El príncipe Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha (n'alemán: Franz Albrecht August Karl Emanuel von Sachsen-Coburg und Gotha; castiellu de Rosenau, Coburgu, Alemaña 26 d'agostu de 1819-Castiellu de Windsor, 14 d'avientu de 1861), conocíu como'l príncipe consorte, foi'l maríu de la reina Victoria del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda.
Nació nel ducáu saxón de Saxonia-Coburgu-Saalfeld, nel senu d'una familia coneutada con munchos de los monarques gobernantes d'Europa. A los 20 años casóse cola so prima hermana, la reina Victoria, con quien más palantre tendría nueve fíos. De primeres del so matrimoniu, Alberto sintióse llindáu pola so posición como consorte, que nun-y confería nengún poder o responsabilidá; sicasí, col tiempu adoptó munches causes públiques, como la reforma educativa y l'abolición de la esclavitú a nivel mundial, y asumió l'alministración del personal, les propiedaes y la oficina de la reina. Tuvo bien arreyáu na organización de la Gran Esposición de 1851. Alberto ayudó a desenvolver la monarquía constitucional del Reinu Xuníu convenciendo a la so esposa por que se amosara menos partidista nes sos rellaciones col Parllamentu, anque taba fondamente en desalcuerdu cola política esterior intervencionista siguida mientres la permanencia de lord Palmerston como secretariu de Rellaciones Esteriores.
Morrió a la edá de 42 años, lo que sumió a la reina nun fondu duelu que duró'l restu de la so vida. Dempués de la muerte de la reina Victoria en 1901, el so fíu mayor, Eduardu VII, asoceder como'l primer monarca británicu de la Casa de Saxonia-Coburgu y Gotha, nomada asina pola casa ducal a la cual pertenecía Alberto.
Primeros años miniaturadeimagen|left|Alberto (izquierda) col so hermanu mayor Ernesto y la so madre Luisa, poco primero del so exiliu de la corte. Alberto nació'l 26 d'agostu de 1819 nel castiellu de Rosenau, cerca de Coburgu, Alemaña; foi'l segundu fíu d'Ernesto III de Saxonia-Coburgu-Saalfeld y la so primer esposa, Luisa de Saxonia-Gotha-Altenburgu. La reina Victoria, futura esposa d'Alberto, nació poco tiempu antes, el mesmu añu y cola asistencia de la mesma partera, Frau Siebold. Foi bautizáu na Ilesia evanxélica luterana el 19 de setiembre de 1819 nel Salón de Mármol de Rosenau con agua tomao del ríu local, l'Itz. Los sos padrinos fueron la so güela paterna, Augusta de Reuss-Ebersdorf, duquesa viuda de Saxonia-Coburgu-Saalfeld; el so güelu maternu, Augusto, duque de Saxonia-Gotha-Altenburgu; Francisco I, emperador d'Austria, quien al ser católicu nun figuró como padrín sinón como «proteutor»; Alberto de Saxonia-Teschen, duque de Teschen; y Emanuel, conde de Mensdorff Pouilly. Federico IV duque de Saxonia-Gotha-Altenburgu y tíu güelu d'Alberto, morrió en 1825. La so muerte llevó a un nuevu arreglu de los ducaos saxones al añu siguiente y el padre d'Alberto convertir en duque reinante de Saxonia-Coburgu-Gotha, como Ernesto I.e.g. .
Alberto y el so hermanu mayor, Ernesto, tuvieron na so niñez y mocedá una rellación bien cercana, marcada pol aturbolináu matrimoniu de los sos padres y l'eventual separación y divorciu. Dempués de que la so madre foi exiliada de la corte en 1824, casóse col so amante, Alejandro de Hanstein, conde de Pölzig y Beiersdorf, dempués de llograr el divorciu en 1826 cola condición de que Luisa nun volviera ver nunca a los sos fíos, morrió de cáncer a la edá de 30 años en 1831. Al añu siguiente, el so padre casóse cola so sobrina, prima de los sos fíos, la princesa María Antonieta de Wurtemberg, pero'l matrimoniu nun foi bien cercanu y María Antonieta tuvo poco impautu nes vides de los sos fiyascos.
Los hermanos fueron educaos en casa por Christoph Florschütz, con quien Alberto aprendió a apoderar l'inglés dende los cuatro años, anque como xermanofalante nativu, al igual que la so futura esposa Victoria, yera l'alemán l'idioma que solíen utilizar na intimidá. Más tarde estudiaron en Bruxeles, onde Adolphe Quetelet foi unu de los sos tutores. Al igual que munchos otros príncipes alemanes, Alberto asistió a la Universidá de Bonn; estudió derechu, economía política, filosofía y historia del arte. Estudió música y destacaba nos deportes, especialmente esgrima y equitación. Los sos maestros en Bonn incluyeron al filósofu Immanuel Hermann Fichte y al poeta August Wilhelm von Schlegel.
Matrimoniu miniaturadeimagen|Retrato d'Alberto por John Partridge, 1840 Pa 1836, la idea del matrimoniu ente Alberto y la so prima Victoria, surdiera na mente del so ambiciosu tíu, Leopoldu, que yera rei de los belgues dende 1831. Nesti momentu, Victoria yera la presunta heredera al tronu británicu. El so padre, Eduardo Augusto, duque de Kent, quien yera'l cuartu fíu del rei Xurde III del Reinu Xuníu, morriera cuando ella yera un ñácaru y el so vieyu tíu, el rei Guillermu IV, nun tenía fíos llexítimos. Victoria de Saxonia-Coburgu-Saalfeld, duquesa de Kent y madre de Victoria, yera hermana del rei Leopoldu y del padre d'Alberto, el duque de Saxonia-Coburgu y Gotha. Leopoldu fixo arreglos por que la so hermana convidara al duque de Saxonia-Coburgu y Gotha y a los sos dos fíos a visitala en mayu de 1836, cola cuenta de conocer a Victoria. Sicasí, el rei Guillermu IV, refiertaba cualquier rellación colos Coburgu y sicasí favorecía los compromisu col príncipe Alejandro de los Países Baxos, segundu fíu de Guillermo, príncipe d'Orange. Victoria yera bien consciente de los distintos planes matrimoniales y valoró críticamente un desfile de príncipes elegibles. Victoria escribió, «[Alberto] ye desaxeradamente curiosu; el so pelo ye cuasi del mesmu color que'l míu; los sos güeyos son grandes y azules, tien una formosa ñariz y una boca bien duce con magníficos dientes; pero lo fascinante del so semblante ye la so espresión, que ye lo más encantador. Otra manera, Alejandro ye "bien vulgar"».Victoria citada en .
Victoria escribió-y a los so tío Leopoldu pa da-y les gracies «pola perspeutiva de gran felicidá que contribuyisti a dame na persona del queríu Alberto [...] Tien toles cualidaes que podría deseyar pa faeme absolutamente feliz». Anque nun s'estableció un alcuerdu formal, la familia asumió que'l compromisu tendría llugar. miniaturadeimagen|left|Ex libris qu'amuesa'l escudu d'armes d'Alberto, príncipe consorte. Victoria llegó al tronu con solu dieciocho años d'edá'l 20 de xunu de 1837. Les sos cartes d'esa dómina amuesen interés na educación qu'Alberto tendría de recibir pal papel que tendría que desempeñar, anque s'aguantó a los intentos por entainar el matrimoniu. Nel iviernu de 1838-39, el príncipe visitó Italia, acompañáu pol conseyeru confidencial de la familia Coburgu, el barón Stockmar.
Alberto y el so hermanu Ernesto volvieron al Reinu Xuníu n'ochobre de 1839, pa visitar a la reina al envís d'iguar el matrimoniu. Alberto y Victoria sentíen ciñu mutuu y la reina propúnxo-y matrimoniu'l 15 d'ochobre de 1839. La intención de Victoria de casase foi declarada formalmente ante'l Conseyu Priváu el 23 de payares. La pareya casó'l 10 de febreru de 1840 na capiya real del palaciu de St. James. Xustu antes del matrimoniu, Alberto foi nacionalizáu por llei del Parllamentu, amás dióse-y al tratamientu de La so Alteza Real por pidimientu al Conseyu.
Alberto nun yera popular ente los británicos al entamu del matrimoniu, pal pueblu, el príncipe provenía d'un estáu menor aprobetáu y mediocre, apenes más grande qu'un pequeñu condáu inglés. Lord Melbourne, primer ministru británicu, aconseyó a la reina que nun-y concediera al so home'l títulu de «rei consorte». El Parllamentu inclusive se negó a que lo nomaren par — en parte por un sentimientu antialemán y tamién pol deséu d'escluyir a Alberto de cualquier papel políticu. Melbourne conducía un gobiernu de minoría y la oposición aprovechar del matrimoniu pa debilitar entá más la so posición. Oponer a anoblecer a Alberto y otorgar una añalidá más pequeña qu'a los consortes anteriores, Otorgar 30 000 llibres esterlines en cuenta de les habituales 50 000. Alberto afirmó que nun tenía necesidá d'un títulu británicu; escribió: «Cuasi sería como dar un pasu escontra baxo, como duque de Saxonia siéntome superior al duque de York o de Kent».Citáu en . Mientres los siguientes 17 años, Alberto foi llamáu formalmente «La so Alteza Real el príncipe Alberto», hasta que'l 25 de xunu de 1857, Victoria concedió-y el títulu de príncipe consorte.
Consorte de la reina miniaturadeimagen|left|Semeya d'Alberto de Franz Xaver Winterhalter, 1842 La posición que'l príncipe tenía pol so matrimoniu, magar yera una distinción, tamién lu causaba grandes dificultaes; en pallabres d'Alberto: «Toi bien feliz y contentu; pero la dificultá d'ocupar el mio llugar cola dignidá fayadiza finca en que soi solo l'home, non el xefe de la casa».Alberto a William von Lowenstein, mayu de 1840, citáu en . El llar de la reina yera dirixíu pola so antigua institutriz,O más puramente «lady asistente ». la baronesa Lehzen. Alberto referir a ella como «el dragón de la casa» y maniobró pa movela de la so posición.
Enteráronse que Victoria taba embarazada a los dos meses de matrimoniu. Alberto empezó a asumir funciones públiques, convertir en presidente de la Society for the Extinction of Slavery (Sociedá pa la estinción de la esclavitú), la esclavitú fuera abolida en tol imperiu británicu, pero inda yera lícita en llugares como Estaos Xuníos y les colonies de Francia; y ayudó privadamente a Victoria nel so trabayu cola papelería de gobiernu. En xunu de 1840, mientres daben un paséu en carruaxe, Alberto y Victoria fueron tirotiaos por Edward Oxford, quien más tarde foi xulgáu allunáu. Nengún de los dos resultó mancáu y Alberto recibió aponderamientos na prensa pola so valentía y serenidá mientres l'ataque. Alberto taba ganando'l sofitu del pueblu, según influyencia política, lo que quedó demostráu na práutica cuando'l Parllamentu aprobó n'agostu la Llei de Rexencia de 1840, pa designalo rexente en casu del fallecimientu de Victoria primero que'l so fíu llegara a la mayoría d'edá. La so primer fía, Victoria, nomada asina pola so madre, nació en payares; mientres los próximos diecisiete años tendríen ocho fíos más. Los nueve fíos sobrevivieron hasta la edá adulta, un fechu que la biógrafa Hermione Hobhouse acredita a la «competente influyencia» d'Alberto nel sanu funcionamientu de la guardería. Llogró que la guardería real quedara fuera del caltriante control de la baronesa a principios de 1841 y, finalmente, Lehzen foise definitivamente de Gran Bretaña en setiembre de 1842 —p'aliviu d'Alberto.
Dempués de les eleiciones xenerales del Reinu Xuníu de 1841, Melbourne foi sustituyíu como primer ministru por sir Robert Peel, quien designó a Alberto como presidente de la Comisión Real encargada de decorar el nuevu palaciu de Westminster. El palaciu sufriera una quema siete años antes y taba en reconstrucción. Como mecenes y compradora de cuadros y escultures, la comisión constituyir pa promover les belles artes nel Reinu Xuníu . El trabayu de la comisión yera lentu y l'arquiteutu, Charles Barry, tomó munches decisiones que tendríen de tar en manes de los comisarios, decorando les habitaciones con muebles afataos que fueron trataos como parte de l'arquiteutura. Alberto tuvo más ésitu como coleicionista y mecenes priváu. Ente les sos alquisiciones más notables atópense antigües pintures alemanes ya italianes —como Apolo y Diana de Lucas Cranach el Viejo y San Pedro mártir de Fra Angelico— y pieces contemporánees de Franz Xaver Winterhalter y Edwin Landseer.; . La National Gallery de Londres recibió 25 pintures en 1863, presentáu por reina Victoria al deséu del príncipe consorte . Ver: Enllaces esternos pa trabayos na Royal Collection. Ludwig Gruner, de Dresde, asistió a Alberto na compra de pieces de la más alta calidá.