La República Social Italiana (n'italianu, Repubblica Sociale Italiana; RSI, ), más conocida como República de Saló (Repubblica di Salò, [reˈpubblika di saˈlɔ]), foi un Estáu títere de l'Alemaña naziRenzo De Felice (2002). Breve storia del fascismu, Milano, Mondadori, páxs. 120-121Bruce F. Pauley (2003), Hitler, Stalin and Mussolini: Totalitarianism in the Twentieth Century Italy, Wheeling: Harlan Davidson, p. 228 qu'esistió mientres los últimos años de la Segunda Guerra Mundial. Foi establecíu nel norte d'Italia, qu'había quedáu ocupáu pola Wehrmacht alemana cuando les fuercies aliaes tomaron les rexones del sur del país. Tenía formalmente la so capital na ciudá de Roma, pero na llocalidá de Saló moraben casi tolos sos líderes y topábase asitiada amás la Agenzia Stefani, órganu oficial del Gobiernu italianu qu'unviaba dende Saló los mensaxes a la prensa.
El nuevu Estáu foi proclamáu'l 23 de setiembre de 1943. A pesar de que la RSI reclamaba so la so soberanía la mayor parte de los territorios italianos, la realidá ye que'l so control políticu amenorgar a una pequeña porción territorial nel norte d'Italia. Por si fora poco, la República de Saló solo recibió reconocencia diplomática d'Alemaña, Xapón y les sos Estaos títeres, lo que reflexó la escasa influencia del nuevu réxime. Mussolini foi'l so primera y únicu xefe d'Estáu, constituyendo la RSI la última encarnación del modelu fascista italianu. A pesar del poder teóricu qu'ostentaba Mussolini, oficiales d'altu rangu como l'embaxador alemán Rudolf Rahn o'l comandante de les fuercies alemanes n'Italia, el xeneral Karl Wolff, yeren los que tomaben les principales decisiones polítiques y militares.Tim Cooke, Adrian Gilbert, Robert Stewart, et al. (2004). History of World War II, Marshall Cavendish Corporation, ISBN 076147482X, p. 560
Historia Surdimientu La República Social Italiana empezó a xestase tres la maniobra palaciega que remató na destitución y arrestu de Mussolini el 25 de xunetu de 1943. Dende'l mesmu momentu en que tuvo noticia d'estos fechos, el dictador alemán Hitler resabió del nuevu Gobiernu de Pietro Badoglio y empezó a preparar la so respuesta ante la inminente capitulación del Reinu d'Italia ante los aliaos. Los planes de Hitler incluyíen, como puntu fundamental, la lliberación de Mussolini y la so reestablecimientu nel poder, magar les reticencies de munchos xerarques nazis al regresu del Duce: Hitler prefería qu'un nuevu Estáu fascista facilitara l'acción de la Wehrmacht en territoriu italianu primero que una abierta ocupación qu'obligara a les sos tropes a movese ente un frente de vanguardia y otru de retaguardia.
Con éses tres l'anunciu oficial de la rindición italiana a los Aliaos el 8 de setiembre de 1943 (la firma de l'acta de capitulación produxérase en realidá cinco díes antes), les tropes alemanes entraron n'Italia, tomando por sorpresa al so despreveníu exércitu, mientres el rei Víctor Manuel III y el mariscal Pietro Badoglio fuxíen de Roma, dexando'l campu abierto a la meyora xermana.
El 12 de setiembre (cuatro díes dempués d'anunciase la capitulación d'Italia), un comandu alemán, dirixíu pol capitán de les SS Otto Skorzeny llevó a cabu la Operación Roble, esto ye, la lliberación de Mussolini de la so prisión en Gran Sasso (Apeninos), más concretamente l'hotel-abellugo de Campu Imperatore onde se topaba reteníu l'antiguu dictador. Una vegada lliberáu, Mussolini foi lleváu a Alemaña y ellí entrevistóse con Hitler.
Tres la so destitución, arrestu y lliberación en pocu menos de dos meses, Mussolini amosábase cansáu de les responsabilidaes de la guerra y pocu dispuestu a retomar el poder, pero Hitler encamentó-y a volver a Italia y formar ellí un nuevu Estáu fascista so la proteición de la Wehrmacht, amenaciando al Duce con instalar l'alministración militar alemana n'Italia y suxetar a les mesmes penalidaes d'un país ocupáu en casu de nun aceptar. Ante tal presión, Mussolini tornó a Italia ya instalóse en Milán, dende onde'l 15 de setiembre anunció la creación del Partíu Fascista Republicanu y, trés díes depués, la continuación de la guerra al llau d'Alemaña y Xapón. De momentu'l Duce anunció la formación d'un nuevu gabinete republicanu, anque los sos ministros díes antes fueren escoyíos y designaos pol mesmu Hitler.
El nuevu réxime fascista thumb|Tropes de la División Leibstandarte-SS "Adolf Hitler" en Milán (1943).
De regresu a Italia, Mussolini formó'l 23 de setiembre un nuevu Gobiernu, compuestu por partidarios del llamáu réxime del ventenio (1922-43), anque ensin afitar la so capital en Roma, pos los intereses militares alemanes desaconseyar y el mesmu Mussolini rehuía la idea de volver a la capital, de forma que la sede del gabinete quedó establecida práuticamente na pequeña llocalidá de Saló (provincia de Brescia), onde moraba Mussolini. De primeres, el nuevu Estáu de Mussolini estender dende la frontera norte d'Italia hasta la ciudá de Nápoles. Sicasí, el 27 de setiembre, la población napolitana llevantar n'armes contra les tropes del Exa, obligándoles a retirase tres cuatros díes de llucha. Poro, la frontera sur de la República fascista quedó afitada na llinia Gustav, establecida polos alemanes al altor de Cassino pa cerrar a les tropes de los aliaos occidentales el camín escontra Roma.
El 1 d'avientu de 1943 el nuevu Estáu de Mussolini adoptó oficialmente'l nome de República Social Italiana, declarando formalmente abolida la monarquía de la Casa de Saboya, ente que Mussolini y los miembros del so gabinete disponíen la so residencia permanente en Saló, onde permaneceríen hasta'l final de la guerra. La nueva república siguía xurídicamente los marcos constitucionales del antiguu Reinu d'Italia, pero ensin monarquía nin parllamentu, concentrando entá más l'autoridá política nes manes de Mussolini. Magar esta concentración, el nuevu réxime actuaba so la enorme influencia de los mandos militares de la Wehrmacht, que constituyíen el verdaderu poder na RSI.
L'acabante crear Partíu Fascista Republicanu (PFR) quedó sol control y lideralgu del periodista Alessandro Pavolini,Álvaro Lozano (2012). Mussolini y el fascismu italianu, Marcial Pons Eds. d'Historia, p. 493 qu'a lo postrero tamién se convertiría nún de los principales collaboradores de Mussolini mientres los sos últimos años de gobiernu.
El nuevu Gobiernu mussolinianu centró gran parte de les sos enerxíes na represión de los antiguos miembros del Gran Conseyu Fascista que derrocaren al dictador en xunetu de 1943: el procesu de Verona (8-10 de xineru de 1944) supunxo la condena a muerte y execución de 5 de los citaos ex xerarques fascistes que se topaben en poder de los sos antiguos correlixonarios (un sestu procesáu foi condergáu a 30 años de reclusión). Ente los executaos atopábase'l conde Ciano, xenru del propiu Mussolini, quien votara l'añu anterior en favor de la destitución del Duce. Los 13 antiguos miembros del Gran Conseyu Fascista que se topaben en paradoriu desconocíu, fueron condergaos a muerte en rebeldía.
Política interna thumb|Mussolini ante un milicianu fascista adolescente (1944)
Mientres la esistencia de la República Social Italiana, Mussolini caltendría delles entrevistes con Hitler, siendo la postrera conocida la que tuvo llugar el 20 de xunetu de 1944, la tarde posterior al atentáu contra'l dictador alemán. El Duce solía tornar de tales entevistes con anovaos ánimos sobre un posible entorno de la situación militar. Sicasí, la realidá nun tardaba en devolve-y al más completu pesimismu, acentuáu pola evidencia ante les mases italianes sobre la so escasa autoridá efectiva sobre'l país, según la del so Gobiernu, subordinaos del tou a los designios de Berlín, obligaos a dar preferencia a les conveniencies estratéxiques de l'Alemaña Nazi entá cuando éstes fueren incompatibles colos intereses de los sos teóricos aliaos italianos. La ocupación militar alemana xeneró que les SS nazis tamién intervinieren na represión contra la Resistencia italiana y na deportación de los xudíos italianos a los campo d'estermín nazi; la comunidá xudía italiana fuera hasta entós discriminada dende 1938 pero nunca escorrida viviegamente poles autoridaes fascistes, pero al tornase Italia n'otru país ocupáu pol nazismu empezaron los arrestos y deportaciones contra los xudíos ellí residentes.
En tal situación, Mussolini trataba de ganase al pueblu con midíes populistes que resultaben casi siempres d'imposible realización práutica, como les anunciaes 18 apertures sociales de Verona, de la que la hiperbólica propaganda entamada por Roberto Farinacci (qu'aportunaba en presentar al Tercer Reich como aliáu y non como potencia ocupante) namái consiguía desacreditar entá más al réxime y aumentar la yá de por sí creciente simpatía del pueblu italianu escontra la Resistencia y los Aliaos. Les continues fuelgues paralizaben la economía del Estáu fascista, debíu al fuerte descensu nel nivel de vida ente los obreros y a la incapacidá del propiu réxime p'atender les necesidaes básiques de la población.
Nesti enfotu de buscar sofitu popular, el mesmu Mussolini pidió l'ayuda del ideólogu comunista Nicola Bombacci, quien sofitó al réxime al redactar una serie de programes pal tresformamientu económicu d'Italia, sol nome de Socialización fascista, aprovechando'l fechu de que yá nun esistía na RSI la influencia monárquica de la Casa de Saboya y que toa posible oposición al réxime sería entartallada polos alemanes. Mussolini intentó presentase ante la población como un auténticu socialista ansiosu de reformes estremes, alegando que les presiones de la guerra torgárenlu executar el so orixinal programa revolucionariu en contra del capitalismu y del marxismu, colo cual el Duce intentaba volver a les idees socialista qu'asumiera faía 30 años mientres los sos años xuveniles. Na práutica les "lleis socialistes" de Mussolini casi nunca pudieron aplicase por cuenta de la franca desaprobación de los nazis, quien llograron caltener la industria pesao del norte d'Italia baxu estrechu control de les autoridaes militares de la Wehrmacht, anulando tou intentu de Mussolini y los sos colegues por introducir reforma dalguna. Amás el control efectivu del Duce sobre'l territoriu italianu yera bien precariu y dependía de la cooperación voluntaria de los xefes de la Wehrmacht (quien inclusive llegaron a designar autoridaes municipales italianes pola so cuenta ensin considerar al réxime mussolinianu).
Dependencia escontra'l Tercer Reich thumb|derecha|Bandera de guerra de la República Social Italiana. La bandera oficial foi la tricolor carente de símbolos, anque'l so usu foi nula.
La dependencia del réxime al respective de l'Alemaña nazi yera casi completa en cuanto al sostén militar y les necesidaes de la so economía, pos casi tola producción industrial italiana tuvo de dirixise al mercáu alemán, siendo que l'aguda escasez de combustibles vitales n'Italia (como petroleu y carbón) faía indispensable importalos d'Alemaña.
Por causa d'ello'l gobiernu mussolinianu viose forzáu a aceptar ensin protestes la xermanización de les rexones del Trentín y Istria en perxuiciu de la so población italiana, según la desapaición de too muerte d'autoridá italiana nes ciudaes de Trieste y Fiume, que dende ochobre de 1943 quedaron alministraes direutamente pola ocupación militar de la Wehrmacht xunto colos sos distritos vecinos, ensin que los xefes militares alemanes dexaren que la RSI unviara autoridaes siquier en teoría. Mentanto'l territoriu alpín del Alto Adigio (llográu per Italia en 1918) foi darréu anexonáu al Tercer Reich en calidá de distritu (o Gau) y empezóse a espulsar a los sos habitantes italianos.