Alcaraz ye un conceyu español asitiáu al sureste de la península ibérica, na provincia d'Albacete, dientro de la comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tópase xunto a la serranía homónima nel estremu septentrional d'ésta, na falda esti del cuetu llamáu de San Cristóbal.
Ye la cabeza de partíu de la contorna. Alcaraz tien como coordenaes xeográfiques los 2° 39' 34" de longitud Oeste y 38° 40' 5" de latitud Norte. Inclúi les pedaníes de Canaleja, El Cepillo, Escondite, Escorial, El Horcajo, La Hoz, El Xardín, La Mesta, Salinas de Pinilla (antiguu Real Saleru de Pinilla) y Solanilla.
Xeografía Altitú: la ciudá ta a 962 m ente'l Cuetu de San Cristóbal o del Castiellu (1.028 m) al oeste y el Cuetu Santa Bárbara (1.091 m) al nordeste de la mesma. Estensión: 370,53 km². Posición: (Conceyu) Llendes: Torres de Albanchez (Jaen);Villanueva de la Fuente, Albaladejo, Montiel (Ciudá Real); Lezuza, Casas de Lázaro, Masegoso, El Bonillo, Villaverde de Guadalimar, Riopar, Molinicos, Viveros, Bogarra, Paterna del Madera, Peñascosa, Povedilla, Salobre, Vianos y Villapalacios de la provincia d'Albacete.
Hidrografía Alcaraz tien la peculiaridá d'atopase en cuatro cuenques hidrográfiques (Guadalquivir, Guadiana, Júcar y Segura), siendo unu de los pocos llugares de la xeografía española con esta singularidá, constituyendo asina unu de los puntos del divortium aquarum peninsulares.
Cuenca Hidrogáfica del Guadalquivir; El ríu principal d'Alcaraz ye'l Guadalmena (al sur de la población), conocíu mientres el califatu por autores como Xams al-Din o Abu-l-Fida, como "Alto Guadalquivir" الوادي الكبير عالية, ta formáu pola unión del ríu de la Mesta y el Ríu del Escorial, na paraxa de Los Batanes. A este tributa'l Ríu del Forcayu (que de la mesma recibe l'arribación de los regueros de Cortes y del Pioyu, al norte de la población). El Ríu Guadalmena ye afluente del Ríu Guadalimar, y esti de la mesma afluente del Ríu Guadalquivir. Hai que tener en cuenta qu'una de les tesis xeográfiques de la nacencia del Guadalquivir asitien equí dichu nacencia, concretamente una de les teoríes históricamente plantegaes indica que'l ríu Guadalimar-Guadalmena ye, xeolóxicamente falando, el ríu tectónico y orixinario, que cuerre por una falla y da llugar al valle principal.
Cuenca hidrográfica del Guadiana; l'aldega del Cepiyu y los caseríos de Casa de la Mueda, Cortixu de Panyagua y les Salinas de Pinilla tán nel cursu más altu de la Cuenca Hidrográfica del Guadiana, siendo'l Regueru del Cepiyu y sobre manera el Ríu Pinilla (ó Guadiana Viejo), les fontes de la nacencia del Guadiana darréu antes d'estendese nes Llagunes de Ruidera.
Cuenca hidrográfica del Júcar; Na pedanía del Xardín, la más importante d'Alcaraz, ta'l ríu del so mesmu nome, que tributa al acuíferu del ríu endorreico Don Juan nos Llanos d'Albacete y que tresvierte na Canal de María Cristina de la capital; Este acaba per desaguar nel Júcar al altor de la llocalidá de Valdeganga, na comarca de la Manchuela.
Cuenca hidrográfica del Segura; les paraxes de la Devesa de la Solana de Riópar, que pertenecen a Alcaraz, tán nesta cuenca. Equí naz el regueru de les Crucetes, que tributa nel regueru Saláu, que de la mesma tributa nel Ríu Mundo, principal afluente del Segura.
Sierra d'Alcaraz La Sierra d'Alcaraz forma parte del Cordales Béticos, que son un conxuntu de sistemes montascosos que s'estienden pel sur de la península ibérica, dende'l golfu de Cádiz hasta Alicante y subdivídese nos cordales Prebética, Subbética y Penibética. Dientro d'estes divisiones, la Sierra d'Alcaraz forma parte del Cordal Prebética.
El so picu más altu ye'l Picu Almenara, de 1.796 metros, y el segundu picu más importante ye'l Picu de la Sarga, de 1.769 metros.
Paraxa de Los Batanes Allugamientu de l'antigua población orixinaria, se -y concía na Edá Media col nome d'Alcaraz Viejo. Tamién ye'l llugar onde s'allugaba l'antigua ciudá íbera d'Urcesa. Llugar de bataneo de los texíos que configuraben l'antigua industria testil medieval alcaraceña, adopta pos por esta razón el so actual topónimu.
Anguaño ye una Micro-reserva natural a 3 km del nucleu urbanu, na carretera de La Mesta. So impresionantes riscos conflúin el Ríu de la Mesta y el Ríu del Escorial, dando llugar al Ríu Guadalmena nuna impresionante cascada llamada “Saltu del Caballu”. Nes parés d'estos tajos hai cueves con pintures rupestres que daten del Neolíticu y foi a lo llargo de los tiempos la cantera de pedra caliar que nutrió les construcciones monumentales de la población. Los Batanes destacar por tener una flora y fauna d'enforma valor ecolóxicu, destacando, ente otres, la planta carnívora Pinguicula Batanis, conocida comúnmente como “GRASILLA".
Los restos arqueolóxicos equí esistentes son evidentes a güeyu. Nun fueron nunca escavaos de forma llegal por nenguna institución, lo que nun torgó'l continuu saquéu de los mesmos. Nel Muséu Arqueolóxicu d'Albacete hai, afortunadamente, delles pieces orixinaries d'esta paraxa.
Historia
Prehistoria En cueves o salientes al sureste de la ciudá, na confluencia de los ríos de La Mesta y Escorial, a unos 3 km del actual nucleu urbanu, hai restos de pintures neolítiques que evidencian la temprana ocupación humana d'estes paraxes. Mui cerca d'esti llugar, a lo cimero d'un cuetu, hai unes evidentes ruines de lo que pudo ser un gran nucleu de población, anguaño non escaváu nin estudiáu. Hai estudiosos qu'asitien equí la ciudá íbera d'Urcesa.
Antigüedá y Edá Media De la dómina romana ye la Ponte del Cantar según la vía que sobre él transitaba y que vien dende l'antigua Mentesa Oretana (actual Villanueva de la Fuente) en direición al Alcaraz Viejo (actual paraxa de Los Batanes) onde s'atopen restos evidentes d'una antigua población bastante escalaos y bien pocu estudiaos.
Nel Muséu Arqueolóxicu d'Albacete atópense delles pieces espuestes, orixinaries d'esti llugar.
Alcaraz vieyu atopar nel centru xeográficu de la provincia d'Orospeda. Posiblemente conocíase-y col nome de Castaom o Castam. D'esti Alcaraz Viejo hai referencies en numberosos documentos medievales, y podría ser un apartaz mozárabe abondo tardíu.
Caltener na ilesia arciprestal de la Santísima Trinidá y Santa María, unos cercos funerarios visigodes en piedra magníficamente calteníes. Tamién esiste un xarrón llitúrxicu ricamente llabráu, que se caltién nel Muséu Arqueolóxicu Nacional en Madrid col númberu d'inventariu 61745, presentáu na esposición "Los caminos de la Lluz" n'Albacete'l 19 d'avientu de 2000.
Nel sieglu XII yá apaez citada Alcaraz col so allugamientu actual, esistiendo nicios de que s'empezar a construyir en dómina califal polos sieglos X y XI. Paez ser que recibió'l nome por atopase na sierra asina llamada y non al contrariu como pudiera pensase, pos hai conocencia de la esistencia anterior del topónimu "Sierra d'Alcaraz" الكرز الجبل (Sierra de les zrezales). Nesta dómina empiecen a cobrar fama les alfombres y telares d'Alcaraz.
L'ayalga de Canaleja, topáu nesta pedanía, ye de dómina califal y ta compuestu por numberoses monedes de plata.
En 1212 tien llugar la batalla de Las Navas de Tolosa, y tres esta victoria cristiana, el rei castellanu Alfonsu VIII dirixir a la fortaleza d'Alcaraz, y tres un azaroso asediu, conquista la plaza y entra nella'l 23 de mayu de 1213 pela puerta de Granada xunto al Obispu de Toledo Ximénez de Rada. La población taba gobernada por Aben Hamet, que tres la so rindición y los alcuerdos de la mesma, foi escoltáu poles tropes castellanes hasta Xaén.
A partir d'esta fecha, van ser los castellanos quien hostiguen a los musulmanes, y vanse repoblando los territorios vecinos, dende la fortaleza d'Alcaraz, formándose'l poderosu y estensu Alfoz d'Alcaraz. Coles mesmes, dar# en la organización del conceyu alcaraceño y dótase-y d'un fueru basáu nel Fueru de Cuenca.
Na década de los trenta del sieglu XIII, les tropes de la Orde de Santiago empezaron a incorporar delles villes de l'actual Sierra de Segura, na frontera norte del emiratu murcianu y del Campu de Montiel, al sur de La Mancha. A esta presión militar siguiéronlu una serie de campañes béliques; a la conquista de Chinchilla de Monte-Aragón en 1242 siguió-y un fuerte meyora poles estribaciones segureñas.http://www.regmurcia.com/servlet/s.Sl?sit=c,373,m,2803&r=ReP-21564-DETALLE_REPORTAXES
Nel Tratáu d'Alcaraz (1243) ente los representantes d'Ibn Hud al-Dawla, l'emir de Murcia, y de Fernandu III el Santu, determinábase la entrada de tropes castellanes nos principales castiellos murcianos.http://www.regmurcia.com/servlet/s.Sl?sit=c,373,m,2803&r=ReP-21564-DETALLE_REPORTAXES
Alfonsu X el Sabiu concede en 1256 a Alcaraz un nuevu fueru, onde-y daba al conceyu'l control del so territoriu. Con esti fueru refuerza l'autoridá real nos conceyos ya interponse ente éstos y los grandes señores feudales. De les enllargaes estancies del monarca y la so corte en Alcaraz, según Juan Torres Fontes, da fe una de les sos Cantigues, El neñu d'Alcaraz.Cantigues de Santa María, -Cantiga CLXXVIII-. Editaes Por WALTER METTMANN, Acta Universitatis Conimbrigensis, 1961, Vol. II, páx. 195-196.
En xunetu de 1379 la villa unvia procuradores a les Cortes de Burgos a instancia de nuevu rei de Castiella Xuan I, acabante finar Enrique II de Trastámara, el so padre. El mesmu monarca, entamando la defensa del reino frente a les pretensiones del Duque de Lancaster, convoca les Cortes de Segovia de 1386, onde vuelven faer actu de presencia, xunto al restu de representantes de les ciudaes castellanes, los procuradores del territoriu d'Alcaraz.
Alcaraz recibe'l títulu de ciudá nel añu 1429 por concesión de Xuan II. La so situación xeográfica ye estratéxica y xustifica los intentos de los nobles d'apoderase de la ciudá nos sieglos XIV y XV.
Puntu dignu de resaltar ye'l fondu convencimientu d'autonomía nes xentes d'Alcaraz. Foi este l'enfotu qu'impulsó al conceyu a perdese nuna llucha ensin fin contra los intereses de la Orde de Santiago, y caltenese roble ante les pretensiones d'anexón del marqués de Villena y dirixir en 1444 un arguyosu alegatu al príncipe don Enrique en pidimientu de que la ciudá nun fuera vencida. Sicasí, nun pudieron evitar que'l rei apurriera la fortaleza al marqués de Villena, fechu que se produció en 1470. Cinco años dempués, en marzu de 1475, los habitantes d'Alcaraz llevantar n'armes contra'l marqués, siendo la primer ciudá de Castiella n'asitiase en favor de los Reis Católicos na so llucha pol tronu contra Xuana la Beltranexa sofitada pol marquesáu de Villena.
Caúna de les partes mandó un exércitu a estes tierres, venciendo los Reis Católicos. Años dempués los Reis autorizaben al valtamientu de les muralles y de la fortaleza por que nun fuera enxamás vencida a noble dalgunu. Roblar en 1480 la capitulación de Diego López Pacheco y Portocarrero que fizo qu'Alcaraz repunxera les sos aldegues: El Bonillo, Munera y Lezuza. Nun pudo con Villarrobledo pos ésta llogró'l títulu de Villa en pagu a la so fidelidá.
Los Reis Católicos concéden-y el títulu de Bien Noble y Bien Lleal, visitando la reina Isabel la católica la ciudá nel añu 1495.
Nel mes de marzu de 1475 los vecinos d'Alcaraz tomaron les armes y abarganaron la fortaleza, apoderada polos homes del marqués ... El rei unvia un exércitu de 500 caballeros y 300 peones al mandu del maestre de Santiago, según 500 llances. Pela so parte el marqués axuntó un exércitu de 2000 llances y 4000 peones. Les tropes reales sitien el castiellu, pero son sitiaes de la mesma poles del marqués... lleguen refuerzos reales y la fortaleza ye tomada pa la corona de los Reis Católicos.
El día 10 de mayu l'alcázar apurrir al magníficu señor don Rodrigo Manrique, Maestre de la cavallería de Santiago, y al dichu señor Adelantado Pedro Fajardo, y al Obispu d'Ávila, que nel cercu de la dicha fortaleza avían estáu y taben al serviciu de los dichos señores Reyes.
Edá Moderna
La dómina de los Reis Católicos