Organyà ye un conceyu pirenaicu de Cataluña. Pertenez a la provincia de Lleida, y tópase na comarca del Alto Urgel. Pol so términu municipal trescurre'l ríu Segre. Según datos de 2011 la so población yera de 929 habitantes.
Historia Na acta de consagración de la catedral d'Urgel apaez citáu'l topónimu Organius. Perteneció al prioratu d'Organyà, fundáu en 1090 por Bernat Guillem y más palantre al vizcondáu de Castellbó.
Cultura En 1904, l'historiador Joaquim Miret i Sans atopó na rectoría d'esta llocalidá una de les proses más antigües escrites en catalán: les Homilíes d'Organyà. Ta compuestu por seis sermones qu'inclúin comentarios de los Evanxelios y epístoles. El so datación afitar a finales del sieglu XII o principios del sieglu XIII y créese que se trata de l'adaptación d'un sermonario d'orixe provenzal. El manuscritu orixinal caltener na Biblioteca de Cataluña, anque n'Organyà espónense les reproducciones del documentu na oficina de turismu, allugada na Plaza de les Homilíes.
La ilesia parroquial ta dedicada a Santa María y foi la sede del antiguu prioratu. Foi edificada en tiempu del obispu Sala (981-1010). Trátase d'un edificiu d'estilu románicu compuestu por trés naves. La portalada ta compuesta por delles arquivoltes; una d'elles ta decorada con boles. Caltiénse parte del ábside con dos ventanes, un frisu en forma de dientes de sierra y arqueríes. Del singular edificiu caltiénense l'ábside, semicircular afatáu con un frisu con arcuaciones lombardes, y el muriu de poniente, onde s'abrir la puerta; Santa María d'Organyà foi remocicada en delles dómines. Apaez citada yá na acta de consagración de la catedral d'Urgel; el templu foi consagráu en 1057 pol obispu d'Urgel Guillem de Cerdanya.
Nel monte de Santa Fe, de 1.207 metros d'altor, atópase la ermita de Santa Fe de Mont-roi. Ye de nave única con cubierta de bóveda de cañón. El templu foi ampliáu en 1880.
Organyà celebra la so fiesta mayor el 15 d'agostu.
Patrimoniu Ilesia Colexata de Santa María: D'estilu románicu. Declarada bien d'interés cultural.
Clima D'alcuerdu a la clasificación climática de Köppen Organyà tien un clima húmedu subtropical de tipu Cfa.aemet.es, Atles climáticu ibéricu.
Demografía A 1 de xineru de 2010 la población del conceyu xubía a 942 habitantes, 463 homes y 479 muyeres.
Alministración llocal y política
Economía thumb|150px|right|Llocalización d'Organyà na Contorna d'Alto Urgel. La ganadería tien un pesu económicu destacáu, principalmente'l ganáu bovín destináu a la producción de lleche. La mayoría de les tierres de cultivu dedicar a les camperes p'alimentar al ganáu.
Parte de la población depende económicamente de la fábrica d'electrodomésticos Taurus instalada nel conceyu na década de 1970. Otra fábrica allugada na llocalidá, ye la fábrica d'embutíu Obach.
Na actualidá Organyà dispón d'un variáu comerciu, empobináu al viaxeru que va de camín, a lo llargo de la carretera de Lleida a Andorra, y que traviesa'l mesmu. La industria de la construcción tamién tuvo'l so espaciu, cola edificación de viviendes de segunda residencia.
A lo último, nos últimos años tomó fuercia la promoción del deporte de parapente que se practica nes contornes d'Organyà, na conocida como "Monte Máxicu". Nesta allugamientu atopa una escuela de parapente qu'ufierta tantu formación pa pilotos como vuelos biplaza en parapente pa les persones que quieran tener una primera toma de contautu con esti deporte.
Galería
Ver tamién Homilíes d'Organyà Bienes d'interés cultural de la contorna d'Altu Urgel
Referencies
Bibliografía Tomàs Bonell, Jordi; Descobrir Catalunya, poble a poble, Prensa Catalana, Barcelona, 1994
História de les Homilíes
Enllaces esternos
Datos xenerales Altu Urgel Datos estadísticos Web d'Organyà
Categoría:Conceyos de Lleida Categoría:Llocalidaes de la provincia de Lleida Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial