticu Estáu palestín nuna solución de do Estaos. Sicasí, hai árees importantes de desalcuerdu sobre la forma d'un alcuerdu final y tamién en cuanto al nivel de credibilidá que cada llau aprecia nel otru na defensa de los compromisos básicos.
Dientro de les sociedaes israelino y palestino, el conflictu xenera una gran variedá de puntos de vista y opiniones. Esto pon de relieve les fondes divisiones qu'esisten non yá ente israelines y palestinos, sinón tamién dientro de cada sociedá. Un sellu distintivu del conflictu foi'l nivel de violencia que foi testigu de cuasi tola so duración. Los enfrentamientos lleváronse a cabu polos exércitos regulares, grupos paramilitares, célules terroristes y persones. Estos enfrentamientos nun se llindaron puramente al campu militar y causaron un gran númberu de víctimes mortales na población civil de dambes partes.
Hai importantes actores internacionales arreyaos nel conflictu. Les dos partes que participen na negociación direuta son el Gobiernu d'Israel, anguaño lideráu por Benjamin Netanyahu, y la Organización pa la Lliberación de Palestina (OLP), anguaño presidida por Mahmud Abbas. Un contingente internacional, conocíu como el Cuartetu sobre Oriente Mediu, media nes negociaciones oficiales. El Cuartetu ta formáu por un unviáu especial de los Estaos Xuníos, otru de Rusia, un terceru de la Xunión Europea, y el de les Naciones Xuníes. La Lliga Árabe ye otru actor importante, que propunxo un plan de paz alternativu. Exiptu, miembru fundador de la Lliga Árabe, foi históricamente un participante clave.
Dende 2003, la parte palestina foi quebrada pol conflictu ente los dos facciones principales: Fatah, el partíu tradicionalmente dominante, y el so posterior rival eleutoral, Hamás. Arriendes de tomar del poder de Hamás na Franxa de Gaza en xunu de 2007, el territoriu controláu pola Autoridá Nacional Palestina (el gobiernu interín palestín) estremar ente Fatah en Cixordania, y Hamás na Franxa de Gaza. La división del mandu ente les partes provocó'l colapsu del gobiernu bipartitu de l'Autoridá Nacional Palestina (ANP). Les negociaciones direutes ente'l Gobiernu israelín y el lideralgu palestín empecipiáronse en setiembre de 2010, y dirixíense a algamar un alcuerdu sobre'l estatus oficial final.
Historia
Los periodos de conflictu Na llinia de tiempu históricu, el conflictu palestino-israelín tuvo ocho fases distintes: Finales del sieglu XIX-1917 — El periodu del dominiu del Imperiu otomanu nel que los árabes del Eyalato de Siria considerábense como parte de los territorios árabes polo xeneral que taben sol imperiu. Mientres esi periodu, les diferencies taben na base de la formación relixosa y non no fondero nacional. 1917-1948 — El periodu del Mandatu británicu de Palestina, nos que dambes partes taben sol dominiu británicu y so una sola entidá política. Mientres esti periodu los inmigrantes xudíos veníos dende Europa alteriaron l'equilibriu demográficu. El conflictu yera conocíu como el conflictu árabe-xudíu sobre la Tierra de Palestina (denomináu asina pola población árabe y la población británica), el conflictu xudíu-árabe sobre Eretz Israel (denomináu pola población xudía). 1948-1967 — El periodu entendíu ente la independencia d'Israel y la Guerra de los Seis Díes. Depués de la Guerra árabe-israelina de 1948 les partes moraben en tres entidaes polítiques separaes: Israel, la Franxa de Gaza, controlada per Exiptu, y Cixordania, que foi amestada por Xordania. 1967 — Guerra de los Seis Díes: enfrentamientos ente Siria, Exiptu, Xordania, Iraq ya Israel Primer día: los ataques aéreos combinaos en tolos frentes per parte d'Israel mientres l'amanecer destruyeron les dos terceres partes de los aviones árabes. Segundu día: reconquista pol Comandu Central de la brigada de paracaidistes del monte Scopus (Xerusalén). Tercer día: captura de la Ciudá vieya de Xerusalén, control de Cixordania y establecimientu del gobiernu militar israelín. Cuartu día: Israel llega a la Canal de Suez. Quintu día: les batalles siguen, sobre manera nel norte. Sestu día: alto'l fueu proclamáu, Israel controla los Altos del Golán y desmilitariza la zona de Xerusalén. 1967-1993 — El periodu entendíu ente la Guerra de los Seis Díes, la Primer Intifada (1987-1993), y los Alcuerdos d'Oslu (1993), nos que les partes en conflictu moren nes árees encetaes pol Plan de Partición de les Naciones Xuníes que taben sol control del Estáu d'Israel. 1993-2000 — El periodu entendíu ente los Alcuerdos d'Oslu y la Segunda Intifada, na qu'Israel esistía xunto al gobiernu autónomu, l'Autoridá Palestina. 2000-2005 — El periodu ente l'empiezu de la Segunda Intifada hasta la retirada unillateral d'Israel de la Franxa de Gaza. 2005-presente — El periodu posterior a la retirada unillateral d'Israel de la Franxa de Gaza. Dempués de la retirada Hamás arrampuña los control de la Franxa de Gaza al so rival políticu, Fatah.
Eventos de gran magnitú en tol conflictu
1917: Declaración Balfour 1919: Comisión King-Crane 1920: Pogromo de Xerusalén en 1920 1921: disturbios de Jaffa 1929: disturbios en Xerusalén, Jaffa, Hebrón 1936-1939: rebelión árabe en Palestina 1947: L'aprobación del plan de partición de les Naciones Xuníes según la cual Palestina sería estremada en dos estaos - un estáu xudíu y un Estáu árabe 1947-1948: Guerra Civil nel Mandatu de Palestina 1948: guerra árabe-israelina, éxodu palestín y l'establecimientu del estáu d'Israel 1948-1952: La creación del problema de los refuxaos palestinos (-1951) y l'éxodu xudíu de tierres árabes y musulmanes (1948-) 1956: Crisis de Suez. 1964-1967: Guerra de l'Agua 1967: Guerra de los Seis Díes - Israel ocupa'l territoriu pobláu por palestinos dende Xordania y Exiptu, lo que provocó un nuevu éxodu palestín. 1968-1970: Guerra de Gastadura 1970: Setiembre Negru - la espulsión de la OLP de Xordania a El Líbanu 1972: Parte de la delegación Israelina ye asesinada nes olimpiaes de munich por un grupu terrorista palestín. 1978: Operación Litani - campaña militar d'Israel qu'emburrió a les fuercies de la OLP al norte del ríu Litani 1982: Primer Guerra d'El Líbanu - la invasión israelina d'El Líbanu pa espulsar a les fuercies de la OLP nel país 1987: Primer Intifada llevantamientu palestín contra Israel nos territorios palestinos 2000: Segunda Intifada 2002: 29 de marzu - 3 de mayu de 2002: Operación Escudo Defensivu 22 de xunu de 2002: Operación Camino Firme 2004: Mayu de 2004: Operación Arcoiris setiembre y ochobre de 2004: Operación Díes de Penitencia
2005: plan de retirada unillateral d'Israel 2006: Operación Agua de Branu 2007: Batalla de Gaza de 2007 2008: Xineru de 2008: Crisis de Gaza Febreru de 2008: Operación Iviernu Caliente
2008-2009:Conflictu de la Franxa de Gaza de 2008-2009 2011: Atentaos terroristes nel sur d'Israel de 2011 2012: 14-21 de payares de 2012: Operación Pilar Defensivu 29 de payares de 2012: Reconocencia per parte de la ONX de Palestina como Estáu observador non miembru 2014: 12 de xunu de 2014: Asesinatu de trés adolescentes israelinos de 2014 2 de xunetu de 2014: Asesinatu de Mohamed Abú Judeir 8 de xunetu de 2014: Conflictu ente la Franxa de Gaza ya Israel de 2014
Resoluciones de la ONX La Organización de les Naciones Xuníes foi emitiendo a lo llargo del tiempu una serie de pronunciamientos en redol al conflictu israelín-palestín, tantu per mediu del so Asamblea Xeneral como de la so Conseyu de Seguridá.
Resoluciones de l'Asamblea Xeneral de la ONX
Resolución 181
La resolución 181 de l'Asamblea Xeneral de Naciones Xuníes, votada'l 29 de payares de 1947, encamienta la partición de Palestina nun Estáu xudíu, un Estáu árabe y una zona so réxime internacional particular.
Resolución 273 La resolución 273 de l'Asamblea Xeneral de Naciones Xuníes, almitió a Israel como estáu miembru de la organización.
Resolución 67/19
La resolución 67/19 de l'Asamblea Xeneral, aprobada'l 29 de payares de 2012, alcordó l'almisión de Palestina como Estáu observador non miembru de la Organización.
Resolución 10/L22 El 21 d'avientu de 2017, l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes aprobó la Resolución A/ES-10/L.22 que trata sobre les «midíes illegales israelines na Xerusalén Oriental Ocupada y el restu del Territoriu Palestín Ocupáu» na cual repite que toles decisiones y los actos que pretendan modificar el calter, l'estatutu o la composición demográfica de Xerusalén nun tienen efeutu xurídicu dalgunu, son nulos y ensin valor y tienen de revocase en cumplimientu de les resoluciones pertinentes del Conseyu de Seguridá. Coles mesmes, encamienta a tolos Estaos a que s'abstengan d'establecer misiones diplomátiques na Ciudá Santa de Xerusalén.
Resoluciones del Conseyu de Seguridá de la ONX
Resolución 242
Adoptada por unanimidá nel Conseyu de Seguridá'l 22 de payares de 1967, seis meses dempués de la guerra de los seis díes, la resolución “esixe la instauración d'una paz xusta y perdurable n'Oriente Mediu”, que pasa pola retirada del exércitu israelín de territorios ocupaos mientres el recién conflictu” y el respetu y reconocencia de la soberanía y la integridá territorial y la independencia política de cada Estáu de la rexón, y el so derechu a vivir en paz nel interior de fronteres reconocíes y segures, al abellugu d'amenaces y actos de fuercia”. Esta resolución permaneció como referencia en toles negociaciones posteriores.
Resolución 338