Molise ye una de les venti rexones que conformen la república italiana. La so capital y ciudá más poblada ye Campobasso. Ta allugada n'Italia central, llindando al norte con Abruzos, al este col mar Adriáticu, al sur con Puglia y Campania y al oeste con Lazio. Con 313 278 habs. en 2013, y 4438 km² ye la segunda rexón menos poblada y menos estensa del país —en dambos casos per delantre de Valle d'Aosta— y con 70 hab/km², la cuarta menos densamente poblada, per delantre de Cerdeña, Basilicata y Valle d'Aosta, la menos densamente poblada.
Ye la única rexón italiana nacida de la división d'una rexón. Hasta 1963Estatutu rexonal formó parte de la rexón de Abruzzi y Molise («los Abruzos y Molise») y anguaño constitúi una entidá separada, la ventena rexón d'Italia, formada pola sola provincia de Campobasso y dende l'añu 1970 tamién cola provincia d'Isernia. La so capital ye Campobasso. En realidá, la rexón de Abruzos y Molise, entendida como institución, como toles rexones d'estatutu ordinariu, nun taba yá activada y de ende que les dos rexones empezaren a funcionar autónomamente dende l'añu 1970. Dende'l 24 de payares de 2005 la rexón de Molise tien inclusive una sede institucional en Bruxeles.
Molise ye la rexón italiana col númberu más baxu de llocalidaes, pero non de conceyos (136). Tien como patrona a la advocación mariana Maria Santissima Addolorata di Castelpetroso y como co-patrón a san Pedro Celestino.
Xeografía física thumb|left|230px|Molise per zones altimétricas. La rexón entiende 4,438 km². La superficie de la rexón ta estremada casi de manera igualitaria ente zona de monte, el 55,3% del territoriu, y zona de llombes, del 44,7% del territoriu. La zona montascosa estender ente los Apeninos abrucenses y los Apeninos samnitas. Los montes de la Meta (2.241 msnm) formen el puntu d'alcuentru de la llinia de llendes ente Molise, los Abruzos y el Lazio. Dempués tán los montes del Matese que cuerren a lo llargo de la llende cola Campania y algamen los 2.050 metros col monte Miletto. Nel este, la zona de los Subapeninos (Monti dei Frentani) va degradándose escontra'l mar con llombes pocu inclinaes y de formes arrondaes. Les árees de llanura son escases y de pequeñes dimensiones: la llanura de Bojano en Molise central, nel oeste atopa la llanura de Venafro ellí onde los montes y les llombes adulces dexen pasu a la llanura. La Bocca di Forlì, o Passo di Rionero, (891 msnm) firma convencionalmente la llende ente la Italia central y la meridional.
Molise nun paez una de les rexones italianes más sísmiques, pero'l riesgu esiste. El 31 d'ochobre de 2002 producióse un terremotu na rexón que causó la muerte de 30 persones.
Hidroloxía thumb|El llagu de Occhito, na llende sur de Molise. Los ríos principales de la rexón son el Trigno, el Biferno, que baxa del Matese y el Fortore, que desagua en territoriu de Puglia. Toos tienen calter de riega: col destemple de les nieves en primavera y coles agües ivernices arriquécense; pel branu, sicasí, ensúguense y el so caudal amenórgase drásticamente. La esceición ye'l Biferno que naz d'un manantial nel país de Bojano. Trescurre tamién por Molise el cursu altu del Volturno, (el Volturno ye, con un llargor de 175 km y una cuenca amplia de 5.550 km², el principal ríu de la Italia meridional por llargor y por caudal y naz en Molise nos montes de la Meta, la parte más meridional de los Apeninos abrucenses) que recibe les agües de los campos d'Isernia y de la llanura de Venafro (Rio San Bartolomeo) pa entrar depués na Campania y desaguar nel golfu de Gaeta. Les fontes apurren agua tamién a Campania, Apulia y Abruzos.
El mayor llagu ye'l llagu de Occhito que s'atopa na llende ente Molise y la provincia de Foggia, yá na rexón de Puglia. Esti güelga ta declaráu Llugar d'Importancia Comuñal (LIC) poles aves qu'ellí s'abelluguen, alimenten y reproducen.
La mariña thumb|300px|La parte antigua de Termoli, con trabucco, un antiguu preséu de pesca propiu de la rexón de Gargano. Molise tien 40 km de mariña nel Adriáticu. Ye baxa y arenosa, sobre manera pol puexu de Termoli, a que'l so abrigu construyir el puertu artificial del que parte navíos pa les Islles Tremiti y Croacia. El puertu de Termoli ye l'únicu de Molise. A lo llargo de la mariña hai tamién delles franxes llanes, de non más d'un quilómetru de llargu. La formación de dunes mariniegues causaba l'estancamientu de les agües de les riegues cola consiguiente formación de marismes, que sicasí, por aciu la bonificación fuéronse esaniciando. Nes Islles Tremiti tuvo desterrada Julia, nieta d'Augusto nel añu 8 d. C. hasta la so muerte en redol al añu 28.
Clima Tien un clima semi-continental, con iviernos xeneralmente fríos y nevaos y branos templaos y bochornosos. Na mariña, el clima ye más prestosu, pero conforme colar escontra l'interior, l'iviernu va faciéndose más severu y les temperatures baxen notablemente (Campobasso nel periodu ivernizu ye una de les ciudaes más fríes d'Italia). Inclusive pel branu resulta más prestosu sobre la mariña onde de cutiu soplen orales que dulcifican los meses más templaos.
Naturaleza thumb|250px|right|Mapa de Molise La fauna carauterizar pola presencia del osu pardu marsicano, del robecu, del venáu, del gamo, del corzu, del llobu, del xabalín y de los foinos. La fauna aviaria estacional inclúi'l ferre pelegrín, el peñerina, el glayu y la perdiz griega.
En Molise, amás de tar presente'l Parque nacional de los Abruzos, Lazio y Molise (Mainarde), tán presentes vastes árees montiegues, sobre manera na provincia d'Isernia, que la faen rica n'especies vexetales amás d'animales. De gran importancia son los Oasis del WWF (Monte Mutria y Guardiaregia-Campochiaro), l'Oasis LIPU de Casacalenda, l'Oasis "-y Mortine" na cuenca fluvial del Volturno cerca de Venafro, el macizu del Matese, la reserva de Collemeluccio coles sos estensiones de montes d'abetos blancos, la reserva MAB de Montedimezzo, el Xardín Botánicu de Capracotta.
Historia Históricamente, gran parte de Molise identificar col antiguu Samnio. A partir del sieglu III e.C. sufrió la invasión de los romanos, que crearon les sos propies colonies nos principales centros habitaos yá esistentes (Isernia y Venafro). A la cayida del Imperiu romanu, el territoriu molisano foi afaráu polos godos (535-553), y depués tamién nel Ducáu longobardu de Benevento. El nome Molise apaez a mediaos de la Edá Media pa identificar un condáu, en concretu, provién de Guimond de Moulins (n'italianu: Guidomondo De Molisio, Guidmondo De Molisio, Guimondo De Molisio), señor normandu del sieglu XI, n'orixe de la gran familia italo-normanda de los De Molisio.
En 847 surdieron dalgunos señoríos feudales: (878) Campobasso asume una importancia económica siempres creciente aportando a la capital” del Condáu sol señoríu de los De Molisio, de Venafro (964), de Larino, de Trivento (992) y, nel añu 1000, los de Bojano, d'Isernia y de Campomarino. Cola llegada de los normandos, nel sieglu XI, los diversos condaos fueron unificaos y puestos sol control del condáu de Bojano, que los normandos llamaron Comitatus Molisii. La integridá de Molise caltener hasta l'añu 1221, cuando'l condáu pasó a Federico II Hohenstaufen. Naquel añu'l Molise apuerta la sede d'un giustizierato, esto ye d'un distritu de xusticia imperial, onde l'autoridá del rei sobreponer a la de los feudatarios. En 1531, Molise pasó so la dominación española y foi amestáu a la Capitanata (rexón histórica de Puglia, que se correspuende cola provincia de Foggia). Foi este un periodu d'aislamientu y de grave crisis económica y social, dada la presencia nel territoriu de numberoses bandes de bandoleros.
En 1806, con Napoleón, Molise convertir por vegada primer nuna provincia autónoma. Cola anexón de Larino (na provincia de Campobasso) en 1811, tien yá les llendes que se correspuenden cola rexón actual. Dende la dómina del Reinu de Nápoles el territoriu molisano taba estremáu en trés giustizierati distintos: el Condáu de Molise, el Abruzzo Citra (o Citeriore) y la Capitanata. Cola anexón al Reinu d'Italia, na rexón dieron munches rebeliones que namái quedaron apangaes a finales del sieglu XIX. En 1963 la Provincia de Campobasso foi proclamada rexón por sigo sola.
Xeografía humana
Demografía Tien una población de 320.042 habitantes (2010).La densidá de población en Molise (72,11 hab./km²) queda bien per debaxo de la media nacional, que nel añu 2008 yera de 198,8 hab./km². La provincia de Campobasso ye la que ta más densamente poblada de los dos que formen la rexón de Molise, con 79,4 hab./km², ente que Isernia rexistró 58,9 hab./km².
Nel periodu 1951-71, la emigración a gran escala a otros países de la Unión Europea, a otres partes d'Italia y a ultramar llevó a un cayente significativu de la población de Molise. La migración neta negativa persistió hasta l'añu 1981. Emigración a gran escala fizo que munches de les ciudaes y pueblos pequeños perdieren más del 60% de la so población, ente que namái un pequeñu númberu de les ciudaes más grandes rexistraron significatives ganancies. De 1982 a 1994, la migración neta foi positiva, depués viose siguida por un enclín negativa a partir del añu 2001. Ente 1991 (330.900 hab.) y 2001 (320,601 hab.), la población de la rexón escayó nun 3,1%; dende 2001 la población permaneció estable. Nel añu 2006Fonte del sitiu: demo.istat.it nacieron 2.461 (7,7‰), morrieron 3.599 (11,2‰) con una medría natural de -1.138 unidaes respeuto al añu 2005 (-3,5‰). Les families teníen una media de 2,6 componentes. El 31 d'avientu de 2006 sobre una población de 320.074 habitantes cuntábense 4.834 estranxeros (1,5%). A fecha 31 d'avientu de 2008 los estranxeros residentes na rexón yeren 7.309. Les comunidaes más grandes yeren la de rumanos (2.455 hab.), marroquinos (955 hab.) y albaneses (828 hab.).Fonte: Istat.
La mayor parte de la población vive nos pueblos, munchos de los cualos nun superen los mil habitantes, pocos son los centros de mayores dimensiones; amás de les dos capitales de provincia, tuvieron un desenvolvimientu urbanísticu importante Termoli y Venafro, al contrariu otros pueblos vieron menguar la so propia población nos últimos decenios.
Na rexón hai dos minoríes llingüístiques, asitiaes toes na provincia de Campobasso. Los principales son los croates molisanos, unes 5.000 persones que falen un antiguu dialeutu dálmata del idioma croata, nos conceyos de Montemitro, Acquaviva Collecroce y San Felice del Molise (únicos n'Italia); suelen prauticar el catolicismu. Y, de segundes, tán los albaneses molisanos (quien falen una variedá diverxente d'albanés, arbëresh, bien distintu del albanés que se fala nel otru llau del mar Adriáticu); atópase en Campomarino, Ururi, Portocannone y Montecilfone y son polo xeneral de relixón ortodoxa.
La capital de la rexón ye Campobasso (50.986 hab.). Otres llocalidaes importantes son: Termoli, Isernia y Venafro. Pos. Conceyu Prov. Habitantes 2009 1 Campobasso CB 50.986 2 Termoli CB 32.606 3 Isernia IS 21.997 4 Venafro IS 11.532 5 Bojano CB 8.204 6 Campomarino CB 7.168 7 Larino CB 7.128 8 Montenero di Bisaccia CB 6.774 9 Riccia CB 5.52310 Agnone IS 5.391
Divisiones alministratives La rexón estremar en 2 provincies: Campobasso y Isernia, que xuntes formen el 1,5 % del territoriu italianu y menos del 1% de la so población. La provincia más grande en términos de superficie ye Campobasso (2.909 km²) y más pequeña Isernia (1.529 km²). 400px|right|Provincies de Molise. ProvinciaSuperficie (km²)HabitantesDensidá (hab./km²)Población de la capital Provincia de Campobasso 2.909 231.440 79,7 50.986 Provincia d'Isernia 1.529 88.789 58,2 21.997
Política