Moratalla ye un conceyu español perteneciente a la Rexón de Murcia, asitiáu en Contorna del Noroeste. El so nome orixinariu según indiquen diversos autores provién de dómina romana, concretamente del topónimu Murata tallea (la que ta cercada con palos). La so población (INE 2016) ye de 8.145 habitantes.

Pedaníes

El conceyu, dada la so amplitú, cuenta con diverses pedaníes distantes del nucleu urbanu de Moratalla, munches d'elles integraes de la mesma por diversu nucleu de población. Por númberu d'habitantes:Datos del INE de 2007) Benizar (La Tercia, Mazuza, Otos y otres llocalidaes, 756 habs.) San Bartolomé (El Sabinar, Calar de la Santa y otres: 619 habs.) Campu de San Juan (Casicas de San Juan, Zaén de riba, Zaén de baxo, Cases de Aledo, La Ribera y otres: 284 habs.) Cañada de la Cruz (con Los Fudres: 205 habs.) Carbayu (147 habs.); Arenal (121 habs.); Béxar (55 habs.); Inazares (40 habs.); Cobatillas (19 habs.); Ríu Segura (24 habs.); La Rogativa (14 habs.).

Distancies quilométriques a pedaníes Pedanía Quilómetros (aprox) Benizar 30 Calar de la Santa 32 Campo de Béjar 15 Campo de San Juan 21 Cañada de la Cruz 57 El Sabinar 28 Inazares 55 La Rogativa 45 Los Odres 59 Mazuza 40 Otos 37

Economía y servicios Los recursos principales del conceyu son l'agricultura (ceberes como la cebada; la oliva y los aceites; l'almendra; l'albaricoque, la ciruela y el piescu; les plantes arumoses como l'espliegu o la lavanda), les conserveres; la industria de tresformamientu de la madera; la ganadería (ovina, sobre manera) y el turismu rural. Les cases rurales de Moratalla son bien conocíes na Rexón de Murcia, sureste peninsular y otros llugares d'España. Ello ye que Moratalla ta ente los diez pueblos más buscaos del país no qu'a turismu rural refierse.

Mediu Natural thumb|Cara sur del macizu de Revolcadores. Ye'l picu más altu de la Rexón de Murcia, atópase dientro del conceyu de Moratalla. Moratalla inclúi dellos espacios naturales protexíos ya integraos nes redes LIC y ZEPA. Ente los llugares declaraos LIC destaquen el Ríu Alhárabe y Moratalla, la Sierra de Revolcadores, la Sierra de Villafuerte y la Rambla de la Rogativa.

Nel términu municipal (compartíu col de Calasparra) tamién s'atopa la Reserva Natural de los Sotos y Monte de la ribera de Cañaverosa, nel tramu nel que'l ríu Segura traviesa'l conceyu.Descripción del llugar

Nes sierres abonden los xabalinos y pervive la cabra montés, al igual que'l venáu, especie que tornó tres unes décades escastáu. La redolada de los ríos Benamor, Alhárabe y Segura ye particularmente ricu, con presencia de llondraFicha del espaciu protexíu y con bones muestres de bosque galería. La gran mayoría de montes de Moratalla son de pinu (carrasco, negral), con presencia non refalgable de la carrasca o encina y exemplares notables de sabina que llegaron a dar nome a una pedanía (El Sabinar).

Climatoloxía thumb|El cascu antiguu de Moratalla tres una típica nevada iverniza. Moratalla tien un clima mediterraneu, matizáu al respective de otres contornes de la Rexón de Murcia, pola so altitú media y situación xeográfica noroeste, que-y dexa tener una media de precipitaciones, cercana a los 70 mm añales más que la mayoría de les contornes del centru y sur de la rexón. Tamién tien una temperatura medio alredor de 2º o 3º menor al de diches contornes. Sía que non, la llocalidá tien una temperatura medio añal de 15,2º y unes precipitaciones de 368 mm añales (datos averaos), lo que trai una clasificación según Köppen-Geiger de clima BSk (estepario local). Los iviernos son fríos en comparanza con otres zones de la rexón y les nevaes frecuentes, pero non bien abondosos. Pel branu les temperatures son altes y el clima secu.

Historia Prehistoria Nel conceyu de Moratalla atópase más del cincuenta per cientu de les pintures rupestres de tola Rexón de Murcia. A aquellos primeros afayos de 1966 nos xacimientos denominaos Cañaica del Calar y Fonte del Sabuco I, siguieron en 1979 los del adolescente Pedro Sánchez del cortixu del Rincón de Pedro Gurullo, colos abrigos Risca I-II; los del historiador Marcial García, na Molata; el conxuntu de Andragulla, por Anna Alonso, José Manuel Orts y Carmen Orts, 1984; la Fonte del Sabuco II, por Alexandre Grimal, en 1987; los de la Fonte de la Rogativa I-II, por Manfred y Katja Bader, tamién en 1987. thumb|Panel d'Arte Rupestre mediterraneu en Cañaica del Calar (Moratalla). Declaráu Patrimoniu de la Humanidá Foi a partir de 1989, cuando s'empecipió la campaña de prospección sistemática nesti términu, por A. Alonso y A. Grimal, que tuvieron continuidá n'años siguientes, cuando los afayos asoceder de forma siguida hasta algamar un conxuntu actual de cerca de 30 cuévanos. La incorporación, en 2004, d'otru nuevu xacimientu, obra del arqueólogu gandiense Javier Ros, na zona del Molín de Capel verifica, una vegada más, la importancia d'estes paraxes pa estes espresiones cultuales humanes.

Toes estes muestres encuadrar nel arte llevantín (10.000 años antes del presente)-la espresión creencial figurativa de los postreros cazadores-pañadores epipaleolíticos- y nel Arte esquemático (6.500 años antes del presente), espresiones astractes tamién del ámbitu creencial de los grupos productores del Neolíticu y Bronce. Los centenares d'imáxenes pintaes conformen un patrimoniu absolutamente escepcional pa Moratalla y valiosísimo de la capacidá intelectual humana, al empar que magníficos "museos al campu"; d'ende que dende 1998 formen parte del Patrimoniu de la Humanidá, sol nome alministrativu convencional d'arte rupestre del arcu mediterraneu de la Península Ibérica.Fuentes: Associació Catalana d´Art Prehistòric

En 2007 inaugúrase un Centru Rexonal d'Interpretación d'Arte Rupestre "Casa de Cristu".Ver páxina web del Centru d'Arte Rupestre "Casa de Cristu" La principal finalidá d'esti nuevu espaciu, allugáu a seis quilómetros del cascu urbanu de Moratalla ye caltener, dar a conocer y fomentar la puesta en valor del arte rupestre de la Rexón de Murcia. Centru qu'en xineru del 2013 foi clausuráu.

Nel términu municipal moratallero tamién destaquen el denomináu dolmen megalíticu de Bajil, les tumbes argáricas y muralles calcolíticas del Cuetu de Les Víbores (ca. 3000 e.C.), o'l pobláu ibéricu de Los MolinicosLos Molinicos (sieglu IV e. C.).

Edá Media thumb|Vista del castiellu medieval de Moratalla. L'Alta Edá Media, y n'especial el periodu tardorromano, ye bien pocu conocíu na hestoria de Moratalla. Los sos territorios pasaríen a dominiu musulmán xunto col restu del sureste ibéricu, no que daquella sería una población de pequeña entidá. La plaza de Moratalla yá apaez nomada en dellos trataos de xeografía de la Cora de Tudmir.

En dómina de dominación musulmana, el rei de la Taifa de Murcia, Muhammad ibn Mardanis, cuntó col dominiu d'estes tierres, hasta que-y fueron arrampuñaes pol so primu Yusuf Ibn Hilal. Tres esti socesu empieza una nueva campaña pa la so recuperación, que-y costar a Ibn Hilal perder unu de los sos güeyos, por negase a apurrila pacíficamente.

Tres la Reconquista, Moratalla quedó incluyida definitivamente nel Reinu de Murcia, dientro de la Corona de Castiella, pol Tratáu d'Alcaraz (1243).

En 1245 créase la encomienda de la Villa de Moratalla. Sicasí. la población nun s'asitió de forma importante nel territoriu, posiblemente influyíos pol mieu a les incursiones árabes de Granada.

Edá Moderna thumb|Ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción que la so actividá edilicia más notable data del sieglu XVI. A lo llargo del sieglu XVI, Moratalla esperimentó una importante crecedera de la población tres la cayida del reinu Nazarí. En 1530, la villa cuntaba yá con 534 vecinos, una espansión que se va caltener mientres la Edá Moderna.

Mientres esti periodu, l'agricultura y la ganadería van ser la base económica de la llocalidá. Empezar a enllantar nuevos cultivos, la ganadería toma pesu y faise más variada. La falta d'agua n'ocasiones va suponer graves problemes pa dambos sectores. Tamién nesti momentu empieza la esplotación forestal maderera, que se va convertir nuna actividá económica pa la llocalidá.

L'alministración pasa a exercese na Casa de la Encomienda, asitiada na actual cai García Aguilera, perdiendo, por tanto, importancia nesti sentíu'l castiellu. Paralelamente vivióse una reorganización urbana cola creación d'infraestructures, como'l trazáu y definición de nueves cais, la construcción de fontes o la canalización d'agües.

Un problema constante va ser l'alministración de xusticia, que va depender de Villanueva de los Infantes (Ciudá Real). La creación en Caravaca de la Cruz d'un órganu similar non fructificará y mientres bastante tiempu va perdurar esti problema. Tamién nesti momentu acométense les obres d'ampliación de la Ilesia de Santa María de l'Asunción, El templu góticu que perdurara como únicu centru de cultu de la población hasta'l sieglu XV ye tresformáu nuna ilesia de gran valumbu siguiendo los gustos y directrices de l'arquiteutura propia del arte del Renacimientu. Tamién s'acomete la construcción d'otros edificios de cultu, como'l Conventu de San Francisco en 1574, desamortizado en 1835.

Historia contemporánea thumb|Casco antiguu de Moratalla na actualidá. Dende mediaos del sieglu XVIII, la vida llabradora resulta bien dura por epidemia y crisis agrícoles recurrentes, fenómenos sociales como'l bandolerismo y el caciquismu, y la nula industrialización. Inclusive a mediaos del sieglu XX apenes había industria y les males comunicaciones calteníen a Moratalla aisllada de les rutes comerciales. Na hestoria recién del conceyu, los fechos más relevantes fueron la construcción de l'autovía del Noroeste, que punxo fin a un defectu crónicu; y la gran quema de 1994, pol qu'amburaron más de 30.000 ha.

Na quema de 1994 amburaron casi tola sierra de La Muela, tola sierra de la Zrezal y los montes asitiaos ente esta y el santuariu de La nuesa Señora de la Esperanza, en Calasparra, a veres del ríu Segura; salvándose la sierra de Hondares gracies a la intervención del inxenieru d'Albacete, una y bones el de Murcia negar a atayar la quema. Diversos estudios constaten que se refixeron parte de los pinares de carrasco qu'esistíen antes de la quema, sobre manera nes zones d'aveséu, con altores polo xeneral non cimeros a 1 m, y solo anovóse por entero el bosque galería de la ribera del Segura. La zona de Les Murtas y otres estensiones semiáridas apenes se recuperaron, al igual que la vexetación de sabinar, que resulta carauterísticamente estropiada poles quemes.

La población, nun pudo reponese a la perda y l'avieyamientu. Magar, nos últimos años del sieglu XX y los primeres del XXI, la perda de población estabilizóse, ensin llegar a rexistrar datos positivos. Nos últimos años lleváronse a cabu la creación y meyora de delles infraestructures y se han buscaos modelos p'atraer al turismu cultural y de naturaleza, como nueva fonte d'ingresos, aprovechando los sos perantiguos monumentos y les importantes paraxes naturales que tien el conceyu.

Patrimoniu |150px|thumb| Caserón históricu y escudu heráldicu en Moratalla. Moratalla tien un vastu patrimoniu cultural que toma dende la Prehistoria, y especialmente, la Edá Media y Edá Contemporánea hasta l'actualidá, con obres tanto civiles como de cultu.

Pintures rupestres paleolítiques adscrites al Arte rupestre del arcu mediterraneu de la península ibérica. Xacimientu arqueolóxicu de Los Molinicos. Castiellu-fortaleza. Edificiu del conceyu. Cases, palacetes y escudos heráldicos de la llocalidá. Ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción. Ilesia de Santa Ana. Ilesia-antiguu conventu de San Francisco. Santuariu de la Rogativa. Cueva del Tosquilo, con pintures y representaciones del sieglu XVI.

Demografía