Medina de Pomar ye'l conceyu más pobláu de la comarca de Las Merindades, asitiada nel norte de la provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión, España. La so redolada ta carauterizáu polos paisaxes riberanos de los ríos Nela y Trueba o Salón, los escarpes de la sierra de la Tesla, los pinares de Losa, y los llanos dedicaos al cultivu de cebera, pataca y llechuga. El términu ta compuestu por Medina, la capital, y les sos 18 pedaníes y 17 barrios, con una población aproximada de 6.000 habitantes, que tienen el xentiliciu de medineses.
Demografía Los datos llograos dende 1843 amuesen el progresivu aumentu de la población. Teniendo en cuenta qu'en 1843, col fin del antiguu réxime políticu, estrémase'l términu municipal en dos conceyos: el conceyu de Medina de Pomar colos sos pedaníes más cercanes, cuntaba con 720 habitantes; y per otru llau el conceyu d'Aldegues de Medina, que tenía la so casa consistorial na mesma villa de Medina, cuntaba con 669 habitantes.
Nun va ser hasta 1981 cuando se marquen les llendes actuales del términu municipal cola anexón de les pedaníes de Moneo y del Valle de Losa.
La última cifra ta sacada direutamente del INE (Institutu Nacional d'Estadística). Ente'l censu de 1981 y l'anterior crez el términu del conceyu, porque incorpora a 09004 Aforados de Moneo, 09185 Xunta de la Cerca y 09186 Xunta de Oteo.
Población por nucleu Nucleos Habitantes (2000) Habitantes (2010) Medina de Pomar 4154 4630 Angosto 15 20 Bóveda de la Ribera 23 20 Bustillo de Villarcayo 19 22 Criales 236 45 El Vado 16 10 Gobantes 0 2 La Cerca 24 17 La Riba 12 16 Miñón 32 37 Momediano 31 15 Moneo 52 67 Návagos 21 25 Oteo 50 50 Paresotas 24 17 Perex 113 18 Pomar 24 18 Quintanamacé 4 4 Recuenco 8 2 Rosales 18 14 Rosío 25 16 Salinas de Rosío 33 18 Santurde 43 30 Torres 46 44 Villacomparada 83 83 Villamezán 10 12 Villamor 8 6 Villarán 2 8 Villate 11 9 Villatomil 29 30
Alministración política Eleiciones municipales, 28 de mayu de 2023 Partíu Votos % Conceyales PSOE 1.382 49,14 % 7 PP 1137 40,43 % 5 VOX 246 8,74 % 1
Llocalización La llocalidá de Medina de Pomar asítiase nel centru de la Comarca de Las Merindades, nun estremu del so estensu conceyu.
Falta al respective de les principales poblaciones de la zona a: 8 quilómetros de Villarcayo, 17 km. de Trespaderne y unos 20 km. d'Espinosa de los Monteros. Falta respectu de les capitales de provincia cercanes a: 66 quilómetros de Bilbao, 85 km. de Burgos, 107 km. de Santander, 102 km. de Vitoria y 130 km. de Logroño.
Historia
Etimoloxía Según estudios el nome de Medina de Pomar vendría d'una parte árabe y otra llatina: Medina procede del árabe por cuenta de la presencia de mozárabes y significa "ciudá", Pomar procede del llatín y significa "llugar de pumares". Lo que la so traducción correspondería con 'ciudá de los pumares'.
Historia thumb|left|Mapa de la llocalidá cabecera del conceyu publicáu en 1868 realizáu por Francisco Coello Tal como señala'l llibru Magüetu de les Behetrías de Castiella (1352) “esti llugar ye del Rei y foi siempres de los reis”, situación que se caltuvo hasta qu'en 1369 Enrique II de Trastámara compensó al so camareru Mayor Pedro Fernández de Velasco, dándo-yla en señoríu, documentu depositáu nel Muséu Históricu de Las Merindades, allugáu en Castiellu de los Velasco.
Por cuenta de la presencia de los Condestables, el rei Felipe II sentenció'l futuru de Medina al ordenar en 1562 el treslláu de l'Audiencia y Alcaldía mayor de les merindades a Villarcayo, siendo esta dende entós la capital de la comarca de Las Merindades.
Medina de Pomar foi realenga, señoríu, villa y, agora, ciudá.
Concesiones y visites reales Alfonsu VIII, que nel sieglu concedía a Medina de Pomar el fueru (similar al de Logroño), pol que se-y atribúin delles funciones d'importancia. Carlos I, nel so últimu viaxe dende Laredo al Monesteriu de Yuste, onde se recluyó hasta la so muerte; permaneció nesti llugar varios díes. Nun se sabe con precisión el llugar onde s'agospió; piénsase que nel Hospital de la Vera Cruz, o na Casa de la Cadena, anque lo más probable ye que s'agospiara nel alcázar, una y bones los cronistes fálennos de ”palaciu", ensin qu'esistiera nunca nengunu. Lo cierto ye que la estancia foi debida a una gastroenteritis y la so necesidá de reposu. La reina rexente María Cristina d'Habsburgu-Lorena otorga'l 27 d'ochobre de 1894 el títulu de ciudá a la entós villa de Medina de Pomar, como reconocencia al so sofitu a la causa lliberal mientres la Tercer Guerra Carlista.
Patrimoniu históricu Amás de la so historia, otru de los curiosos de Medina ye la so arquiteutura. Les cases blasonadas del so cascu históricu, como la de los Salinas-Paz del sieglu , el conventu de Santa Clara construyíu nel añu 1313, les ilesies de Santa Cruz y Les nueses Señora del Rosariu, la casa del Arcu de la Cadena, la ermita de San Millán col muséu del románicu, etc. Pero quiciabes, l'edificiu más emblemáticu, asitiáu a lo cimero de la ciudá, sía l'Alcázar de los Condestables o más conocíu como “Les Torres” y actual muséu Históricu de les Merindades. Esta fortaleza foi mandada edificar por D. Pedro Fernández de Velasco, reinando en Castiella Enrique II nel sieglu .
Nes 19 pedaníes y 17 barrios del conceyu, abonden les ilesies romániques, les torres defensives, y les casones solariegas, amás d'interesantes xacimientos como'l conxuntu romanu de Salinas de Rosío.
thumb|210px|Castiellu de los Velasco
El castiellu de los Velasco, o alcázar de los Condestables de Castiella. Sieglu
thumb|210px|Monesteriu de Santa Clara.
thumb|Ermita de La nuesa Señora del Salcinar y del Rosariu. miniaturadeimagen|Ermita de La nuesa Señora del Salcinar y del Rosariu.
Santuariu de La nuesa Señora del Salcinar y del Rosariu. Sieglu Ermita qu'alluga a la Virxe del Rosariu, patrona de la ciudá. Empresta'l so nome a les fiestes grandes de la ciudá que celebren el primer domingu n'ochobre. Atopar nel Paséu de la Virxe -esquina cola cai San Llorienzo-. Ye la ilesia más querida polos medineses y amuesa d'ello ye que munchos la escueyen pa casase ellí.
thumb|210px|Ilesia de Santa Cruz
Ilesia parroquial de Santa Cruz. Sieglu Allugada no más alto de la ciudá, a la fin de la cai Santa Cruz, ta recostada sobre l'antigua muralla.
Nel Altar Mayor puede apreciase el bellu retablu tardientu-góticu, del sieglu dedicáu a San Xuan Bautista.
Nos llaterales, atópense los mausoleos de los Salinas y de Pedro Ontañón, embaxador de los Reis Católicos. Sustraíu del so llugar orixinal en Salinas de Rosio.
Una placa a la entrada del templu recuerda'l sínodu diocesanu celebráu nesta ilesia en payares del añu 1500, pol Obispu de Burgos Frai Pascual de Ampudia l'únicu de la historia celebráu fuera de la capital.
Amás d'actos relixosos, y por cuenta de la so bona acústica la parroquia ye emplegada pa la realización d'actos musicales pela banda municipal de música y les corales, sían locales o foranes.
Conventu de San Pedro de la Misericordia. Sieglu miniaturadeimagen|Interior de la ilesia conventual de San Pedro, dedicada a La nuesa Señora de Loreto. Conventu asitiáu xunto a la plaza de Somovilla, na parte baxa del cascu históricu. Anguaño atópase zarráu.
Del conventu queden la ilesia consagrada a San Pedro de la Misericordia, les antigües escueles, unes cases que dan a la cai Laín Calvo (cai Menor) que les usen asociaciones recreatives (peña Athletic) y el nuevu conventu que se construyó en 1973 dempués de vender la güerta y l'antiguu conventu de piedra. Tamién permanez de pies la primer parte del antiguu conventu, que la so capiya ye una cafetería bastante elegante y el restu de lo que queda del edificiu ye d'un hotel. La ilesia ye reconocible dende la plaza porque nel so campanariu añeren cigüeñes.
No que foi l'antigua güerta del conventu llevanten edificios y l'actual plaza de Somovilla, esta plaza ye'l centru de la llocalidá dende mediaos de los años 80. miniaturadeimagen|Ermita de San Millán
Ermita de San Millán. Sieglu Ye l'edificiu más antiguu de los que se caltienen na ciudá, asitiáu xunto al monesteriu de Santa Clara y a les ruines del Hospital de la Vera Cruz.
Mientres munchos años utilizóse como establu, pasando casi inalvertida pa la mayoría de los medineses anque conocida por munchos por ermita de Santa Lucía.
Nel últimu deceniu del sieglu foi restaurada y anque nun recuperó'l so calter sacru, la ermita de San Millán convirtióse na sede d'El Centru d'Interpretación del Románicu de Las Merindades.
miniaturadeimagen|267x267px|Arcu de la cadena
Arcu de la Cadena. Sieglu Ye una de les puertes que daba accesu a la ciudá cercada so casar torre del antiguu alcaide. Trátase d'un puntu dominante y fuerte de les defenses del barriu castellanu, dende onde puede apreciase una bona vista de les cases colgantes.
Anque la so denominación correuta ye puerta de la Cadena, siempres se conoció como "arcu de la cadena". Debe'l so nome al fechu de tar instalada nella los dos ferradas fueyes de carbayu que cerraben el barriu castellanu tres la queda, por aciu cabrestantes y cadenes, tranques y retranca.
Mientres se construyó l'alcázar y dempués, mientres vivieron nél los señores de la entós Villa, güei Ciudá, l'alcaide habitó nel torrexón asitiáu enriba de la puerta, puntu dominante y fuerte que bien podía aguantar cualquier acometida. El torrexón correspuende güei cola llamada casa del Arcu de la Cadena, propiedá de la familia Ordozgoiti, que los sos antepasaos fueron Alcaides de Medina de Pomar.
Arcu de la Judería. Sieglu miniaturadeimagen|300x300px|Arcu de la judería Cuando s'alzó, yá nun esistía población xudía en Medina al ser espulsada polos Reis Católicos. Formó parte de la cerca de la muralla.
miniaturadeimagen|260x260px|Casa Salinas-Paz. Sieglu
Casa de los Salinas / Paz. Sieglu Asitiada na parte más alta de la ciudá xunto a la ilesia parroquial de La Santa Cruz, con que'l so pórticu fai medianía. Bases del sieglu , calteniendo inda tracerías medievales.Páxina web del Conceyu de Medina de Pomar Trátase de la construcción civil más antigua de Medina de Pomar, anterior inclusive al Alcazar de los Condestables. Nel so actual muriu de poniente reparar claramente'l perfil de la torre defensiva sobre la que se foi ampliando, tantu n'altor como en achura, hasta llegar a l'actual casa-palaciu.
La datación d'esa primer edificación centrar nel primer cuartu del sieglu , aproximao 1210.
Dotada d'un dintel renacentista na so fachada, amuesa nuna equina l'escudu de los Salinas. En tiempos caltuvo un accesu direutu al pórticu de la Ilesia.
A lo llargo de los años la casa, de cuatro altures, foi, amás de residencia señorial y centru social de la burguesía medinesa, colexu de señorites, fábrica de llexíes, consulta médica o abellugu de lliberales mientres les guerres carlistes. La casa sufrió numberoses restauraciones, permaneciendo siempres na mesma familia anque los apellíos camudaron por cuenta de les primogenituras femenines. miniaturadeimagen|Vista parcial de la Plaza Mayor y la so cai
Cai Mayor left|miniaturadeimagen|253x253px|Cai Mayor dende l'arcu d'entrada Percuerre de Norte a Sur el cascu históricu de la ciudá. Exa de la vida medinesa y accesu d'entrada y salida a la ciudá cercada mientres sieglos. Traviesa la Plaza Mayor, sede del Conceyu de la ciudá.
Nel so tramu alto vertebraba la cortil cercada del barriu castellanu y acoyía los cafés más representativos y les tiendes más importantes, sobremanera testiles y de zapatería.
Na so parte inferior o norte que remata na plaza de Somovilla concentrábase'l mayor númberu de pequeños comercios, chigres, y otros servicios como peluqueríes, arreglu de calzáu o ferreteríes.
Anque perdió la fuercia comercial d'antaño sigue siendo escenariu de la mayoría d'acontecimientos culturales y sociales de Medina.
Cultura y ocio
Museos
Oficines de turismu