Los Museos Vaticanos son les galeríes y el conxuntu d'estancies de valor artísticu propiedá de la Ilesia y accesibles al públicu na Ciudá del Vaticanu.
Amuesen obres d'una estensa coleición de la Ilesia católica. La so base fundacional foi la coleición privada de Xuliu II, que foi escoyíu papa nel añu 1503; más tarde otros papes fueron aumentando les estenses coleiciones de que consten estos museos. Esti conxuntu museísticu componer de distintos edificios de museos temáticos, edificios pontificios, galeríes, monumentos y xardinos. A esti conxuntu d'edificios tamién pertenez la Biblioteca Vaticana, una de los meyores del mundu.Cirlot, Lourdes (2005), Museos del Mundu: Museos del Vaticanu, Barcelona, Planeta de Agostini, páxs. 12-13. ISBN 84-674-2002-2
Orixe thumb|Entrada antigua del muséu, anguaño emplegada como salida thumb|Grupu escultóricu de Laocoonte y los sos fíos
L'orixe de los museos vaticanos configurar a partir de les obres d'arte que de manera privada tenía'l cardenal Giuliano della Rovere, que cuando foi escoyíu papa en 1503, col nome de Julio II, treslladó la so coleición al Patiu del Belvedere d'Inocencio VIII nun gran xardín que s'afató con delles escultures, güei conocíu sol nome de Patiu Octógonu: el Apolo de Belvedere, la Venus Feliz, el Ríu Nilu, el Ríu Tíber, la Ariadna dormida y el grupu de Laocoonte y los sos fíos, escultura atopada'l 14 de xineru de 1506 na Domus Aurea de Nerón, na llomba romana del Esquilino;Volum 12 (2004), La Gran Enciclopèdia en Català, Barcelona, Edicions 62, ISBN 84-297-5440-7 foi l'arquiteutu Giuliano da Sangallo quien identificó la escultura, adquirida pol papa Julio II. Construyéronse nuevos edificios y tamién pasadizos xunto con galeríes pa xunilos con otros, enantes edificaos; col pasu del tiempu y l'accesu al poder de nuevos papes, fuéronse desenvolviendo y ampliando hasta formar los actuales museos.
Los fondos d'arte tamién fueron creciendo gracies a la tradición de les grandes families italianes de formar coleiciones, una y bones estes families yeren les que teníen ente los sos miembros cardenales que llegaben al pontificáu. Per otru llau, les coleiciones d'obres d'arte arriqueciéronse y aumentaron gracies a toles ayalgues de les catacumbes romanes, les obres de la basílica de San Pedru y de les de San Xuan de Laterano, lo mesmo que de toles escavaciones arqueolóxiques realizaes en suelu romanu, una y bones los terrenos onde ta asitiada la Ciudá del Vaticanu, fueron ocupaos polos etruscos y darréu pol Imperiu romanu en tiempos d'Augustu. Nesta zona llamada Xardinos de Nerón sufrió martiriu san Pedru, y Constantín I el Grande, dempués de la so conversión al cristianismu, fixo construyir una basílica hacia l'añu 326.
Creación de los Museos Vaticanos La gran etapa constructiva del Vaticanu empecipiar en 1447 col papa Nicolás V qu'encargó al arquiteutu Bernardo Rossellino el diseñu de la nueva basílica de San Pedro y al pintor Fra Angelico la decoración de la capiya Nicolina; foi'l fundador de la Biblioteca Vaticana. Sixto IV, en 1471, fixo construyir una nueva capiya, la Sixtina, cola decoración pictórica de diversos artistes, ente ellos Sandro Botticelli y Pietro Perugino. Nel antiguu palaciu d'Inocencio VIII, construyóse como accesu a les plantes cimeres, dende un estremu del xardín de Belvedere, una rampla helicoidal diseñada por Donato Bramante, que la realizó na dómina de Julio II (escontra'l 1505), con un puntu de fuga únicu na parte cimera ente les columnes que son socesivamente dóriques, xóniques y corinties, con una forma cilíndrica vacía, que van perdiendo gruesu y aceleren la sensación d'accesu.Hernández Perera, Jesús (1998), Hestoria Universal del Arte: 6. Renacimientu (II) y Manierismu, Barcelona, Planeta, páxs. 22-23. ISBN 84-320-8906-0 El papa Benitu XIV nel añu 1740, reorganizó les nueves sales de los museos Sacro y Profano según el gabinete de Medayes. Creáronse dempués los museos Pio-Clementino, proyeutáu polos papes Clemente XIV y el so socesor Pio VI mientres la dómina de los sos papaos, entendida ente los años 1769 y 1799.Cirlot, Lourdes (2005), páxs. 26-35. thumb|700px|center|Vista del patiu de la Piña, de los Museos Vaticanos
La ilustración y los descubrimientos arqueolóxicos de Johann Joachim Winckelmann, nomáu conservador de les antigüedaes romanes y bibliotecariu del Vaticanu en 1756,Volum 16 (1997), Enciclopedia Salvat, Barcelona, Salvat Editores, ISBN 84-345-9723-3 dieron como resultáu un gran impulsu pa la esposición de les grandes coleiciones que tenía'l Vaticanu; a partir d'entós y ensin interrupción fixeron trabayos de catalogación pa la esposición pública de los sos fondos. El siguiente papa, Pio VII, en 1800 encargó a Antonio Canova la organización del muséu que lleva'l so nome: Muséu Chiaramonti, creando la primer seición de la pinacoteca. Foi en 1837 cuando Gregorio XVI inauguró'l Muséu Gregorianu Etruscu; poco dempués fundóse'l Muséu Gregorianu Exipciu (1839). Fundóse tamién nel Palaciu de Laterano el Muséu Gregorianu Profanu (1844).
A partir de 1870, col fin del Estáu Pontificiu, reorganizóse la esposición de les obres d'arte na Ilesia católica y tomáronse nueves midíes pa encarar los siguientes años, hasta que pasaos 60 años empezó a haber cambeos significativos. thumb|right|Les escaleres de Giuseppe Momo, dan salida a los Museos Vaticanos.
Pío XI en 1932 abrió la Pinacoteca, na qu'espunxo cuadros sustraíos por Napoleón col Tratáu de Tolentino (1797) y devueltos a raigañu del Congresu de Viena (1815) y otres obres de la coleición del Vaticanu. Fundóse amás el muséu Misioneru-Etnolóxicu (Pío XI, 1927). Unes décades dempués treslladáronse al Vaticanu les antigües coleiciones lateranenses: los museos Gregorianu Profanu y Pío Cristianu (1970) y el Muséu Misioneru-Etnolóxicu (1973), colos nuevos criterios de renovación del Conceyu Vaticanu II, en 1973, fundóse la coleición d'Arte Relixoso Modernu sol pontificáu de Pablo VI según tamién el Muséu de los Xarrés.Cirlot, Lourdes (2005), páxs. 16-32 Tamién se reorganizaron los museos Gregorianu Exipciu (1989, 2000) y gregorianu Etruscu (1992, 1994, 1996). Nesta reorganización puédese tamién incluyir la creación del Muséu Históricu, que darréu sería estremáu en 1985, teniendo la so sede nel Palaciu de Laterano.
En febreru del añu 2000 inauguróse la entrada monumental, nel fuerte norte de les muralles vaticanes, cerca de l'antigua entrada realizada en 1932 por Giuseppe Momo con una escalera de cascoxu en rampla, que la so balaustrada foi diseñada por Antonio Maraini y qu'anguaño sirve de salida del muséu.
Biblioteca Vaticana thumb|Cubierta de marfil del Codex Aureus de Lorsch thumb|El Rollu de Josué, un exemplar manuscritu probablemente del sieglu X, espuestu nel Salón Sixtino
Foi fundada por Nicolás V (1447-1455), gran amante del arte, con estudios de teoloxía y arte realizaos en Boloña. Esti papa empecipió una gran etapa de renovación. Pa la Biblioteca Vaticana mercó un gran númberu de manuscritos, que s'añader a los que s'axuntaren enantes; encargóse la organización a Bartolomeo Platina, quien ellaboró'l primer catálogu nel añu 1481.Cirlot, Lourdes (2005), p. 26. El papa Sixto V, en 1587, encargó al arquiteutu Domenico Fontana la construcción d'un nuevu edificiu.
La biblioteca curia unos 75000 manuscritos y más de llibros, de los cualos 8000 son incunables.Volume 3 (2004), La Gran Enciclopèdia en Català, Barcelona, Edicions 62, ISBN 84-297-5431-8
Obres representatives Codex Vaticanus, unu de los manuscritos más antiguos de la Biblia griega. Codex Aureus de Lorsch, evanxeliu miniado de la dómina de Carlomagnu. Cancioneru de la Biblioteca Vaticana, unu de los trés cancioneros que recueyen les cántigues de la poesía medieval galaicoportuguesa. La Hestoria Secreta de Procopio de Cesarea.La Hestoria Secreta.
Incorporóse'l Salón Sixtino, dedicáu principalmente a esponer exemplares bibliográficos como los códices de Virxiliu y el Rollu de Josué, ente otros.
La biblioteca permanez cerrada al públicu dende l'añu 2007 por obres de restauración, con una duración prevista d'unos trés años.Obres de restauración
Muséu Sacru Como yera habitual d'antiguo nes biblioteques, amás de llibros calteníen otros oxetos de coleición, nesti Muséu Sacru espónense obres d'arte menor medieval, como'l Dípticu de Rambona del sieglu IX. Esti muséu foi un proyeutu del papa Benitu XIV (1740-1758), según reza nuna inscripción que puede lleese na entrada:
Muséu Profanu Benitu XIV dispunxo d'una nueva sala pa la coleición d'arte profano, coles mires d'axuntar les obres menores de l'Antigüedá, tal como fixera coles d'arte sacro. La coleición consta d'importantes pintures romanes del sieglu I como les Bodes aldobrandinas, copia romana de principios del Imperiu d'un orixinal griegu del pintor Etión, y unos frescos con rellatos de la Odisea.
Gabinete de Medayes Como los anteriores, esta coleición vien de la Biblioteca Vaticana y contién más de 100.000 pieces, estremaes ente les monedes romanes y les pontificies, siendo una de les más estenses que se conocen dientro de la so especialidá.Cirlot, Lourdes (2005), p. 34
Muséu Pío-Clementino thumb|Torso de Belvedere, pieza neoática (sieglu I e.C.); na inscripción del pedestal lléese: "Fechu por Apolonio, fíu de Néstor, ateniense". thumb|Detalle del Apoxiomenos, copia romana del orixinal griegu del escultor Lisipo. Foi'l primer muséu vaticanu, fundáu pol papa Clemente XIV en 1771. Al cargu de los arquiteutos: Alessandro Dori (fináu en 1772), Michelangelo Simonetti y más tarde por Camporesi.
Orixinalmente contenía obres del Renacimientu y antigüedaes clásiques. Tres la muerte de Clemente XIV, el muséu y la so coleición fueron ampliaos pol papa Pío VI (1775-1799).
Pio VI encargar de construyir una entrada, l'atriu de los Cuatro Atayes, dende'l cual aportábase xubiendo pola escalera Simonetti hasta la Sala en forma de Cruz Griega, por onde s'aportaba a la Sala Redonda, dempués la Sala de les Muses, la Sala de los Animales y d'últimes al antiguu Patiu de les Estatues del Belvedere, agora llamáu Patiu Octógonu. El percorríu anguaño "obligáu" ye en sentíu contrariu, dende l'Antepar Cuadráu hasta la Sala I (Sala en forma de Cruz Griega).Museu Pius-Clementí
Foi nel añu 1797 cuando les obres maestres del muséu fueron llevaes a París según el Tratáu de Tolentino. Estes tornaríen al muséu ente les feches 4 de xineru y 11 d'agostu de 1816, según la orde del Congresu de Viena, yá mientres el papáu de Pío VII.Guida ai Musei y alla Città del Vaticano (2003), Ciudá del Vaticanu, Edizioni Musei Vaticani, ISBN 88-86921-77-2
Tres la muerte de Pío VI, dióse-y el so nome actual, por aumentar considerablemente'l númberu d'obres d'arte qu'esti muséu contenía, a pesar de perder les obres maestres de resultes del Tratáu de Tolentino.
Mientres el papáu de Pablo VI el muséu volvió tener cambeos (mientres los años 1972-75) col allugamientu de delles obres de distinta forma pa facilitar les visites de los turistes, instalóse amás (tamién nel restu del Vaticanu) un sistema de vixilancia televisivu y de telecomunicaciones. Nun recibiría nel futuru grandes cambeos qu'afectaren significativamente al númberu d'obres.
Esti muséu amuesa escultures romanes y grieges nos dolce sales que dispón, según nel Patiu Octógonu. L'orixe de bona parte de les escultures deber a la coleición privada del papa Julio II, qu'hasta final del sieglu XVIII caltener nos xardinos del palaciu de Belvedere.
Obres representatives Laocoonte y los sos fíos, copia romana en mármol del sieglu I realizada por Agesandro, Polidoru y Atenodoro de Rodes, d'un orixinal griegu del Apolo de Belvedere, copia romana del sieglu II d'un orixinal griegu del 330 e. C. aproximadamente. Apoxiomeno, copia romana d'un orixinal griegu del escultor Lisipo, del aproximadamente. Apolo Sauroktonos, copia d'un orixinal de Praxíteles del añu 350 e. C. aproximadamente. Torso de Belvedere, orixinal del del escultor Apolonio.