Cuéllar ye una villa y conceyu español de la provincia de Segovia, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Ta asitiáu al noroeste de la provincia y a mediu camín ente les ciudaes de Segovia y Valladolid, a 60 km y 50 km respeutivamente. Ye cabeza del partíu xudicial de Cuéllar, unu de los cinco nos que s'estrema la provincia, lo mesmo que de la Comunidá de Villa y Tierra de Cuéllar; pertenez amás a la contorna natural Tierra de Pinares.
Asitiar na llende onde confinan les provincies de Segovia y Valladolid, sobre una llanura trevesada d'este a oeste pol ríu Cega y delimitada al otru estremu por una gran cortada paralela al mesmu y al norte, qu'estrema'l términu municipal.
Por cuenta del so calter de villa medieval, foi declarada conxuntu históricu, y tien un ampliu patrimoniu nel que destaca'l so castiellu medieval, el so triple cortil cercada, unu de los más importantes y meyor calteníos de la comunidá autónoma, el conxuntu d'arquiteutura mudéxar más ampliu de la mesma y diversidá d'ilesies, monesterios y otros edificios históricos. Dientro de les festividaes que celebra atópense los Encierres de Cuéllar, declaraos d'Interés Turísticu Nacional y consideraos los encierres más antiguos d'España, con orixe nel sieglu XIII.
Etimoloxía del topónimu EvoluciónAñu Nome 1093 Quellar 1136 Colar 1184 Collar 1210 Collaram 1215 Colara 1252 Cuellar 1260 Collite 1272 Collara 1363 Collare 1400 Cuéllar
Esisten diverses hipótesis avera del orixe del nome de Cuéllar y el so significáu. El primer autor qu'escribió sobre ello foi l'historiador Diego de Colmenares, qu'atribuyó a Cuéllar ser la famosa ciudá romana de Colenda pola semeyanza de vocablos, teoría que tamién sostuvo Federico Wattenberg na so obra, al igual que lu fixeron Madoz, Piferrer, y Somorrostro. Nun paez tener muncha veracidá esta atribución, pos ta basada na semeyanza del nome, ensin investigar otros aspeutos. Per otru llau, tampoco s'alcontraron hasta'l momentu restos romanos na villa, lo que fai más improbable que'l nome de Cuéllar derive del de Colenda y con ello pueda atribuyise la identidá d'esa ciudá a esti conceyu.
El profesor Ángel de los Ríos apuntó que Cuéllar tuviera que ver col vocablu llatín equus (caballu), teoría sofitada pol historiador Trasierra, recordando la mención de Cuéllar que faen dellos documentos medievales denominándo-y Equellar. Aun así, tampoco paez posible un tresformamientu tan importante, na que'l nome tendría de perder la y de equus y el surdimientu del diptongu ue y el doble ele.
A lo último, Sánchez Albornoz afirma que'l nome de Cuéllar ye d'orixe llatín, y Menéndez Pidal sofita esta hipótesis, considerando Cuéllar una pallabra románica, deduciendo asina que'l vocablu taría formáu pol raigañu collis (llombes) y el sufixu -llabra (abondosu), con perda de la vocal final, daqué tan común. Analizando les variantes etimolóxiques de Cuéllar, y teniendo en cuenta la topografía de la villa, que se llevanta nel cayente de delles llombes, quiciabes seya la hipótesis más atinada sobre'l significáu de la pallabra Cuéllar, polo que'l topónimu Cuéllar tendría como significáu llugar d'abondoses llombes. Curiosamente l'allugamientu de la llocalidá de Cuéllar de la Sierra (Soria) coincide topográficamente con este, pos se llevanta a los pies del Cuetu de San Juan, nun terrén irregular chiscáu de llombes.Velasco Bayón, 1996, pp. 64-68.
Heráldica y vexiloloxía
160px|left|Escudu de Cuéllar
L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron aprobaos oficialmente la . L'escudu se blasona de la siguiente manera:
La descripción testual de la bandera ye la siguiente:
Historia
=== Prehistoria tiense conocencia d'asentamientos na zona mientres el periodu de la Edá del Fierro gracies a los xacimientos atopaos na parte alta (un pobláu) y na parte de les Erijuelas de San AndrésNecrópolis de les Erijuelas (una necrópolis). L'historiador español del sieglu XVI, Diego de Colmenares, rellacionó esta villa cola antigua Colenda de los romanos, pero ye una tesis qu'otros historiadores refuguen. Nun s'alcontraron muertes romanes.
Edá Media La primer repoblación medieval foi llevada a cabu dempués de la batalla de Simancas (939), ensin que pueda precisase l'añu nin el so repoblador. La so vida foi efímera, pos perteneciendo al condáu de Castiella, foi afarada pol caudiellu Almanzor nel añu 977, treslladando a Al-Ándalus a los sos habitantes como esclavos.Velasco Bayón, 1996, páxs. 80-87. Más d'un sieglu dempués tuvo llugar la segunda y definitiva repoblación, productu del movimientu repoblador lleváu a cabu por Alfonsu VI de Castiella, y encamentada al magnate Pedro Ansúrez, tal que recueyen el Chronicón de don PelayoEd. España Sagrada, XIV, páx. 473: [...] populavit etiam Rex Adefonsus totam Extrematuram, Castella et civitatem Salmantican, Abulam, Cocam, Arevalo, Olmedo, Medinam, Secobiam, Iscar, Cuellar [...] y El conde Lucanor. La so fundación siguió'l modelu de les Conunidades de Villa y Tierra, surdiendo tres la mesma la Comunidá de Villa y Tierra de Cuéllar; actuó per primer vegada como concilium en 1147, y el rei Alfonsu VIII de Castiella celebró les Cortes de Castiella en Cuéllar en 1184.Alonso Rodríguez, 1998, páx. 20.
El bon nivel económicu consiguíu a la fin del reináu de Fernandu III de Castiella y bien especialmente mientres el del so fíu Alfonsu X el Sabiu, convertir nuna de les poblaciones más importantes del pandu del Duero.Herrerín López, 2004, páx. 12. El rei Alfonso, quien amosó una fonda predilección pola villa,Velasco Bayón, 1996: sieglos baxumedievales, páxs. 95-128. enllantó nella un importante emporiu ganaderu que, xunto a les exenciones que fizo na so Fueru Real (1256) confortaron una próspera economía derivada de la producción lanera, esportada yá dende'l sieglu XII a los telares flamencos utilizando los puertos del Cantábricu.Ubieto Arteta, 1961, páx. 27 (Tamién puede trate la obra del mesmu autor: Ciclos económicos de la Edá Media Española, Valencia, 1969, páx. 131. El so fíu Sancho IV de Castiella frecuentó la villa como cotu de caza y la muyer d'ésti fixo d'ella'l so baluarte a la muerte del rei. Nel castiellu de Cuéllar celebró María de Molina les Cortes de 1297 y permaneció abellugada ante'l peligru de quien intentaron arrampuñar la Corona de Castiella al futuru Fernandu IV de Castiella.
Na primavera de 1354 la ilesia de San Martín foi l'escenariu del matrimoniu ente Pedru I de Castiella y Juana de Castro. Tres el so asesinatu y la proclamación como nuevu rei d'Enrique II de Castiella, la villa pasó a manes de la Corona, pos pertenecía por heriedu a la so esposa, Xuana Manuel de Villena. Darréu foi heredada por Xuan I de Castiella, quien la visitó con frecuencia, y nella atopábase cuando en 1382 la reina Leonor d'Aragón finó de sobreparto, apurriéndo-yla un añu dempués n'arres a la so nueva muyer, Beatriz de Portugal. Meses antes de morrer el rei, concedió les feries de Cuéllar colos mesmos privilexos que les de Valladolid. Mientres el señoríu de la villa per parte de Fernandu I d'Aragón, los sos habitantes allegaron a la conquista d'Antequera comandados por Fernán Velázquez de Cuéllar, la so canciller mayor, y la so producción lanar pasó de los telares flamencos a los catalanes.
El señoríu de Cuéllar foi apurríu en 1444 al valíu de Xuan II de Castiella, el condestable Álvaro de Luna, quien s'atopaba en Cuéllar cuando foi prendíu y treslladáu a Valladolid pa ser degolláu, siendo apurrida a la princesa Isabel. El nuevu monarca Enrique IV de Castiella celebró les primeres Cortes del so reináu na villa, y mercar a la so hermanasca por 200.000 dobles de la banda en conceutu de dote p'apurri-y la al so valíu Beltrán de la Cueva, duque de Alburquerque y Gran Maestre de la Orde de Santiago en 1464. El nuevu señor reforzó y amplió el so recintu cercáu y castiellu ante les posteriores amenaces de la reina Isabel, quien quixo de toes toes recuperar la so posesión.
Edá Moderna Mientres el sieglu XVII Cuéllar esperimentó un gran retrocesu y decadencia, lo mesmo qu'asocedió en cuasi toles antigües villes que fueron see y abellugu de los reis primero que éstos inclinárense per una sola ciudá (Madrid), onde moraba la Corte. Nel sieglu XVIII y gracies a les normes dictaes por Carlos III pal repartu de tierres conceyiles, la ciudá recuperóse social y económicamente. Más tarde, el pasu de los franceses nos años 1808 y 1809 supunxo una aciaga situación. Fueron escalaos los templos y les sos ayalgues y expoliada toa riqueza, como la coleición de xoyes históriques y d'armes que se guardaba nel castiellu.
Edá Contemporánea Dempués de la Guerra Civil Española el castiellu destinar a cárcel de presos políticos. Pasaos unos años foi sede d'un sanatoriu pa tuberculosos y más tarde volvió ser cárcel de presos comunes. En 1943 la Diputación provincial escueye mayoritariamente a la so alcalde Juan Herrero Garrido pal cargu de procurador en Cortes na I Llexislatura de les Cortes Españoles (1943-1946), representando a los Conceyos d'esta provincia.Apartáu y), artículu 2º de la Llei de Creación de les Cortes Españoles Decretu de 14 d'ochobre de 1942, sobre designación de procuradores en Cortes representando a los Conceyos (BOE nᵘ288, de 15 d'ochobre de 1942)
El 31 de xunetu de 1981 el Plenu de la Diputación Provincial de Segovia aprobó, por 20 votos contra unu, l'alcuerdu d'exercitar el derechu d'autonomía uniprovincial, empecipiando'l procesu autonómicu al amparu del artículu 143.2 CE.
D'un total de 210 consistorios, 178 votaron a favor de l'autonomía uniprovincial, siguiendo les teoríes del llibru La entidá histórica de Segovia de Manuel González Herrero. Sicasí, dichos Conceyos nun representaben entá a la mayoría del censu eleutoral de la provincia de Segovia, como esixe'l 143.2 CE, pos Segovia, el so conceyu de mayor población, inclinar pola opción castellanu-lleonesa. Quedaba sicasí pendiente'l votu de la ciudá de Cuéllar, segunda n'importancia y población. Na tarde del 7 d'ochobre de 1981, y ante un públicu soriellu nel Salón de Plenos, el Consistoriu cuellarano amosó'l so sofitu a la vía uniprovincial, por 7 votos contra 6, lo que dexaba expedito el camín a l'autonomía uniprovincial.
Sicasí, errores de forma na votación de Cuéllar y distintos movimientos populares motivaron que'l Conceyu decidiera convocar un nuevu plenu, anunciando la posibilidá de reconsiderar les postures qu'habíen tomáu. L'históricu plenu tendría llugar na tarde del 3 d'avientu de 1981, y el resultáu sería inversu al del 7 d'ochobre: esta vegada, 7 votos ciscaben a les Cortes la incorporación de Segovia a Castiella-Lleón, frente a los 6 que sofitaben la vía uniprovincial.
La Diputación trató de recurrir l'alcuerdu y recuperar el sofitu de Cuéllar a la causa uniprovincial, mas toa ulterior tentativa fracasó.
thumb|Plaza del castiellu. Anguaño tase rompiendo cola fisonomía de cortiles medievales construyendo nuevos edificios nes cercaníes de la muralla y ye obligáu pola xeografía de la zona, pero ye antiestético.
Los productos agrícoles y ganaderos de la zona salvaron a Cuéllar de los años deficitarios de la posguerra, mientres nos pueblos d'alredor hubo muncha emigración al estranxeru, quedando cuasi vacíos.
Xeografía física
Allugamientu y relieve La villa de Cuéllar asítiase en plena contorna natural Tierra de Pinares, na llende de la provincia de Segovia, al so alcuentru col de la provincia de Valladolid, y falta de dambes capitales 60 km y 50 km respeutivamente. Llenda al norte con Bahabón, Campaspero, Torrescárcela y Viloria, toos de la provincia de Valladolid; al oeste con Chañe, Arroyo de Cuéllar, Samboal, San Cristóbal de Cuéllar y Vallelado; al sur con Gomezserracín, Pinarejos, Samboal, San Martín y Mudrián y Sanchonuño y al este con Frumales y Olombrada, toos ellos de la provincia de Segovia. Les sos coordenaes exactes son , y atópase a 857,93 m sobre'l nivel del mar.