Santiz ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. Intégrase dientro de la comarca de la Tierra de Ledesma. Pertenez al partíu xudicial de Salamanca y a la Mancomunidá Comarca de Ledesma.
El so términu municipal ta formáu por un solu nucleu de población, ocupa una superficie total de 27,05 km² y según los datos demográficos recoyíos nel padrón municipal ellaboráu pol INE nel añu , cuenta con una población de habitantes.
Ye estremeru de la vecina provincia de Zamora y de la so comarca de Sayago, cola que comparte paisaxe, historia, cultura y tradiciones. Los montes de la llocalidá escuenden exemplares d'encina y sufrera, pero tamién de carbayos y caxigal que xunto con carba baxa de cantuesos, escobes, jaras y piornos hai formando en xunto un apacible paisaxe natural. Nesti paisaxe descuella la denomada «sufrera gorda de la Calahorra» que, con cerca de seiscientos años de vida, forma parte de la Ruta de les Catedrales Vives».
Etimoloxía
El topónimu Santiz ye consideráu como un haxotopónimu, esto ye, un vocablu del léxicu relixosu convertíu en topónimu. Los haxotopónimos pueden denominar un llugar tantu según el nome propiu d'un monesteriu, como según el nome del patrón de la ilesia llocal o los representantes de la ilesia. Polo xeneral, los haxotopónimos españoles más frecuentes son los que se deriven de patrones eclesiásticos. Este sería'l casu de Santiz, que dellos autores facer derivar de les pallabres llatines «Sanctus Thyrsus», esto ye, de Santiso. El mesmu orixe ye dau pa les llocalidaes de Santiso y de Santotis.toponimia_espanola.pdf Observaciones sobre la toponimia española; Jana DoležalováDiccionariu d'etimoloxíes de la llingua castellana, Volume 2; Ramón Cabrera,Juan P. Ayegui El xentiliciu de los habitantes de Santiz ye santiceño.
Símbolos
thumb|left|Escudo de Santiz en piedra.
L'escudu heráldicu recueye parte de la historia de Santiz. Ta timbrado pola corona real y estremáu en dos blasones, onde s'atopa la Cruz de Malta de la Orde de San Xuan de Xerusalén, a la que d'antiguo perteneció'l conceyu, y la fachada d'un palaciu o fortaleza qu'esistió en Santiz.L'escudu: composición heráldica pa esti blasón. Esti escudu ta talláu nuna gran piedra enllastrada na parte cimera de la fachada principal del conceyu de la llocalidá.
Xeografía
El conceyu de Santiz ta asitiáu na zona noroeste de la provincia de Salamanca, a 38 km de la ciudá de Salamanca, la capital provincial. Perteneciente a la comarca de la Tierra de Ledesma, atopándose asitiáu nel so estremu norte, siendo'l so términu municipal estremeru cola vecina provincia de Zamora y cola comarca de la Sayago d'esta última provincia, coles que comparte carauterístiques y historia.
El cascu urbanu asitiar na base de la falda del Tesu Santu (984 m sobre'l nivel del mar), que de la mesma ye'l puntu más altu de les llocalidaes de la zona. El Tesu Santu atopar nel norte del conceyu, faciendo de llinia divisoria, ente les provincies de Zamora nel so llau oeste y Salamanca pela parte este.
Dientro del términu municipal de Santiz naz el Regueru de Izcala, que trascurriendo pel norte de Valdelosa, llega al conceyu de Topas, onde desagua nel Regueru de San Cristóbal. Toa esta agua llega al ríu Tormes al traviés de la Ribera de Cañedo.
Nel términu municipal podemos atopar pinos, sufreres, carbayos rebollos, caxigales, encines y xarales lo que constitúi un sistema de monte mistu. En Santiz atópase'l mayor sufreral (Quercus suber) de la Provincia de Salamanca.Revista Forestalis Nº10
El 1 de febreru de 1997 realizar en Santiz una concentración parcelaria. La zona afeutada foi de 2563 hectárees, apurríes por 271 propietarios, en 4650 parceles. Atribuyéronse 498 finques de reemplazu.
Noroeste: Escuadro (Zamora) Norte: Peñausende (Zamora) Nordeste: Mayalde (Zamora) Oeste: Alfaraz de Sayago (Zamora) 75px Este: Valdelosa Suroeste: Moraleja de Sayago (Zamora) Sur: Palacios del Arzobispo Sureste: Zamayón
Historia
Nel Tesu Santu atopáronse restos arqueolóxicos prerromanos del sieglu VI e.C. y de dómina romana. L'estudiu d'estos restos reveló qu'hubo un asentamientu romanu y una ermita.Reseña históricu artística de la Provincia de Salamanca, Diputación Provincial de Salamanca. Vien de la reimpresión del orixinal: César Morán Bardón (1946) "Reseña históricu-artística de la provincia de Salamanca", prólogu de Blas Taracena Aguirre, Universidá de Salamanca
Desconozse'l momentu históricu nel que surde la población de Santiz, anque hai documentación de la primer metá del sieglu XII na que se menten dellos llugares cercanos, como son Zamayón y Zamocino.
Cabo venceyar el so orixe cola repoblación que'l rei de Llión Fernandu II mandó para Ledesma nel 1161, pero la mención a Santiz que recueye'l fueru de la villa de Ledesma fai pensar na so previa esistencia como unu de los puntos del alfoz ledesmino: “…en sommo del sierro de Pennagusende y en Santiz y de termina Alfaraz et Pennela y cola Almexnal…”
Mientres la Edá Media, Santiz foi unu de los territorios apostaos poles diócesis de Zamora y de Salamanca, tando incluyíes dambes, sicasí, nel Reinu de Llión. Nel discutiniu medió la mitra compostelana, que tamién tenía intereses na zona, yá que tenía'l llugar de Palacios del Arzobispo, población asitiada a tan solu cuatro quilómetros de Santiz. L'esllinde ente dambes diócesis foi resueltu por bulda del papa Alejandro III nel añu 1170, anque nun foi hasta 1185 cuando definitivamente atáyese tres el consentimientu de los obispos implicaos, Vidal per Salamanca y Guillermo per Zamora. Dambos cabildros delimitaron les sos xurisdicciones, de forma que Santiz perteneció a la diócesis de Zamora.
En 1223 taba adscrita a la Orde de San Xuan de Xerusalén, y por tanto en réxime de señoríu. Esta situación recoyer nun documentu que describe'l territoriu de la bailía de Ledesma, siendo'l so comendador Pedro Fernández. Nesi mesmu añu l'Hospital va apurrir toes estes posesiones, n'usufructu vitaliciu, a doña Guntroda. Años dempués, la posesiones retornen a manes de la Orde, que vuelve exercer de nuevu'l señoríu.
La vinculación a esta orde militar y al obispáu de Zamora marcó la historia d'esta llocalidá mientres sieglos. Cola creación de les actuales provincies en 1833, Santiz quedó integráu na provincia de Salamanca, dientro de la Rexón Lleonesa, adscripción provincial que motivó que, yá nel sieglu XX, Santiz fuera integráu en 1959 na diócesis de Salamanca.
Demografía
Economía
Santiz ye una llocalidá eminentemente agraria, con predominiu ganaderu, una y bones l'agricultura ta acomuñada a les camperes y forraxes. El númberu d'esplotaciones ganaderes foi menguando colos años y cada vez queden menos esplotaciones de calter familiar dexando pasu a medianes esplotaciones intensives de vaques llecheres, porcín y ovín llecheru. La economía de la zona completar col sector de la construcción, al que pertenecen un gran porcentaxe de santiceños.
Santiz pertenez a la denominación d'orixe de la Tierra del Vinu de Zamora, siendo una de les diez llocalidaes salamanquines que tán incluyíes nesta contorna vitícola zamorana.Reglamentu D.O. Tierra del Vinu de Zamora
Parque Eólicu "Tesu Santu" Nel términu municipal de Santiz atópase'l parque eólicu Tesu Santu» (qu'afecta tamién al conceyu de Palacios del Arzobispo). Esti complexu cunta con 25 aeroxeneradores, con una potencia unitaria de 2000 kW, lo que suponen una potencia conxunta de 50 MW. Estos aeroxeneradores tán compuestos por torres metáliques Tueru de conu troncocóniques d'aceru, de 78 m d'altor, rotor tripala de 90 m de diámetru y tresformador interior de 2.100 KVA, con rellación 690 V/30 KV. El parque eólicu tamién cunta con una Subestación Tresformadora elevadora de tensión de tipo intemperie, con un tresformador de 50 MVA de potencia y rellación nominal 220/30 KV, con regulación de tensión. La enerxía producida nel parque eólicu sacupar por aciu una llinia llétrica aérea de 220 KV, con un llargor de 59,6 m y conductor LA-455, a la llinia Villamayor-Villalcampo de 220 KV na subestación tresformadora.Resolvimientu de 29 de xineru de 2010, de la Delegación Territorial de Salamanca, pola que s'aprueba'l proyeutu d'execución de la subestación 220/20-30 KV. denomada S.T. Tesu Santu. Expte.: AT 13.212.
Bienestar social
Santiz cunta con un colexu públicu d'educación infantil y primaria (asitiáu na cai Conde de Barcelona nº1). Esti colexu remembra la infancia de toos y cada unu de los santiceños, decoráu exteriormente colos dibuxos qu'ellos mesmos pintaron de pequeños y bien curiáu nel so interior. Xunto al colexu, y con accesu a él, atópase'l pabellón polideportivu municipal, onde se realicen actividaes deportives y dellos festexos de la llocalidá, cuando les condiciones climatolóxiques torguen la so realización nel esterior. Les actividaes extraescolares son numberoses, ente les cualos destaquen el fútbol, les sevillanes, el yudu y les actividaes de branu.
En rellación a la cultura, esti conceyu creó económica y moralmente a la compañía de teatru "Theatrum mundi", onde tolos actores son santiceños qu'actúen usualmente en Santiz, pal esfrute de tolos asistentes.
Monumentos y llugares d'interés
thumb|Ilesia de Santiz. thumb|Cruceru cercanu a la ilesia. thumb|Frontón cara sur. thumb|Frontón cara norte. thumb|La sufrera Gorda» de La Calahorra.
Parroquia San Miguel Arcánxel
Ye la única parroquia del conceyu, na cual realícense tolos actos relixosos. Foi construyida nel postreru terciu del sieglu XII n'estilu románicu y el so nome deber al patrón del conceyu, San Miguel Arcánxel. Contién numberoses talles de gran valor, ente elles la de San Miguel.Románicu Zamorano: Santiz
A manera de campanariu, tien una espadaña con trés baldíos, dos d'ellos xuntos, que superen l'altor total de la ilesia, a los cualos apuértase por aciu una escalera dende l'interior de la ilesia, y unu más pequeñu, centráu enriba de los anteriores. Tan solo los dos baldíos de la parte inferior tienen campanes. Estes campanes son utilizaes p'avisar a los santiceños de la celebración d'actos llitúrxicos, de los sos diversos festexos o acontecimientos y pal avisu en casu de quemes. Dada l'altor del campanariu, les campanes pueden ser oyíes dende cualesquier parte del cascu urbanu ya inclusive de la contorna. La parte cimera de la espadaña acaba nun pináculo que contién una cruz cristiana y un gran nial de cigüeña. Nel añu 2010 realizóse una restauración de la ilesia, na que los vecinos, de manera desinteresada, tuvieron un papel fundamental.conveniu-pa-restaurar-ilesies-con-1-3-millones Xunta, Diputación y Obispáu anueven el conveniu pa restaurar ilesies con 1,3 millones
A cuerpu de cai y xunto a la ilesia, atópase una gran cruz de granitu que conmemora a los militares cayíos. Na base de la cruz hai tallaes inscripciones colos nomes de les persones conmemoraes.
El frontón
Atópase na céntrica plaza de la Constitución, lo que fai que sía un puntu neurálxicu de la llocalidá. Esti antiguu frontón ta construyíu en piedra y tien 12 m d'altor por 28 metros de llargu y, aproximadamente, un metro de grosez na so base. Créese que la so construcción realizar ente los años 1880 y 1900.
La cara sur ta habilitada pa la práutica de numberoses actividaes, ente les que destaquen la pelota mano, el frontón, fútbol y baloncestu.
La cara norte, que tamién se puede emplegar como frontón, ye utilizada na festividá de Reyes (6 de xineru) pa escribir nella les iniciales de los quintos d'esi añu, tradición que se lleva practicando dende hai más de 40 años y que remembra a les xeneraciones militares, cuando se despidíen del so queríu pueblo antes de colar al serviciu militar.
Amás, dispón de graes alredor d'él, lo que dexa la celebración d'actos festivos.
La fonte del cañu