Belorado ye una llocalidá y un conceyu español perteneciente a la provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Allugáu al este de la provincia, próxima a La Rioxa y na falda de la Sierra de la Demanda, xunto a los Montes de Ayago. Asítiase na comarca de Montes de Oca, partíu xudicial de Briviesca, a 37,3 quilómetros de Burgos. El so principal calce fluvial ye'l ríu Tirón (afluente del Ebro), que naz na Sierra de la Demanda burgalesa. Ye la capital de la subcomarca llamada La Riojilla Burgalesa. En 2016 cuntaba con 1.911 habitantes censaos, según los datos oficiales del INE.
Según la tradición popular, y paez ser que los muertes arqueolóxiques confirmar, el primitivu pueblu, de fundación romana, tuvo enclaváu nel pandu cercanu na marxe izquierda del Río Tirón que llamen La Mesa, treslladándose al actual allugamientu por razones que se desconocen. Dende esa altiplanicie acolumbrar a la perfeición el pobláu celta, tamién xerme del actual Belorado, allugáu nel términu conocíu como La Muela, a lo cimero del monte que los paisanos llamen Cara del Indiu. Na Edá Media aportó a una plaza importante a la que Alfonsu I d'Aragón concedió fueros.
En 2015, abrió les sos puertes el Muséu de Radiar Comunicación, únicu de la so clase n'España.
En 2015, na aprobación pola Unesco de l'ampliación del Camín de Santiago n'España a «Caminos de Santiago de Compostela: Camín francés y Caminos del Norte d'España», España unvió como documentación un Inventariu Retrospectivu - Elementos Asociaos» (Retrospective Inventory - Associated Components) nel que nel nᵘ 1233 figura la llocalidá de Belorado, con un ámbitu d'elementos asociaos.El Retrospective Inventory - Associated Components, ellaboráu en 2014, puede consultase n'en el sitiu oficial de la UNESCO, na entrada «Routes of Santiago de Compostela: Camín Francés and Routes of Northern Spain», nel apartáu Documentos, nel archivu «Nomination file 669bis» (285 MB), disponible en llinia en: http://whc.unesco.org/es/list/669/documents/. Consultáu'l 31 de xunetu de 2017.
El conceyu A la cayida del Antiguu Réxime queda constituyida como conceyu constitucional del mesmu nome nel partíu Belorado, rexón de Castiella la Vieya, cuntaba entós con 1.807 habitantes.
Ente'l Censu de 1981 y l'anterior incorpora a Eterna (09126), Pures de Villafranca (09278) y Quintanaloranco (09285). Ente'l Censu de 1991 y l'anterior, incorpora a Castil de Carrias (09080).
La capital del conceyu ye Belorado, anque'l restu del conceyu abarca trés entidaes llocales menores : que son Eterna , Pures de Villafranca y Quintanaloranco y cuatro llocalidaes: Avellanosa de Rioja, Castil de Carrias, Loranquillo y San Miguel de Pedroso
Clima Belorado tien un clima Cfbaemet.es, Atles climáticu ibéricu. (templáu ensin estación seca) según la clasificación climática de Köppen modificada. Consultáu'l 29 de payares de 2012.
Historia de Belorado L'orixe de Belorado ye celta, probablemente autrigón, como demuestra l'arqueoloxía y epigrafía (cercos, teselas hospitales, monedes), anque se configura como villa na Edá Media siendo frontera ente Castiella y Navarra.
Yera'l pasu natural del Valle del Ebro al Pandu y pa controlalo construyóse, a empiezos de Reconquistar, el Castiellu sobre un cuetu a que'l so pie se transladó la población que tuvo'l so orixe al otru llau del ríu en dómina romana.
Les cais del cascu antiguu, estreches y trabancoses, con típicos pasadizos denotan la numberosa población qu'habitó dientro de les sos muralles. Foi plaza fuerte del Cid, como dote de Fernando (primer rei castellanu), al casase con Jimena. Güei del castiellu apenes queda un murallón terrosu dende'l que s'acolumbra una bella panorámica.
L'apoxéu económicu de Belorado foi tempranu como encruz de caminos ente'l valle agrícola y la sierra ganadera, ente reinos distintos que favorecíen a la villa p'atraela.
Nel sieglu X, el primer conde castellanu independiente, como agradecimientu a qu'en Belorado llibráron-y de los fierros con que-y teníen presu'l Rei de Navarra (como diz el poema de Fernán González), concedió a la villa'l privilexu de celebrar mercáu los llunes costume qu'anima inda la Plaza Mayor porticada.
En 1116, Alfonsu I el Batallador (rei navarroaragonés), concedió-y el fueru y ente los privilexos que recueye, déxa-y celebrar una feria que ye la más antigua documentada na historia d'España; aquel día yá yera importante la Judería al pie del Castiellu que'l so Barriu "El Corru" caltién un aire pintoresco.
El so desarrollu foi n'aumentu y a principios del sieglu XIII, nel reináu d'Alfonsu VIII, por privilexu real pudo'l Conceyu de la Villa usar sellu que legitimara los sos documentos. El so apoxéu previció a lo llargo del sieglu XIII potenciada especialmente por Alfonsu X el Sabiu que nes sos estancies na Villa fíxo-y importantes donaciones.
Pedru I de Castiella, llamáu'l Cruel polos sos detractores y el Xusticieru polos sos partidarios, estimó a los moradores de la villa, el so sofitu na guerra pero tres la so muerte la nueva dinastía castigó a la villa que perdió'l so calter realengu y especialmente a la judería a quien foi gravando con impuestos y trabayos cada vez más humillantes provocando la so diáspora a la decadencia de Belorado.
Los Reis Católicos son el so decretu d'espulsión acabaron per arruinar la. Sicasí quedaron adineraes families de conversos pos equí nació Simón Ruiz Embito, banqueru de Felipe II. thumb|left|Mapa de la llocalidá publicáu en 1868 realizáu por Francisco Coello Si los Reis potenciaron la villa na Edá Media, na Edá Moderna, Belorado perteneció al Señoríu de los Condestables de Castiella cuntando con importantes families nobiliaries que destacaron n'espediciones a América, nes lletres (beliforano foi'l preceptor de les fíes de Felipe II), y nes ciencies (Hipólito Ruiz dirigío nel sieglu XVIII una espedición científica pa estudiar la flora americana).
Monumentos y llugares d'interés Ilesia de Santa María, con interesantes sepulcros. Ye de destacar la capiya xacobea que tien un bon retablu del sieglu XVI. Ilesia de San Pedro, del sieglu XVII. Ermita de La nuesa Señora de Belén, única muerte del antiguu hospital de Pelegrinos. Foi reconstruyida nel sieglu XVIII. Hospital de San Llázaro de la Misericordia, que foi derruido na década de 1980, pa ser sustituyíu por dotaciones pal conceyu. Conventu de San Francisco, güei convertíu en viviendes. Fundóse en 1250. Equí detúvose San Bernardino de Siena nel so pelegrinaxe a Santiago de Compostela. Conventu de La nuesa Señora de Bretonera, del sieglu XVI. Habitar les monxes clarises. Plaza Mayor, d'aspeutu típicamente castellanu, asoportalada. Restos del antiguu castiellu, que foi una importante fortaleza fronteriza con Navarra y de l'antigua muralla del pueblu. Cueves de San Caprasio. La lleenda cunta que foi equí onde se retiró a faer vida d'ermitañu ésti santu. Ponte de "El Cantar". Belorado cunta tamién con una ponte, camín yá de Burgos, construyíu polos dos santos burgaleses, San Juan d'Ortega y Santo Domingo de la Calzada. Conxuntu mineru de Pures de Villafranca. Declaráu B.I.C. ( Bien d'Interés Cultural) en febreru de 2011. Trátase del únicu xacimientu visitable turísticame n'España. Hai munches esplotaciones de manganesu n'España, tamién hai munchos xacimientos mineros que se recuperaron pal so usu y esfrute turísticu pero non de manganesu. Muséu de Radiocomunicación Inocencio Bocanegra. Alluga una de les meyores coleiciones públiques de radiu de toa Europa. Vamos Poder danos un paséu a lo llargo de la segunda metá del s. XX ya inclusive periodos anteriores como la Segunda Guerra Mundial. Vamos Poder percorrer la reconstrucción d'una trinchera de la Primer Guerra Mundial que se convirtió, gracies al Reximientu n 1 d'inxenieros de Castrillo del Val, na más grande d'Europa.
Museos
Muséu de Radiar Comunicación Asitiáu en plenu cascu urbanu, tratar del xéneru en tol territoriu nacional. Alluga una completa coleición de maquinaria de radiocomunicaciones procedente de diversos llugares del mundu. El 14 d'avientu de 2013 presentábase l'informe que xustificaba que luxu de los decoraos colos que cunta'l Muséu, una recreación d'una trinchera de la 1 Guerra Mundial, ye'l más grande qu'esiste n'Europa. L'edificiu que lu alluga tamién ye singular una y bones se trata del únicu silu restauráu íntegramente n'España. Hai otros espacios d'almacenamientos acondicionaos, tresformaos, rehabilitaos, etc. pero nengunu que caltenga íntegramente tolos sos mecanismos y pueda interpretase tan refechamente la so función.
Fiestes Les fiestes patronales de San Vitores celébrense'l 26 d'agostu y les fiestes de Gracies son el primer fin de selmana de setiembre.
La fiesta de la patrona "La Virxe de Belén" ye'l 25 de xineru.
El primer día de fiesta arrincar col Chupinazo, una serie de petardos qu'inauguren les fiestes de dichu añu. Darréu, les peñes desfilen cola banda de Belorado per tol pueblu. El día 25 proclamar a la reina de les fiestes, a les dames y a la dama braniante. Mientres toles fiestes son bien conocíos y siguíos polos mozos los pasucáis nocherniegos, animaos pela banda municipal. A lo llargo de les fiestes les dames y la reina guarden tolos actos (mises, toros, fútbol sala) acompañaes de la corporación del Conceyu.
Tamién ye tradición celebrar la entrada de marzu na Plaza Mayor, onde s'axunten homes del pueblu pa cantar.
La danza Nel añu 1616 los rexidores de la ciudá de Burgos alcuerden llevar pa les fiestes de la capital dances de La Rioxa, ente elles de Belorado. Asina queda reflexáu nel Archivu Municipal de Burgos: thumb|Danzadores beliforanos de principios del Sieglu.XX
Belorado y la so redolada tienen una fonda personalidá que s'espresa al traviés de la so danza. Hai una razón fonda, una especie d'honor aldeano, un arguyu de ser danzador. Sentir nel pueblu.
La danza de Belorado y la so redolada tien amás d'un xenuinu conteníu estético, abondos elementos como pa considerala un fechu social”. Nella atopa'l meyor emblema de la identidá comarcal. Dende hai siquier cuatrocientos años la danza formó parte de los rituales festivos de Belorado. De la so importancia dientro de la vida ceremonial de la villa dexa constancia la esistencia d'un cargu municipal, el diputáu de dances, encargáu d'enseñar el baille a los mozos danzadores. Un aspectod y la cuestión, n'absolutu refalgable, ye la estimación monetarizada que de los danzadores tuvo'l grupu social que los sofitó: el pueblu.
La danza manifiéstase como exa fundamental de les fiestes dende'l momentu mesmu del entamu. Hasta los años y tres la notificación festiva, les cuadrielles de mozos interesaes en coyer la danza xubíen al salón de xuntes del conceyu onde tenía llugar el so remate en pública puya. Güei el métodu de asignación foi sustituyíu pol habitual y aséptico procedimientu del pliegu zarráu. A partir d'esi momentu la cuadriella ganadora, xeneralmente un grupu d'amigos, empieza l'ensayamientu so la direición d'un maestru, un antiguu danzador. Ente los protagonistes de la danza y la so audiencia, en principiu tol vecinderu, establezse tamién una rellación de tipu pecuniariu al traviés del pidimientu de mampurres. Asina'l vienres, el día grande de la fiesta, pidir a la entrada de la misa mayor a les moces y pela tarde a los homes a la puerta de los cafés. La cuestación empobinada a les mames de casa acutar pal domingu pela mañana cuando danzantes y gaiteros percuerren baillando les cais de la población mientres pela tarde pídese a los foresteros.