El Partíu Andalucista (PA) foi un partíu políticu español encuadráu dientro del nacionalismu andaluz y d'enclín progresista. Yera la formación más importante del nacionalismu andaluz, anque como tolos partíos d'esti enclín, anguaño ye extraparlamentario, tantu nel Congresu de los Diputaos como nel Parllamentu d'Andalucía, magar, ye la cuarta fuercia política en representación municipal n'Andalucía, con 319 conceyales.
El PA foi fundáu en 1976 cuando l'Alianza Socialista d'Andalucía, creada en 1971, adoptó'l nome de Partíu Socialista d'Andalucía (PSA). Darréu, en xineru de 1979, mientres l'intre del II Congresu del PSA, adóptase'l nome de Partíu Socialista d'Andalucía-Partíu Andaluz (PSA-PA). En febreru de 1984 adopta'l so actual nome: Partíu Andalucista. Históricamente, el PA ostentó l'alcaldía d'importantes centros urbanos d'Andalucía como Sevilla, Xerez de la Frontera o Alxecires.
Ideoloxía El PA declarábase ideolóxicamente como una organización política nacionalista andaluza, federalista, y progresista. El so principal motivación ye l'ampliación y caltenimientu de l'autonomía andaluza, lluchando en contra d'una "actitú conformista" y defendiendo la identidá cultural d'Andalucía.
El PA declarábase como una organización política que defendía los intereses del pueblu andaluz y buscaba llograr la igualdá ante otru pueblos d'España. Esto quier dicir que dende'l PA consideraben a Andalucía como una nación con identidá cultural propia, condición que tuvo cabida hasta güei nel artículu 2 de la Constitución Española de 1978, y que se conquistó como en nengún otru territoriu español, a partir de la ratificación de l'autonomía y l'Estatutu en referendu. Por ello, defendíen esti fechu político y xurídico naquelles instituciones y organizaciones nes que taben presentes.
El PA declarábase tamién como una organización progresista, refiriéndose namái dende una opción comprometida con un desenvolvimientu sociu-económicu autónomu y sostenible d'Andalucía, innovador y con poder pa xenerar iniciatives, y d'esta forma, superar los desequilibrios territorial y social de dientro y la dependencia y desigualdá al respective d'otros pueblos, refugando l'actual papel que s'asigna a la comunidá autónoma de suministradora de recursos y mano d'obra pocu cualificada.
El PA denominábase federalista, pos sofitaba un modelu d'organización política que superara l'Estáu de les Autonomíes y qu'avanzara escontra un Estáu federal n'España.
Declarábase, finalmente, d'izquierdes, al manifestar qu'esistía una prioridá indiscutible pola construcción d'una sociedá más xusta y igualitaria, abierta y tolerante, pacífico y solidaria, que garantice'l caltenimientu del patrimoniu cultural y natural qu'identifica a la comunidá por que sía esfrutáu pola próximes xeneraciones, según un nivel y calidá de vida que faiga posible la máxima felicidá y bienestar al pueblu andaluz.
Historia thumb|200px|Vista d'una sede del Partíu Andalucista (PA) na llocalidá de Vélez-Málaga.
Principios na clandestinidá Hasta 1965 los oríxenes del movimientu andalucista remontar al nacionalismu andaluz desenvueltu mientres el sieglu XIX y les primeres décades del sieglu XX, que'l so mayor teóricu foi Blas Infante, el reconocíu como "Padre de la Patria Andaluza". En 1962 Alejandro Rojas Marcos (que darréu sería alcalde de Sevilla) venía calteniendo contactos en diversos sectores sociales coles mires d'impulsar una organización política d'ámbitu andaluz, forzada a la clandestinidá pol franquismu. Na primavera de 1965 establécense los oríxenes del primer partíu políticu netamente andaluz, con un grupu creáu alredor de la facultá de Derechu de la Universidá de Sevilla que, ensin conocer a Blas Infante, llegó a les mesmes conclusiones qu'él: la esistencia d'una identidá andaluza, esixencia d'autonomía, independencia política y autogobiernu, posiciones más o menos izquierdistes, reivindicación d'igualdá con Cataluña y el País Vascu, etc.
thumb|El cantautor Carlos Cano actuando nun actu eleutoral del PSA-PA presidíu por Alejandro Rojas Marcos. El grupu adopta'l nome de Compromisu Políticu d'Andalucía y escueye una secretaría colexada, integrada por Alejandro Rojas Marcos, Luis Uruñuela, Emilio Vaz y Eligia Lorenzo ente otros. Sofítase ideolóxicamente na defensa de la democracia, el socialismu económicu y el lliberalismu cultural, too ello nel ámbitu d'una Andalucía autónoma, n'igualdá colos otros pueblos d'España y por aciu el preséu d'una organización política andaluza soberana, esto ye, non integrada en nenguna estructura centralista.
En 1966 decide aprovechase la estructura llegal del réxime franquista pa exercer la so aición política. Rojas Marcos presentar a les eleiciones municipales pol terciu familiar, saliendo escoyíu'l 13 de payares y sorprendiendo a la mesma estructura de la dictadura, que nun previera esta estratexa de la oposición, pero tres un repitíu enfrentamientu abiertu coles autoridaes franquistes, acabaríen decidiendo l'arrenunciu al escañu de conceyal nel Conceyu de Sevilla, denunciando asina la falta de llibertá de la dictadura, non ensin antes aprovechar el calter públicu de los plenos municipales pa denunciar tou tipu de problemes llocales y nacionales. Lo mesmo asocedió un añu dempués al presentase a les Cortes, en 1968 xunir a la formación de la Mesa Democrática y reclamando en 1970 un estatutu propiu para Andalucía.
En 1971, la revista Ruedo Ibéricu publica en París el primer manifiestu d'Alianza Socialista d'Andalucía (ASA), nel que se pide l'autonomía p'Andalucía, al traviés de Radio París. En 1974 l'ASA integrar na Xunta Democrática d'España.
Transición a la democracia y preautonomía En 1976 pronunciar en Sevilla el primer mitin políticu n'Andalucía dende la Guerra Civil Española, nel que se convida a tola oposición antifranquista a tar na tribuna y a dicir unes pallabres, esventolexando per primer vegada en 40 años la bandera d'Andalucía. Ye n'anguaño cuando l'ASA pasa a llamase Partíu Socialista d'Andalucía (PSA).
El PSA integrar na Federación de Partíos Socialistes y, nes eleiciones xenerales de 1977 presentar en coalición col Partíu Socialista Popular (PSP) d'Enrique Tierno Galván, sol nome de Partíu Socialista Popular-Unidá Socialista (PSP-US). Anque la coalición llogra 6 escaños en toa España (unu d'ellos por Cádiz), el PSA nun ocupa nengunu d'ellos, colos que, al integrase'l PSP nel PSOE, queda ensin representación parllamentaria.
Un tiempu más tarde, la Xunta Liberalista que fundara Blas Infante integrar nel PSA, nun actu celebráu en Ronda el 21 de mayu de 1978.
En 1979 celébrase'l II Congresu del PSA, añader el nomatu "Partíu Andaluz" a les sigles yá esistentes. Les eleiciones xenerales d'esi añu constitúin un relativu ésitu pal PSA, yá que se consiguen cinco diputaos nel Congresu de los Diputaos y 326.000 votos. Nes municipales consiguen 250.000 votos, ganáu conceyos destacaos como'l de Xerez de la Frontera (Pedro Pacheco), el de Sevilla (Luis Uruñuela) y el de Ronda (Juan Harillo), ente otros.
El referendu del 28 de febreru de 1980 pa la constitución de l'autonomía andaluza pela vía del artículu 151 de la Constitución, de normal acutáu a los trés nacionalidaes históriques (Cataluña, País Vascu y Galicia), fracasa en dos provincies: Almería y Xaén. Vistu que'l 54% del censu eleutoral defendió'l sí, la situación yera insostenible pal gobiernu d'Adolfo Suárez, que quixera que Andalucía aportara a la so autonomía pol artículu 143. En vista de la situación, el PSA llega a un alcuerdu cola UCD: l'andalucista Alejandro Rojas Marcos y el ministru Rodolfo Martín Villa proponen conxuntamente pasar pol artículu 144 de la constitución, pa otorgar el mesmu nivel de competencies a un estatutu andaluz bien particular. Esi pactu resultó fatal pal PSA, yá que anque representó'l desbloquéu autonómicu, una campaña desamarrada pol PSOE (qu'aceptara esta vía) fixo apaecer al PSA como "traidor" a los intereses d'Andalucía.
Democracia y autonomía Mientres les siguientes eleiciones llógrense resultaos moderaes n'eleiciones llocales y municipales, inclusive en Barcelona, conocida como la novena provincia andaluza pola so alta población d'andaluces y fíos d'andaluces, yá sol nome de Partíu Andalucista. thumb|Imaxe del ~momentu nel que les Xuntes Liberalistas d'Andalucía integrar nel PSA-PA (1978).
En 1996 los andalucistes participen nel gobiernu de la Xunta d'Andalucía en coalición col PSOE. Ye la primer vegada qu'un partíu puramente andaluz forma parte del gobiernu autonómicu, ocupando les conseyeríes de Rellaciones col Parllamentu y la de Turismu y Deporte, al cargu d'Antonio Ortega y José Núñez Castain, respeutivamente.
En 1999 presentar a les eleiciones europees dientro de la Coalición Europea, coalición de partíos rexonalistes y nacionalistes na que van allegar partíos como Coalición Canaria (CC), Xunió Valenciana (UV), l'entós Partíu Aragonés Rexonalista (PAR) y el mesmu PA. El presidente de la coalición yera l'entós secretariu xeneral del PA, Antonio Ortega.
Nes eleiciones municipales de xunu de 1999 el PA llogra 356.000 votos, 30 alcaldíes y 545 conceyales en toa Andalucía. Ye'l meyor resultáu de la so historia, que-y convierte na quinta fuercia política d'España. Mientres esta dómina, Pedro Pacheco, históricu alcalde de Xerez de la Frontera col PSA y el PA, dexa'l partíu fundando'l suyu propiu, pal que recupera'l nome históricu del partíu: Partíu Socialista d'Andalucía.
Nes eleiciones xenerales del añu 2000 el PA consigue per última vegada representación nel Congresu de los Diputaos. L'escañu nel Congresu de los Diputaos, por Cádiz, foi para José Núñez Castain.
N'ochobre del añu 2000 celébrase'l XII Congresu Nacional del PA en Torremolinos. Nesti procesu congresual produzse unu de los momentos más cruciales del PA de los últimos años. Preséntense trés corrientes: la oficialista, la de Nuevu Andalucismu (liderada por Julián Álvarez y Antonio Moreno) y la de Mayoría pol Cambéu, liderada pola conceyal sevillana María del Mar Calderón (corriente na que Pedro Pacheco participaba).
Historia recién Mientres el XII Congresu, los dos corrientes renovadores del PA pretendíen algamar un alcuerdu de consensu pa presentar un candidatu común y asina poder anovar la direición del Partíu. Sicasí, la esistencia de tensiones ente miembros de Nuevu Andalucismu y Mayoría pol Cambéu torgaron l'alcuerdu. Los resultaos fueron los siguientes: el candidatu oficialista Antonio Ortega llogró'l 59% de los votos, mientres los "pachequistas" de María del Mar Calderón y la so corriente Mayoría pol Cambéu llograron el 21% de los votos, y los renovadores de Nuevu Andalucismu lideraos por Antonio Moreno y Julián Álvarez el 20%. Bifórcase asina la corriente de Pedro Pacheco, creando'l Partíu Socialista d'Andalucía (PSA).
Julián Álvarez gana les eleiciones en Écija per tercer vegada consecutiva, pero un pactu ente'l PSOE, IX y un tránsfuga del PSEI estremar de l'alcaldía, polo que se retira temporalmente de la política.
En 2004 el PA consigue caltener los sos cinco diputaos nel Parllamentu d'Andalucía. Con Antonio Ortega como candidatu a la presidencia de la Xunta d'Andalucía, consiguieron el 6,25% de los votos nes eleiciones autonómiques. Pero al consiguir el PSOE-A la mayoría absoluta, el PA dexó de formar parte del executivu autonómicu. Nes eleiciones xenerales celebraes el mesmu día, el PA perdió'l so únicu escañu nel Congresu de los Diputaos.