thumb|Puente Viejo de Valmaseda Balmaseda ye un conceyu español de la comarca de Les Encartaciones y primer Villa por fundación (en 1199) del territoriu históricu y provincia de Vizcaya, na comunidá autónoma del País Vascu.
Llocalización y llendes Asitiar nel suroeste de Vizcaya faltando unos 30 km de Bilbao, travesada peles agües del ríu Cadagua. Llenda al norte con Sopuerta y Arcentales; al sur col valle de Mena (provincia de Burgos); pel este con Zalla y pel oeste col valle de Mena y Arcentales. Na actualidá tien una población de 7174 habitantes, siendo la tercera n'importancia demográfica de les Encartaciones.
Etimoloxía La so etimoloxía puede esplicase con dos pallabres: una en castellán val (valle) y la segunda maseda, anque ensin sentíu en castellán, esisten variantes d'esti nome nos apellíos: Balmaceda, Balmaceta y dambos tamién con "v". Si consideramos esto, tendríamos tiestu del eusquera mahatseta (viñeos), por tanto Val-tiestu ye valle de los viñeos. Esisten llugares llamaos Matzeta nel Duranguesado. Otra etimoloxía propuesta ye la siguiente: Val maceda (maseda), valle de los pumares, del llatín "mattiata" mazana, maceda=manzanal o pumar. Según Isaac Moreno Gallo, autor de "Víes romanes en Castiella y Lleón", el significáu de Valmaseda derivaría de la pallabra árabe manzil (del lat. mansio)> árabe vulgar mazal o masal, “parador, venta". Val massada na güei Valmaseda de Vizcaya, na vía del puertu de les Muñeques.
Demografía A 1 de xineru de 2010 la población del conceyu xubía a 7366 habitantes, 3579 homes y 3787 muyeres.
Población por nucleu Nucleos Habitantes (2010)Nomenclátor INE Varones Muyeres Valmaseda 7312 3556 3787 Pandozales 33 15 18 Peñueco 21 8 13
Política y alministración Eleiciones municipales en BalmasedaPartíu políticu2015201120072003199919951991 Partíu Nacionalista Vascu (EAJ-PNV) 43,57% 6 47,72% 7 45,09% 7 49,16% 8 32,63% 5 33,82% 5 44,89% 7 Candidatura Local Independiente (CLI) 25,78% 4 14,76% 2 18,32% 2 26,96% 4 28,34% 4 23,77% 3 12,67% 2 Euskal Herria Bildu (EH Bildu) / Bildu 14,32% 2 15,04% 2 - - - - - - - - - - Partíu Socialista d'Euskadi-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) 12,53% 1 16,98% 2 25,36% 4 11,29% 1 9,09% 1 18,02% 2 18,07% 2 Partíu Popular (PP) 2,61% 0 3,12% 0 3,01% 0 2,31% 0 3,23% 0 7,05% 1 3,67% 0 Ezker Batua-Berdeak (EB-B) - - 0,86% 0 1,43% 0 - - - - 2,09% 0 - - Eusko Alkartasuna (EA) - - - - 4,82% 0 4,06% 0 5,09% 1 6,26% 1 8,98% 1 Agrupación Villa de Balmaseda (AVB) - - - - - - 5,66% 0 9,65% 1 - - - - Euskal Herritarrok (EH) - - - - - - - - 9,42% 1 - - - - Herri Batasuna (HB) - - - - - - - - - - 7,63% 1 11,13% 1 250px|thumb|Conceyu de Valmaseda.
Xeografía El conceyu de Valmaseda atopar nun terrén descomanadamente accidentáu, formáu pol allongamientu de los Montes de Ordunte, destaquen visos como Coliza (Kolitza), Cantar, Terreros y La Garbea. Dende equí'l valle baxa escontra'l ríu Cadagua atopándose con visos como los Montes de Sabugal y la campa de los Tueros, según Arbalitza, nel este. El ríu Cadagua forma un estrechu valle siendo bañáu polos regueros afluentes de Xardón, Coliza, Tueros y Angostura, y constitúi un activu de primer magnitú pal pueblu.
Podemos considerar a Valmaseda estremada nos siguientes sectores: Cascu Antiguu - Ye'l nucleu urbanu de la Villa formáu poles antigües cais medievales xuníes por cantones. Les Encartaciones - Llarga avenida qu'enllarga'l cascu urbanu fuera del cascu antiguu. Presa Encimera El Castiellu Virxe de Gracia Santu Domingu El Regueru La Madalena San Ignacio thumbnail|250px|El monte bocinero Coliza La Estación Nocedal Les Tenerías Sobremercado Arbiz y Barrios La Calzada La Penilla El Pandorial El Peñueco Pandozales Les Tenerías
Economía La base de la economía valmasedana concéntrase fundamentalmente en dos rames granibles: el metal y el mueble. La industria del metal especializar na fundición y los laminados, ente que'l mueble, tantu l'artesanal, como'l comercial, presenta una gran tradición na Villa, bastante ye que, conocer como Valmaseda, Ciudá del Mueble.
Historia thumb|250px|Una llocomotora del Ferrocarril de La Robla, na estación de Valmaseda, nos años 60. 250px|thumb|Una puchera ferroviaria. A pesar de buelgues de vida humana nel territoriu dende la prehistoria, la primer noticia cierta d'asentamientu humanu data del 24 de xineru de 1199, añu de fundación de la Villa de Valmaseda por Don Lope Sánchez de Mena, señor de Bortedo, que-y apurre'l Fueru de Logroño, siendo la primer villa fundada nel Señoríu de Vizcaya. Les razones pa la fundación de la Villa fueron, fundamentalmente, el bon allugamientu pa la construcción d'una ciudá fortificada ente los montes y el ríu, y les favorables rutes comerciales ente Castiella y Vizcaya por cuenta de la esistencia de l'antigua calzada romana.
Por ello, la Villa de Valmaseda convertir en plaza comercial y aduanera d'importancia. Nos sos cantones creáronse comercios, mesones, industries artesanales, ferreríes, etc., según una importante comunidá xudía qu'espolletó hasta la so espulsión.
Al abrir otra ruta comercial pela Ciudá d'Orduña, el comerciu por Valmaseda escai mientres el sieglu XVIII. La Guerra d'Independencia, les Guerres Carlistes, según la Guerra Civil española afectaron descomanadamente a Valmaseda pola so importancia estratéxica.
A pesar d'esto, la llegada de ferrocarriles y de la industrialización a principios del sieglu XX marca una nueva era económica en Valmaseda, Ferrocarril de La Robla, colos sos talleres y los sos servicios, avera a Valmaseda xentes d'otres rexones, que-y fai vivir un reflote demográficu importante.
Con grandes problemes pal so desarrollu urbanísticu, por cuenta de la falta d'espaciu, y colos sectores industriales en crisis, Valmaseda intenta güei caltener la so importancia a base de renovación industrial (Polígonu El Pandorial) y desenvolviendo una creciente actividá en servicios, según el turismu, polos sos curiosos monumentales y culturales.
Monumentos Parroquia de Santu Cristu de San Severino ye un edificiu góticu del sieglu XIV o XV con un esterior barrocu por cuenta de una reforma realizada nel sieglu XVIII dirixida pol carmelita navarru frai Marcos de Santa Teresa. El calquier de la fachada y la torre, colos sos frontones, pináculos, cornises... ye barroca pero caltiénense les portaes y ventanales nel so góticu orixinal. L'interior, realizáu en tres naves gradiaes y en cuatro tramos, el segundu ye un cruceru tresversal n'altor, que remata nun ábside poligonal con grandes ventanales verticales, ye puramente góticu. Un góticu yá amduro que correspuende al segundu cuartu del sieglu XV y tien rellación cola escuela castellana que deriva de la catedral de Burgos. Les naves y los tramos tán conformaos por aciu dos tales pilastres de fuste redondu de nervios simples nes llaterales y octopartitas nes centrales. Los nervios xuben a les bóvedes formáu la crucería de les mesmes tan típica del góticu.
La torre allugar a los pies del llau esquierdu. Ye un campanariu barrocu d'acordies cola fachada del templu. Llevantar nel añu 1726 so la direición de Lázaro de Incera. Los arcánxeles hastiales fueron obra de Joaquín de Liermo y Andrés de Monesteriu nel añu 1734. El templu completar con dos capielles allugaes na parte norte. La capiya del cristu o de Urrutia ye d'estilu renacentista y obedez al planteamientu de capiya ochavada burgalesa, doden pasar de la planta cuadrada a la bóveda estrellada por aciu un sistema de trompes decoraes con caireles. La capiya foi construyida a despensas de Juan de Urritia, comerciante de Valmaseda afincáu en Sevilla, pol canteru cántabru Juan de Rasines ente los años 1541 y 1545.La otra ye la capiya de los Quadra-Mollinedo.
El moblame de la ilesia ye escasu, destaca l'órganu y el retablu del Santu Cristu que s'atopa na capiya de Urrutia que data de 1533 y ye d'estilu flamencu renacentista. En 1928 l'arquiteutu Manuel María Smith realizó nel baxu de la torre una redolada neorrománicu. Nes parés hai dellos sepulcros encastrados, unos góticos y otros, allugaos a a la derecha del altar, con motivos modernistes realizaos a principios del sieglu XX polos barceloneses Querol y Quintana. Patrimoniu históricu de Bizkaia Ilesia de San Severino. Balmaseda. Diputación foral de Bizkaia. Autor: José Ángel Barrio LozaEl conxuntu foi declaráu bien d'interés cultural en 1984.
Ilesia de San Xuan - Anque'l templu data del sieglu XV, la so torre ye de 1732 y el pórticu del XIX. Ponte de la Muza o Puente Viejo - Ponte d'entrada a la Villa. Ye románicu, del sieglu XIII. Declaráu bien d'interés cultural en 1984. thumb|Ponte medieval sobre'l ríu Cadagua. thumb|Ponte medieval sobre'l ríu Cadagua.
Casa Consistorial - Anque l'edificó ye d'orixe barrocu (XVIII) sufrió diverses reformes que modificaron el so aspeutu. Monesteriu de Santa Clara - Del sieglu XVII, foi restauráu pa devolve-y el so aspeutu orixinal. Güei ye un hotel. Palaciu Horcasitas o Buniel - Edificáu nel sieglu XVII, foi propiedá de la familia Horcasitas y Aduana de Valmaseda. Palaciu Urrutia - Casona clasicista, data del sieglu XVII. Ermita de San Sebastián y San Roque - Ermita románica del sieglu XIII. Fábrica de Boínes "La Encartada"'''
Cultura popular y celebraciones thumb|Pasión viviente en pasando'l Puent Viejo. Antroxu - Fiesta popular con xarrés, concursos, amarutes, pasucáis, dances y verbenes. Mercáu Medieval - Llevar a cabu per primer vegada con oxetu de la celebración del VIII Centenariu de la fundación de la Villa, tal foi l'ésitu que se celebra tolos años dende entós. Xubida al Monte Colisa (Kolitza) - Víspora de la Pascua de Pentecostés. Xubida al monte, romería na ermita y baxada a la Plaza de San Juan. La nuesa Señora d'El Carmen - el 16 de xunetu celebren estes fiestes populares onde destaquen los festexos taurinos. San Severino - 23 d'ochobre, son les fiestes patronales. El Concursu de Pucheras destaca sobre manera, amás de pasucáis, fanfarries, xuegos infantiles, actos culturales y deportivos, dances conciertos y verbenes, etc. Pasión Viviente de Cristu - Más de 600 vecinos de la Villa representen poles sos cais "la Última Cena", "La oración del güertu", "El xuiciu ante'l Sanhedrín", "El prendimiento" y la "Crucifixón" de Cristu. Xueves y vienres Santu.
Persones destacaes 250px|thumb|Palaciu de Xusticia de Valmaseda. Ramón Gil de la Corte - Científicu y políticu. Foi oficial de la Secretaría de les Indies, Ministru de Gobernación y Ultramar, y senador y diputáu en diverses llexislatures.(1775-1860). Enrique de Vedia y Goossens - Escritor, intelectual y diplomáticu. Cónsul d'España en Liverpool y Xerusalén.(1802-1863). Escribió unes Memories pa la Historia de Valmaseda. José Manuel Esnal (Mané) - Entrenador de fútbol, ex-entrenador del Alavés y Athletic Club, ente otros. Pedro de Asúa y Mendía (1890-1936): Sacerdote y Arquiteutu. Beatu y Mártir de la Ilesia Católica. Pedro Hurtado de Mendoza (1578-1641): Importante teologo y filosofo escholastico. Juan de la Granxa (1785-1853) introdució'l telégrafu magnéticu en Méxicu.
Ciudaes hermaniaes San Severino Cole, Italia Balmaceda, Chile Tifariti, Sáḥara Occidental
Ver tamién Condáu de Valmaseda Bienes d'interés cultural de Vizcaya
Referencies
Bibliografía