Perigüelahttp://www.furmientu.org/01Documentos/9999991El%20llumbreiru10.pdf Páxina 4 (en castellán, Pereruela) ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora y de la comunidá autónoma de Castiella y Llión.
El conceyu pertenez a la histórica comarca de Sayagu y ta formáu poles llocalidaes de Perigüela, Arcillo, La Cernecina, Malillos, Sobradillo, Sogo, San Román, La Tuda, Pueblica y Les Enillas.
Perigüela cunta con un reconocíu prestíu nacional pol so alfarería, hasta'l puntu d'identificar el so nome coles cazueles, crisoles, fornos de folla refractario y otros caciplos que salen de los sos talleres, y que mientres el sieglu XIX algamó cierta sonadía internacional al participar nes esposiciones universales de París y Viena de dichu sieglu, con obres del alfareru Lucas Porto Carneru. Les folles de la llocalidá axunten escelentes cualidaes p'aguantar les altes temperatures del fueu.
El conceyu ye la entrada habitual de los visitantes del parque natural d'Arribes del Duero dende la ciudá de Zamora. El so accesu ye al traviés de la carretera CL-527 que xune la capital provincial con Fermoselle. El Duero ufierta nesti espaciu paraxes tan interesantes como'l Saltu del Lladrón», «la peña Los Danzadores» o la ribera xunto a la desaguada del regueru. Pero tamién hai paraxes menos conocíes con testimonios de la histórica presencia del home, como pue ser los restos del asentamientu tardorromano de «Los Castiellos», los restos de les mines de casiterita o les aceñas de Pizarro o del Peñón, la Quemada tanto una como otra atópense ente la cayida de l'agua de Almaraz y la del regatu de la Esguilada— o la aceña Nueva o del Señor Rufino —ente'l regatu de la Esguilada y la peña de los Danzadores—, esta postrera la más llamativa pola so forma de barcu y pol so estáu de caltenimientu, anque los trés atópase na actualidá mediu somorguiaes nes agües del banzáu de Villalcampo.
Xeografía física Llocalización El conceyu de Perigüela asítiase al suroeste del conceyu de Zamora, dientro de la contorna natural de Sayagu. El conceyu ta formáu poles llocalidaes pedáneas d'Arcillo, Sogo, Malillos, Les Enillas, Sobradillo de Palombares, La Tuda, La Cernecina, Pueblica de Campeán y San Román de los Infantes, xunto con Perigüela. En xunto ocupa una estensión de 161 km².
El so principal accesu ye al traviés de la carretera CL-527, una de les principales víes d'accesu al parque natural d'Arribes del Duero, especialmente conocíu polos montascosos y inhóspitos paraxes de los cañones de los ríos Duero y Tormes, especialmente conocíos como "Aportar".
La llocalidá de Perigüela falta 15 km de la ciudá de Zamora, daqué más de 20 km de Bermillo de Sayago, 47 km de Fermoselle, 50 km de Toro, 53 km de Fuentesaúco y 82 km de Benavente.
Clima El conceyu nun cunta con estaciones termopluviométricas, polo que la información esistente ye de les asitiaes nes sos proximidaes y dientro de la provincia de Zamora. La temperatura medio de la zona asítiase alredor de los 13 °C, siendo la media del mes más fríu de 4º C, anque la media de les mínimes d'esti mes ye inferior a 2 °C. Carauterízase por un iviernu llargu, d'unos 6 meses, nos que son frecuentes les xelaes, superando les 60 al añu. El branu ye curtiu, con xunetu y agostu como los meses más calorosos, y una media d'ente los 20º y 22 °C.
Les precipitaciones atopar ente les isoyetas añales de 500-70 mm, anque más cerca de los valores inferiores. Les agües suelen dar empiezu a principios de seronda y caltiénense con una cierta regularidá hasta xunu, siendo más frecuentes nes estaciones de seronda ya iviernu. D'estes precipitaciones, una parte escasa ye en forma de nieve, siendo frecuente la so presencia mientres una media de dos a cuatro díes al añu.
Hidrografía El Duero delimita el so términu municipal pel norte. Amás cunta con llagunes y llamargues pocu fondes, según llixeres depresiones susceptibles d'hinchente, que tienen un marcáu calter estacional o sufren intenses fluctuaciones a lo llargo del añu nel nivel de les sos agües, alcontraes n'árees de clima mediterraneu continental.
Naturaleza Xeoloxía El conceyu de Perigüela atopar de llenu na zona integrada pol procesu de metamorfismu deriváu del afloramientu graníticu del “batolito de Sayagu” que continua ensin interrupción hasta tierres salmantinas. La so superficie amuesa una cierta monotonía cola presencia de formaciones granítiques, esquistos micáceos, etc. Dende un puntu de vista topográficu, la penillanura sayaguesa mover ente unos márxenes de los 750 a 800 metros sobre'l nivel del mar, que nesti conceyu namái superen los tesos de Traspedespadas con 729 m y de Várate con 797 m. Del so términu, la zona este y sur asitiada xunto cola Tierra del Vinu ye de magre coloráu. Compónense principalmente d'ábanos terciarios con afloramientos esporádicos de capes de margas y caliares del secundariu.
El relieve ye abondo nidiu, anque cunta con frecuentes ondulaciones y afloramientos predresos de granitu. El suelu presenta un color pardu o pardu-amarellentáu, anque nun ye frecuente la esistencia de suelu al descubiertu. Tamién ye relativamente frecuente la presencia del color gris pola esistencia de roques de granitu con formes peculiarmente arrondaes pola erosión.
Na topografía del territoriu abonden los valles estrechu y curtiu, que fueron destinaos a cultivos de güerta o de praderíes. Tamién esisten mases montiegues, principalmente d'encines y rebollos que'l so paisaxe foi foi encampizáu. El sustratu herbal predominante ye'l de les formaciones de cultivu de ceberes, con alternanza de barbechos y camperes. D'ente los terrenes deforestados tamién frecuenten los pacionales destinaos al aprovechamientu de les recielles d'oveyes.
Destaca la esistencia de barganales de piedra que dixebren les distintes parceles, dando al paisaxe un aspeutu reticuláu. El denominador común de la construcción d'estos barganales, son lloses de cayuela clavaes na tierra y ente elles montones de piedres arrondaes de granitu, soportaes por llábanos de cayuela asitiaes perpendicularmente a les que tán clavaes nel suelu. Polo xeneral, xunto a estos barganales caltiénense exemplares arbóreos d'encines y rebollos.
Zones protexíes El términu municipal de Perigüela cunta cola esistencia del Monte d'Utilidá Pública Nᵘ73 – Tarrones», perteneciente a la entidá llocal menor de Sogo. Amás esisten tres espacios protexíos dientro de la Rede Natura 2000, y que se denominen LIC ES4170083 Riberes del Ríu Duero y Afluentes, LIC ES4190102 Cañones del Duero y ZEPA ES0000206 Cañones del Duero.
Amás, Perigüela atópase na Zona III del Plan de Caltenimientu y Xestión del Llobu en Castiella y Llión», aprobáu por Decretu 28/2008, de 3 d'abril de la Conseyería de Mediu Ambiente, que ye aquella zona carauterizada polos territorios que presenten una capacidá d'acoyida de la especie moderada-baxa, una disponibilidad de biomasa de preses monteses bien baxa y un riesgu potencial de conflictos cola ganadería estensiva alto. De la mesma, Perigüela cuenta con parte del so territoriu incluyíu dientro del ámbitu d'aplicación del Decretu 83/2006, de 23 de payares, pol que s'aprueba'l Plan de Caltenimientu de l'Águila Perdicera en Castiella y Llión, en concretu los terrenes coincidentes cola ZEPA Cañones del Duero. Igualmente, tolos terrenes allugaos al norte de la carretera CL-527 incluyir nel ámbitu d'aplicación del Plan de Recuperación de la Cigüeña Negra, aprobáu por Decretu 83/1995, de 11 de mayu.
Historia Na paraxa de "Los Hociles" atopáronse testimonios más antiguos de la presencia humana nesti territoriu. Ente los oxetos atopaos, fechaos na Edá del Cobre, atopáronse fragmentos de cerámica decorada, delles puntes de flecha de piedra tallada y hachos apolazaos. Tamién s'atoparon nesti llugar y en “Los Casales” varios fragmentos cerámicos que pertenecen a la Edá del Fierro I, toos ellos acomuñaos a la cultura del Sotu de Medinilla”.
De feches posteriores son los restos cerámicos atopaos nel mesmu cascu urbanu de Perigüela, clasificaos como de “terra sigillata” nes sos variedaes hispánicu y tardío, xunto con otros fragmentos variaos, ente los que destaca una pequeña vasía que pudo formar parte d'un enterramientu.
Otros fragmentos cerámicos podríen indicar la continuidá del poblamientu d'esti territoriu dende'l Baxu Imperiu hasta l'Alta Edá Media, cuando la llocalidá quedó integrada nel Reinu de Llión, siendo repobláu polos sos monarques nel contestu de les repoblaciones llevaes a cabu en Sayago. Les primeres fontes documentales surden a partir del sieglu XI, mentando en 1085 a Sobradillo de Palombares y en 1157 a San Román de los Infantes como llugares de repoblación. En 1180 y en 1190 reséñase que Perigüela yá tenía conceyu, dómina na que probablemente se construyó la ilesia d'esta llocalidá.
D'esta dómina son les primeres noticies que se tienen sobre l'actividá alfarera que tanta sonadía dio a Perigüela. Ye por tanto a partir de la Edá Media cuando s'empieza a regular sobre los derechos de la folla, tantu de la folla blanco como del bermeyu. La estracción de la folla blanco nun debió de dar problemes, non asina asocedió lo mesmo col bermeyu, lo que dio llugar a quexes y a la regulación de la so estracción. D'esta forma la folla colorao o bermeyu estremar en dos categoríes, la del cabildru y el de caballería. Los derechos del primeru pertenecíen al cabildru, ente que los del segundu pertenecíen a les clases pudientes de la dómina.
La regulación sobre la folla, establecía que se debía d'esplotar añalmente per cuartos, un añu cada unu, entá cuando l'alfareru nun tuviera tierres nesi cuartu. D'esta forma, l'unu de mayu axuntaben los propietarios en Pereruela y establecía el preciu de los arrendamientos. La normativa yera taxativa nesti asuntu, pos si dalgún alfareru nun consumía la folla nel añu, tendría que devolvelo y pagar nuevamente por él, de lo contrario podría ser multáu. Pagaos los arrendamientos, l'alfareru podría estrayelo de cualesquier parte, siempres que fuera'l cuartu n'usu d'esi añu y siempres que rellenara'l buecu causáu.
A mediaos del S. XVIII los derechos de la folla pasaron a manes de la familia Docampo, qu'al pie de la ilesia, yeren los propietarios de la mayor parte de les tierres ya inmuebles del conceyu. La familia Docampo pertenecía a la nobleza y teníen casa solariega, esistiendo anguaño'l so escudu d'armes d'un solu cuartel con cinco agües nel ábside de la ilesia. Les sos posesiones yeren bien amplies y tomaben tierres, bienes y demás enseres asitiaos nes actuales provincies de Salamanca y Zamora. El mayoralgu de los Docampo escastar a finales del sieglu XIX, quedando partíes les sos propiedaes ente diversos vecinos y foranos.
Sía que non, mientres la Edá Moderna Pereruela tuvo integráu nel partíu de Sayago de la provincia de Zamora, tal que reflexaba en 1773 Tomás López en Mapa de la Provincia de Zamora.
En 1738, sol reináu de Felipe V, el pueblu recompra el terrén del pueblu a la corona. Los llotes escluyeron en principiu los terrenos comunales, anque finalmente acabaron vendiéndose tamién.
Yá nel sieglu XIX, al reestructurase les provincies y crease les actuales en 1833, la llocalidá foi encuadrada na provincia de Zamora, dientro de la Rexón Lleonesa, integrándose en 1834 nel partíu xudicial de Bermillo de Sayago,Subdivisión en partíos xudiciales de la nueva división territorial de la Península ya islles axacentes / aprobada por S. M. nel real decretu de 21 d'abril de 1834 dependencia que s'enllargó hasta 1983, cuando foi suprimíu'l mesmu ya integráu nel Partíu Xudicial de Zamora.Real Decretu 529/1983, de 9 de marzu, pol que se determinen los Partíos Xudiciales de cada provincia, a considerar a efeutos de les eleiciones de Diputaos provinciales.
Alfarería thumb|190px|right|Feria de la cerámica en Zamora en 2008. Un puestu con caciplos de Pereruela.