El Partíu Comunista d'Euskadi (PCE-EPK) (n'euskera: Euskadiko Partidu Komunista) ye la organización nacional del País Vascu y Navarra del Partíu Comunista d'España (PCE). Con personalidá xurídica propia dende 1977,Juan Infante. «Conflictu PCE-EPK: una resolución illegal». El País. 31 d'ochobre de 1981. tuvo federáu al mesmu hasta 2017. El so referente xuvenil ye Gazte Komunistak y el so órganu d'espresión ye Hemen eta Orain (Equí y Agora).Álava. Comunistes vascos celebren l'aniversariu de la República con una esposición de cartelos, Foru pola Memoria, 14 d'abril de 2004.
Unu de los sos más destacaos dirixentes, según unu de los artífices de la so creación, foi Jesús Larrañaga.
Historia Primeros años La primer organización Comunista n'Euskadi: 1920-1932 Al calor de la Revolución Soviética de 1917 y de la creación de la III Internacional liderada por Lenin empezar a crear les primeres organizaciones comunistes n'Europa, ente les que s'atopa'l PCE, que realiza'l so primer congresu en 1922 y que va ser la seición española de la Internacional Comunista.
Dende'l primer momentu'l Partíu Comunista d'España cunta con una federación rexonal en Vizcaya onde'l movimientu obreru entamáu taba fuertemente enraigonáu especialmente na marxe izquierda del Nervión y más concretamente na zona minera. Los comunistes dirixíen el Sindicatu Mineru de Vizcaya y, con ello, les Cases del Pueblu de Bilbao, les de Gallarta, Somorrostro, Ortuella, Galdames; teníen fuerte posición nel Sindicatu Metalúrxicu de Vizcaya y en dellos sindicatos locales.
Tamién en Guipúzcoa el PCE cunta con una organización provincial qu'anque menos numberosa que la organización de Vizcaya, ye bien activa. En dambes provincies va cuntar dende'l principiu con importantes cuadros que van xugar un importante papel nel conxuntu del PCE como Dolores Ibárruri como exemplu per Vizcaya o Ramón Ormazábal como exemplu per Guipúzcoa.
Hasta la llegada de la República, los comunistes vascos desendolcar nuna redolada contraria por cuenta de la situación d'illegalidá del PCE mientres la dictadura de Primo de Rivera, lo que fai frecuente les visites” a la cárcel, la represión, requisas y la lóxica dificultá de realizar un llabor políticu dende la clandestinidá. La llinia política del partíu nestos años se cohesionó non ensin dificultaes cola llinia d'unidá d'aición obrera pola qu'apostaba la Tercera Internacional. Pa lo que'l partíu trabayaba so la conseña d'actuar sindicalmente nos dos grandes sindicatos del momentu, la UXT y la CNT apostando pola unidá de dambos sindicatos. Sicasí, parte de los cuadros del partíu calteníen una posición de sectarismu con al respective de esta política d'unidá.
Cola llegada a la direición del partíu, nel añu 1925, del vizcaín José Bullejos y otros mozos militantes, qu'abasnaben consigo una carga considerable de izquierdismo, empecipióse una etapa de predominiu de los enclinos sectarios, que namái pudo ser remontada en 1932, dempués del IV Congresu del PCE, cola formación d'una nueva direición del Partíu encabezada por José Díaz, Dolores Ibárruri y otros collacios.
La llinia qu'impulso la Direición de José Bullejos carauterizar pol sectarismu que de resultes lóxica favoreció l'aislamientu del partíu con al respective de la clase trabayadora, resultando esto patente a la llegada de la República, que foi recibida pola direición del partíu como “enemiga de los intereses de la clase trabayadora”, por tratase d'una República Burguesa. Posición combatida nel senu del partíu pela parte más consciente, que defendía que la República yera una meyora pa los intereses de la clase trabayadora y un pruyimientu democráticu elemental de la mesma.
Al traviés d'estes crisis; na complexa llucha pola unidá ideolóxica interna, na llucha cotidiana poles reivindicaciones de los trabayadores, na resistencia a les persecuciones policiaques, nes cárceles y nel trabayu clandestín, fueron formándose les comunistes vasques, fieles al marxismu, intransixentes frente al reformismu, indoblegables nes tortures y ante los tribunales, cimientu y base sobre los que se llevantó'l Partíu Comunista d'España y el futuru Partíu Comunista d'Euskadi.
El xiru anti sectariu del PCE, les bases del futuru EPK En 1932 celebrar en Sevilla'l IV Congresu del PCE, onde se camudó la llinia política sectaria que desenvolviera la direición del partíu so la Secretaría Xeneral de José Bullejos, tal que lo describe unu de los más destacaos dirixentes Comunistes d'Euskadi, Ramón Ormazabal (más tarde secretariu xeneral del EPK): “Nel IV Congresu esta crisis latente foi decididamente encetada y topó la so solución. Coles decisiones nél adoptaes y les que-y siguiríen meses dempués yera movíu'l grupu sectariu qu'encabezaba José Bullejos (…). Na xestación y na realización d'esti viraje renovador los comunistes vascos participaron bien viviegamente y la so contribución foi verdaderamente considerable.”
La Internacional Comunista sofitó y afaló esti xiru d'una manera decidida, siendo escoyíu como secretariu xeneral del PCE, l'andaluz José Díaz, acompañáu na direición del partíu por comunistes vascos como Dolores Ibárruri y Juan Astigarrabía.
Mientres estos años, l'actividá de les y los comunistes vascos, amás de contribuyir de manera importante al afianzamientu de la llinia política del Partíu y a la construcción del Partíu a nivel estatal, centrar nel desenvolvimientu d'organizaciones comunistes n'Euskadi, tantu de base como intermedies, estableciéndose Comités Provinciales. Según desenvolver el Comité Rexonal.
Amás diose una importancia fundamental a la cuestión de la propaganda, que enrióse d'una manera estraordinaria al traviés de la publicación del periódicu Euskadi Colorada, que nel añu 1933 sacar de manera selmanal a la cai. El periódicu taba asitiáu entós daquella nun llocal del donostiarra barriu d'Amara, y en xunu convertir n'órganu oficial del Comunismu Vascu, lo que significaba un notable esfuerciu na distribución per parte de la militancia, esvalixa en distintes llocalidaes y centros de trabayu.
Nel añu 1934 van tomar parte activa los comunistes vascos nel reflexu n'Euskadi de la insurrección del 34, magar n'Euskadi nun se trata de la gran insurrección d'Asturies, sí que se da una gran actividá propagandística y de sofitu. Dar en dellos puntos d'Euskadi fuelgues nes que trabayen de manera activa les comunistes qu'un añu dempués van fundar el EPK. Desenvuélvese tamién un gran llabor de sofitu mientres los dos años siguientes, na creación d'una rede encargada de sacar clandestinamente escontra Francia a los escorríos pola insurrección d'Asturies, o escorríos pola participación en fuelgues en distintes llocalidaes d'Euskadi y d'otros sitios. Danse tamién naquellos años los fundamentos de clase y nacionales de la organización qu'entá nun se constituyó formalmente, formulando la esixencia del derechu a l'autodeterminación. Podemos afirmar por tantu que son años de formación política nel marcu de grandes lluches revolucionaries y obreres.
Constitución del EPK, Frente Popular y represión política La nacencia orgánica del PCE-EPK Va Ser na primavera del añu 1935 cuando en Bilbao celébrase'l Congresu Fundacional del Partíu Comunista d'Euskadi, nun contestu de fuerte represión por cuenta de la mentada recién insurrección d'Asturies, y con un gobiernu de dereches al mandu de la República. Surdía'l Euskadiko Partidu Komunista de la mesma realidá concreta d'Euskadi y dotábase de los sos propios órganos de direición, formando parte del Comité Central tantu trabayadores nativos como inmigraos d'otres partes del estáu. Nomes como Jesús Larrañaga, Ramón Ormazábal, Leandro Carru o Dolores Ibárruri “Pasionaria”, formaríen parte del mesmu. El primer secretariu xeneral del EPK escoyíu nesti primer congresu foi'l donostiarra Juan Astigarrabía, dirixente del Sindicatu de Trabayadores del Puertu de Pasaia.
El desenvolvimientu del Congresu amuésanos que les comunistes vasques daben yá una importancia a la cuestión nacional, lo que nun tenía munchos precedentes nel pensamientu marxista español y nel movimientu obreru. El EPK y el PCE asumíen la plurinacionalidad del Estáu Español reflexándola na so propia estructura.
El Partíu Comunista d'Euskadi daba un enfoque a la cuestión nacional vasca dende una posición de clase trabayadora, un enfoque qu'implicaba una confrontación ideolóxica cola concepción nacionalista de la burguesía. Frente al racismu, al xovinismu, al separatismu, les discriminaciones y les aliances cola reaición que se plantegaben dende'l nacionalismu burgués, el EPK plantegaba la igualdá de considerancia ente nativos ya inmigrantes, la identificación de la identidá nacional cola democracia, l'autodeterminación como llibre decisión del conxuntu del pueblu sobre'l so futuru, la collaboración ente toles fuercies democrátiques vasques contra'l fascismu,y la de tas coles fuercies democrátiques del restu d'España.
Nesti primer congresu'l EPK señalo que cortar el pasu al fascismu yera imprescindible p'avanzar escontra'l socialismu, polo que plantegó una política d'aliances abiertes a toles fuercies polítiques del Estáu, ensin más llende que la llucha contra'l fascismu. Formaríase asina tamién n'Euskadi'l Frente Popular unos meses más tarde, apigurando a los comunistes, socialistes, republicanos d'esquierda y a Aición Nacionalista Vasca, quedándose fuera por voluntá propia'l PNV.
El Frente Popular y la Guerra Civil Les esixencies fundamentales coles que'l Frente Popular n'Euskadi foi a les eleiciones de 1936 yeren trés: l'amnistía pa los presos encarcelaos pola insurrección del 34, l'Estatutu d'Autonomía que fuera bloquiáu nel Parllamentu pola derecha y la derogación de la Llei d'Arrendamientos Rústicos, que perxudicara a los baserritarras y pequeñu campesinado col votu favorable de la PNV.
Asina llogró'l EPK el so primer diputáu, Leandro Carru; igualmente Dolores Ibárruri que foi escoyida diputada per Asturies, defendiendo dambos esti programa nes Cortes hasta que l'alzamientu fascista empecipió la Guerra Civil. N'ochobre d'esi mesmu añu 1936 y yá empecipiada la guerra, apruébase'l Estatutu Vascu y constitúyese el Gobierno Vascu presidíu por Aguirre (PNV), entrando a formar parte del mesmu Juan Astigarribía, secretariu xeneral del EPK. Esti fechu dar nun momentu nel que la PNV yá se decidiera pol bandu republicanu, yá que de primeres tuvo les sos duldes.
L'actividá'l EPK na guerra foi enorme, toes y tolos sos militantes collaboraron na llucha contra'l fascismu entamándose en milicies nun primer momentu ya ingresando nel Exércitu Popular dempués. Asina destaca nos primeros combates el militante del partíu Manuel Cristóbal Errandonea, quien asumió la máxima responsabilidá xunto al Coronel Ortega (militar profesional y non militante políticu) na defensa de la zona d'Irun, onde se dio'l primera envite fascista importante, yá qu'en Navarra l'alzamientu entartalló dende'l principiu a los republicanos, que magar sufrieren una fuerte crecedera nos últimos años, nun pudieron frenar la hexemonía carlista alliniada colos insurrectos.
Una vegada cayó Guipúzcoa en manes de los facciosos, la defensa de Bilbao cuntó con tola collaboración del Partíu, quien apurrió gran númberu de militantes y simpatizantes, non solamente de Vizcaya, sinón tamién de Navara, Álava y Guipúzcoa, que pudieren escapar o dir reculando de les tropes fascistes.
La historiografía oficial céntrase casi n'esclusiva nos gudaris del PNV y trata munches vegaes a los Batallones Comunistes como “republicanos” d'una manera xenérica ensin destacar la capacidá y sofitu que tuvo'l EPK na guerra n'Euskadi.