Fontiveros ye un conceyu d'España asitiáu na provincia d'Ávila, perteneciente a la comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Ye la población natal del escritor y poeta místicu San Xuan de la Cruz. En cuntaba con una población de 758 habitantes (396 homes y 362 muyeres).
thumb|Ilesia de San Cipriano
Toponimia Esisten delles y bien diverses teoríes sobre l'orixe del nome de Fontiveros, siendo la más xustificada la qu'esplica que'l nome deriva d'una conxunción de términos llatín y celta. Fons, pallabra llatina, significa fonte y Besós ye'l nome d'unu de los líderes celtes qu'habitaron estes tierres de La Moraña. Poro, el significáu lliteral del topónimu sería Fonte de Besos.
Otres de les teoríes fálennos del posible orixe llatín del nome (Fons-tiberi, que significaría fonte de Tiberio). Falen de que Tiberio na so conquista de la Península Ibérica quedó encantáu peles agües cristalines del conceyu.
Tamién se fala que, al ser repoblada la contorna, dempués de reconquistar, por habitantes cántabros, ástures y vascos, pue que el nome derive de poblaciones yá esistentes, como Fontibre (Cantabria), que significa fonte del Ebro, o que los mesmos pobladores dieren como nome a la llocalidá iturbero (fonte caliente en llingua vasca).
El topónimu apaez per primer vegada como Hontiveros nun documentu del sieglu XIII que se caltién nel Archivu Episcopal de la Catedral d'Ávila. Por evolución de la llingua castellana, la grafía H va tresformar en F por influencia del euskera.
Xeografía La llocalidá atopar nel Noroeste de la provincia d'Ávila, asitiada na comarca d'Arévalo, más conocida como La Moraña nuna llanura a una altitú de 884 msnm. El conceyu cunta con una estensión de 36,42 km² delimitando al sur colos conceyos de Collado de Contreras, Crespos y Rivilla de Barajas; al este con Constanzana; al oeste con Muñosancho y al norte con Cisla y Cantiveros.
Unu de los ríos que baña La Moraña, el Ríu Zapardiel —afluente del Duero que desagua na llocalidá de Tordesillas—, flúi a 1,7 km del cascu urbanu.
Noroeste: Cisla Norte: Cantiveros Nordeste: Cantiveros Oeste: Muñosancho 75px Este: Constanzana Suroeste: Rivilla de Barajas Sur: Crespos Sureste: Collado de Contreras
Historia Dada la situación xeográfica pudo ser llugar d'asentamientu d'una tribu prerromana perteniente a la familia de los celtíberos.
Más tarde cola conquista romano y posterior romanización integrar na provincia romana de Lusitania y se adscribe al Conventus Emeritensi, que la so capital yera Augusta Emerita, l'actual Mérida). Cerca del conceyu atopáronse restos romanos qu'oldeen estos fechos.
Magar que tiense certidume de la conquista d'estes tierres hacia l'añu 820 por Nuño Núnez Rapa o Bernardo de Carpio, polos documentos esistentes en Rasueros, nun va llegar un verdaderu afitamientu del territoriu hasta la conquista de Toledo en 1085 poles tropes cristianes.
Anque los primeros documentos que menten la villa de Fontiveros son del añu 1250, nel que “Fuentyvesos” apaez como unu de los 32 nucleos de población que formaben el Cabildru de Zapardiel tiénense pocos documentos que atestiguen noticia dalguna de la llocalidá.
Sicasí, yá esistía'l nucleu de población nel añu 1116, como lo demuestra la historia de Blasco Jimeno, na que se fala d'un retu d'ésti al rei Alonso I que, camín a Zamora, tuvo llugar aportando a Fontiveros. N'alcordanza a esta xesta nel términu cercanu de Cantiveros hai un finxu de piedra llamáu Cruz del retu, que la so inscripción reza:
Cuenta Rodrigo Méndez Gil, na so Población Xeneral d'España:
Pola dómina, nel Cabildru de Zapardiel había 32 nucleos de población, figurando ente ellos "Fuentyvesos". Ente los años 1250 y 1350 fundáronse cuatro nuevos pueblos: Galingalíndez (nel añu 1296, con inmigrantes pirenáicos), Cardillejo (nel añu 1303), Taiapiés (nel añu 1303), Ximenendura (nel añu 1303, pertenecía a la Orde del Císter, con inmigrantes vascu-navarros).
Muestra de la gran producción agrícola de la llocalidá, consta que nel añu 1300 la población poseeía molinos hidráulicos.
Na Guerra de Granada, nel añu 1488, Fontiveros apurrió 31 de los 1057 caballeros que participaron.
Demografía El conceyu, que tien una superficie de 36,42 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con habitantes y una densidá de hab./km². Esta población foi baxando a un ritmu importante desque tuviera'l so techu a mediaos del sieglu XX con 1600 habitantes de resultes de la despoblación de les zones rurales interiores d'España pol fenómenu de la migración a les urbes.
Comunicaciones La principal vía de comunicación de Fontiveros ye la carretera d'Ávila-Salamanca (N-501) y l'autovía que realiza'l mesmu percorríu (A-50),construyida apocayá, que s'atopen a 9 km de distancia diendo pela carretera de Chaherrero. Estes víes de bon accesu faen que'l conceyu disti 45 km d'Ávila y 65 km de Salamanca. Otres llocalidaes cercanes importantes son Madrigal de las Altas Torres, a 17 km, a Arévalo a 28 km, a Peñaranda de Bracamonte a 26 km.
Cultura Tradiciones Fiesta de los Quintos: D'antiguo celebrábase'l día de San Antón, 17 de xineru, anque n'anguaño celébrase'l fin de selmana más cercanu a esta fecha. Desarrollu: los mozos que tienen la edá a la qu'antes s'entraba en quintes (sortear pa realizar el serviciu militar) cuerren los gallos o les cintes. Esto ye, cuélguense cintes d'una cuerda de poste a poste, y los mozos/as pasen por debaxo intentando algamar una d'eses cintes, montaos en caballos. Los gallos son colgaos muertos de la mesma cuerda, y los mozos intenten arrinca-y la cabeza. Dempués, la cinta ye ufiertada a la madre, a una hermana o a la novia, en cuenta de otra cinta, bordada o pintada.
Matanza del Gochu: En temporada de payares hasta xineru. El gochu cebáu mientres l'añu, sángrase, chumasca (cubrir con paya y priéndese fueu), estaza (despedaza pa escoyer güesos, carne, grasa…) y pícase la so carne pa faer embutíos que sirven de despensa pal añu. Toa esta operación dura ente dos y tres díes. Nellos axunta la familia y amigos p'ayudar nes xeres. Dempués de chumascar el gochu ye tradición tomar un mantecado con aguardiente; a la hora del despiece ye tradición comer el "chumarro" (cachu de carne asao ente les áscuares de les fogueres). Na realización del embutíu ye tradición probar el picadiellu (carne picao ya iguao con especies frita). Les grases del gochu tostar nos calderos pa faer los llamaos "chicharrones" y los embutíos realizar coles tripes del gochu llavar y arrallar (privada la grasa). El sangre recoyida mientres el gochu muerre utilizar pa iguar les morcielles, xunto con arroz, cebolla y especies.
Llunes d'agües: Celébrase'l 2º llunes dempués de Pascua. Consiste nuna merienda nel campu, antes nel ríu y agora nos pinares. La comida consiste en productos típicos de la matanza, hornazo, tortiella española, la rosquía de Bate (azucre glaseado per fora), los güevos duros pintaos y afataos, lleche frito, tou regáu con vinu en bota. Antes de compartir les viandes realicen xuegos tradicionales. Dempués les conxustes al calor de les fogueres. La tradición fálanos del costume de los estudiantes de Salamanca de dir buscar en barques, travesando'l ríu Tormes, a les muyeres que vendíen los sos favores, sacaes de la ciudá darréu dempués de los Antroxos. Esti alcuentru convertir nuna gran fiesta onde se comía y bebía, recordando la esquiciadura del antroxu y escaeciendo la murnia de la cuaresma y Selmana Santa.
Les lluminaries: Celébrense los víspores de les fiestes patronales. Inclusive nestes lluminaries, los mozos salten el fueu pa demostrar el so valor. Fórmase una foguera con madera o coles coses vieyes que la xente quier quemar porque yá nun sirven. Tien sentíu relixosu y llaicu, pos ye parte de superstición quemar lo vieyo como símbolu de lo nuevo y bono qu'hai de venir. Considérase termináu l'añu de campu al rematar la collecha.
Les Águedas: Celébrase'l 5 de febreru. Día nel que les muyeres manden y piden el "sueldu" a tolos homes pol so trabayu como ama de casa. Conmemorar a Santa Águeda, a la que cortaron los pechos por defender la so virxinidá. En dellos pueblos se mantea al pelele, exemplu de los homes.
Corpus Christi: Celébrase 10 díes dempués de Pentecostés. Ye tradicional asitiar altares polos pueblos pal Santísimu (Cuerpu de Cristu) sala en procesión y "fuelgue" nesos altares. Los neños qu'esi añu recibieron el so 1ª Comunión abren la procesión colos sos traxes de ceremonia.
Puya de bágares y xubida de los neños a Andar: Nes fiestes n'honor a San Xuan de la Cruz púyense les bágares d'andar, que dan derechu, ente otres coses, a sacar y meter al santu na so casa. Tamién nes fiestes n'honor a la Virxe del Carmen xubir a neños a andar, pa recibir la bendición de la Virxe.
Gastronomía El cocíu Sanxuaneru. Cada 14 d'avientu, conmemorar al so más insigne paisanu, San Xuan de la Cruz. Amás de celebraciones relixoses y poétiques, los asistentes xúntense alredor de la mesa pa tastiar el Cocíu Sanjuaniego.
Fiestes San Isidro Llabrador: Celébrase'l 15 de mayu. Santu llabrador que por tradición en toles Ilesia de la zona guarda una imaxe so. Sácase-y en procesión dende la Ilesia hasta los campos de llabor por qu'asina los bendiga y haya bona collecha.
Feria y Fiestes del Branu: Celébrase'l primer fin de selmana d'agostu. Son entamaes pol Conceyu y la comisión de moces de la llocalidá.
San Cipriano: Celébrase'l día 16 de setiembre y ye conocida pol so gran popularidá y el so gran curiosu.
San Xuan de la Cruz y día de La Llingua Hispana: Celébrase'l 14 d'avientu con procesión del Santu peles cais de la población y recital poéticu nel so honor pola Academia de Xuglares de Fontiveros "Cortil de la Poesía"
Patrimoniu Ilesia parroquial de San Cipriano:
thumb|right|300px|Vista de la ilesia de San Cipriano. Considerada la ilesia múdejar más grande de toa La Moraña, con daqué más de 56 m de llargor interior y 24 m d'anchor, tamién interior. Dan pasu a ella dos portaes mudéxares d'arcos apuntaos asitiaes al norte y al sur. Nel so interior podemos apreciar dos époques tocantes a la so arquiteutura: La parte pola que s'apuerta a ella, d'estilu múdejar, data de los sieglos XIII-XIV. Nella ye de resaltar el artesonado del techu, d'hexágonos n'almirante con espiga nos faldones. 2/3 d'esti artesonado foi afaráu pol fueu nel añu 1546, sustituyíu en 1570 por armadures de par y nudiellu. La nave central ta dixebrada de les llaterales por 6 arcos en cada llau, llonxitudinales y apuntaos, sofitaos sobre columnes de 8 llaos. La parte delantera, la del cruceru, d'estilu góticu decadente, data del s. XVI, y foi construyida por Rodrigo Gil de Hontañón, a semeyanza de lo qu'esti gran arquiteutu diseñu na catedral de Palencia o na de Salamanca.
Namás aportar al so interior, xusto enfrente de la puerta, atopamos una rexa nel suelu que nos indica'l llugar nel que s'atopen soterraos Gonzalo y Luis de Yepes, padre y hermanu, respeutivamente, de San Xuan de la Cruz, que muriero en 1543 y 1545. Al so llau pero n'altor, podemos ver el magníficu órganu castellanu del s. XVIII, restauráu en 1991. Nél graben dellos discos de música sacra y pueden escuchase cada añu varios conciertos d'órganu. A la derecha de la entrada ta asitiada la Capiya del Bautisteriu. Nella foi bautizáu Juan de Yepes, el 24 de xunu de 1542. Siguiendo pola nave a la izquierda del altar mayor, atopamos una capiya a manera de muséu eclesial, na que tenemos delles casulles y dalmálticas de los s. XVI y XVII, un misal del s. XVIII y delles talles: 2 Purísimas, una de Gregorio Hernández y otra del la escuela andaluza del s. XVII; un San Sebastián flamencu del s. XV; dos baxos relieves en tabla que representen l'Asunción y a Santa Catalina de Siena, del s. XVI. Resalta sobre'l conxuntu una magnífica talla de la Virxe de la Pera La nuesa Señora de los Mártires, románica del s. XII, procedente d'una antigua ermita (hipotéticamente la primitiva ilesia).