Villalpardo ye un conceyu español asitiáu nel sureste de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha, allugáu na comarca de la Manchuela. Llenda colos conceyos d'Iniesta, Graja de Iniesta, Minglanilla y Villarta. Ta a escasos 4 km de l'A-3 (Autovía del Este) que xune Madrid y Valencia.
Descripción Villalpardo ye unu de los pueblos más orientales de la provincia de Cuenca, ta enclaváu dientro de la contorna llamada La Manchuela. Na actualidá cunta con 1.320 habitantes (INE 2013) y un términu municipal de 3.500 ha aproximadamente.
Atopar a bien pocos quilómetros de l'autovía A-3 de Madrid a Valencia (Autovía del Este), siendo los sos pueblos estremeros más inmediatos Minglanilla, Iniesta y Villarta. Tamién la carretera CM-3201 ta cercana a la población. La carretera CM-3201 xune l'A-3 (en Minglanilla) cola A-31 (Autovía d'Alicante, al altor de la ciudá d'Almansa).
La so altitú vien ser de 700 msnm. El so clima ye continental pero influyíu pol so allugamientu tiende a tener unos branos bien secos ya iviernos bien fríos, arraleciendo l'agua polo qu'adquier con ello un claru matiz mediterraneu. Les precipitaciones medies añales atópense alredor de los 300 llitros per metru cuadráu y les temperatures bazcuyen ente los 4 graos baxo cero que pueden llegar a producise pel hibiernu y los 35 graos sobre cero del branu.
El terrén del términu municipal ye bastante accidentáu na zona este y nordés y bastante llanu al oeste y al norte. Los terrenos de cultivu tán dedicaos, principalmente, a viña, olivar, almendro y delles especies de frutales, esistiendo igualmente monte baxu y alto con diverses especies autóctones como pinu carrasco, encina, coscoja, romeru, enebro, etc. El motor económicu de los habitantes del pueblu ta basáu principalmente nel sector primariu, l'agricultura, pero teniendo gran relevancia tamién el cultivu del xampiñón y yá en menor midida'l sector servicios.
Les paraxes y paisaxes más emblemáticos de la zona, como son El Sitiu de Consolación, el Banzáu de Contreras, el ríu Cabriel, Vadocañas y Les Cárceles atópense bien cercanos a Villalpardo que, amás, ufierta unes vistes panorámiques úniques d'una bona parte del territoriu denomináu Valle del Cabriel, destacando la visión espectacular de los sos numberosos plantíos d'almendrales en flor allá pelos meses de febreru y marzu.
Villalpardo falta 120 km de la ciudá de Valencia, 90 km de la capital provincial, 65 km. d'Albacete y 220 km. de Madrid.
Historia El nome de la llocalidá paez ser que surde por asitiar se un primer asentamientu de la mesma nun antiguu villar o restu d'un pobláu anterior, polo qu'esti topónimu usar pa nomar al llugar xustu al que fai alusión el color pardu del terrén: villar pardu, que darréu podría xenerar el nome actual de Villalpardo. Esiste tamién una posibilidá pola cual puede pensase que los antiguos moradores del primer asentamientu fueren xentes escures de piel, lo que coloquialmente podríamos llamar pardos, too ello productu del mestizaje de población autóctona y árabe. Según munches opiniones esti fechu ye lo que efeutivamente fizo que se designara con esi nome al pueblu, yá que como puede comprobase el color de la piel de la gran mayoría de les persones de la llocalidá ye más bien escura y al igual tamién podemos afitanos na gran cantidá de persones con un apellíu que baxa principalmente del árabe como ye "López".
La hestoria del pueblu atópase amestada na Historia, como casi tolos pueblos de la contorna, a Iniesta, villa a la que perteneció hasta l'añu 1729, por tanto, el so términu comparte avatares históricos de les poblaciones y civilizaciones más antigües.
Nel so términu municipal y estremeru atopáronse distintos restos arqueolóxicos qu'atestigüen la esistencia de pobladores nes distintes etapes cronolóxiques, dende la Edá del Bronce, coles famoses pintures rupestres nel ríu Cabriel, pasando pola cultura ibérica, que tuvo'l so centru neurálxicu na ciudá de Ikalesken, actual Iniesta, y pola dominación romana de tol territoriu, pasando a integrase na provincia Cartaginense, hasta la invasión musulmana.
Foi esta tierra una zona fronteriza pola que pasaron huestes y exércitos, comerciantes y vendedores, carreteros y viaxeros, que fueron dexando la so buelga. Dizse que na rambla llamada de Pero Yoma hubo un castiellu que nomen les Rellaciones Topográfiques de Felipe II en Iniesta, castiellu que pudo sirvir d'asentamientu a la población musulmana nes sos ides y veníes de conquista y reconquista.
Hasta'l sieglu XVIII, la hestoria de Villalpardo como enantes citemos tuvo xunida a la de la villa de Iniesta, de la qu'a la fin consiguió segregase xunto a l'actual Villarta mientres el reináu del rei Felipe V, nel añu 1729, pasando a denominase "Villa de Villalpardo y Cases Alquerías de Villaharta", dixebrándose en posteriores años y pasando a ser les actuales llocalidaes de Villalpardo y Villarta. Ye precisamente esi momentu históricu de separación de la villa de Iniesta el de más convulsión local deriváu de la propiedá de los terrenos de llabor que se mercaron o se camudaron per tierres de barbechu a Iniesta, empecipiándose igualmente un contenciosu bien duru pa resolver sobre la propiedá del Sitiu de Consolación, muncho más cercanu al pueblu de Villalpardo que al de Iniesta, y faciendo d'esti pleitu una verdadera llucha política ente pueblos y con ello tamién ente'l poder real y eclesiástico.
El sieglu XIX foise consolidando'l trazáu urbanísticu actual, aumentando la so población y estabilizándola, anque ensin llegar a tener nengún tipu de predominiu o papel preponderante ente los sos pueblos vecinos.
Na actualidá, metíos de llenu nel sieglu XXI, el pueblu de Villalpardo y les sos xentes atópense somorguiaos nun nuevu conceutu de desenvolvimientu rural capaz de xenerar mires pa un futuru estable y meyor de tolos sos habitantes, faciéndolo sostenible col mediu ambiente y compatible col bienestar del modus vivendi de güei.
Escudu L'actual escudu de la nuesa llocalidá ye de recién creación, concretamente del añu 2003, escoyíu ente otros dos proyeutos más presentaos, el mesmu foi escurríu so la simboloxía d'elementos propios del pueblu y el so territoriu. Asina, nel escudu figura un pinu arrincáu de sinople (anque nel orixinal presentáu fora una copia del pinu del llanillo), pero camudáu por esixencies de la heráldica, en campu d'oru, como símbolu de riqueza; tamién figura una ponte, como símbolu de comunicación y unión con otros pueblos, por tar les sos tierres bañaes por distintos regueros o ramblas, esistiendo una ponte na rambla de Pero Yoma; y, poques gracies, un castiellu, símbolu manifiestu de Castiella y la so hestoria.A última hora, les armes del escudu del de Villalpardo se blasonan d'esta forma: escudu mediu partíu y cortáu. Primero de gules, castiellu d'oru mazonado de sable y esclariáu d'azur. Segundu d'oru, pinu arrincáu de sinople. Terceru d'azur, ponte de dos güeyos de plata. Al timbre, corona real zarrada.
Puente Puente de Vadocañas
Ponte asitiada na paraxa denomada "Ribera de Vadocañas", asitiáu sobre'l Ríu Cabriel a unos 13 quilómetros de la llocalidá. Xune la comunidá autónoma de Castiella-La Mancha y la Comunidá Valenciana.
Ponte d'un solu güeyu, tien unos 33 metros de lluz (120 pies de buecu), realizáu en piedra llabrada; encimentáu nes mesmes roques de les mesmes márxenes del ríu ta designáu como unu de les pontes d'eses carauterístiques más grandes d'España y d'Europa.
Anque siempres se dixo que la ponte ye d'orixe romanu, hai que faer constar que la so construcción ye de dómina posterior, y esti comentariu bien puede venir dau yá que según dellos datos esistió ríu arriba una antigua ponte, ésti si pudiera ser de construcción en dómina romana. Sobre esta tema faer mención de qu'esta afirmación ye bien contradictoria yá que repasaos escritos tantu de la parte de Iniesta, como de Minglanilla ya inclusive de Requena y Venta del Moro, toos ellos correspondientes a los sos "esllindes y finsamientos", en nengún d'ellos queda claro que de les pontes que nos mesmos fala "ponte vieya de Vadocañas", "puenseca" sía dalgunu y según les midíes que se declaren una ponte de construcción anterior al actual de la Ribera de Vadocañas, dicha documentación por casu contradizse sobre la llamada ponte de la "puenseca" yá qu'en dellos escritos asitiar a un quilómetru más arriba de la ribera de Vadocañas y n'otros asítiase a una "llegua vulgar" que seríen de 7 a 8 quilómetros actuales colo que diríamos a l'actual paraxa de la Fuenseca.
Sábese qu'allá por 1540, (too ello según D. Rafael Bernabéu nel so llibru Historia de Requena) una torbonada estrozo caminos y pontes ente los que s'atopaba'l de "Vadocañas", ¿cómo pue ser que si nesos años “nun esistía l'actual ponte” falar d'unu col nome del mesma paraxa?, por too esto ponse en duda si en realidá esistió una anterior ponte na mesma posición del actual o pela cueta habría otru asitiáu n'otra zona del ríu.
Ye posible que la ponte que se fala de la “puenseca” yera una ponte asitiada na mesma paraxa qu'agora se llama “la Fuenseca” y que, anterior al actual de Vadocañas esistiría otra ponte na mentada paraxa y que por causes naturales el mentáu destruyérase llevando asina a la construcción del qu'anguaño conocemos (anque nos quedará siempres la dulda de que l'anterior ponte pudiera tar asitiáu sobre antiguos sillares d'una antigua ponte de construcción romana).
La construcción de la ponte actual de Vadocañas ta documentada sobre finales del sieglu XVI o empiezos del XVII.
Ponte Grande
Ponte asitiada sobre la llamada “Rambla de San Pedro”; pol pasaba l'antigua carretera comarcal (actual CM-3201); delimita los términos de Villalpardo y Minglanilla, foi construyíu nel sieglu XIX anque nun s'atopó documentación relativa a esa construcción, pero sábese que sería cuando por fin realizóse la primer carretera que xunía les poblaciones enantes nomaes.
La ponte tien una estructura con dos arcos de mediu puntu y foi realizáu l'orixinal en piedra artificial llabrada ya incorporando dalguna pieza de piedra natural.
Va unos años unu de los sos arcos derrumbóse y na actualidá foi reformáu totalmente a base de piedra artificial tallada.
La zona convirtióse nun área de recréu de la llocalidá y a la cual ta prohibíu'l pasu a vehículos.
Árboles singulares
Pinu del Llanillo
El pinu del Llanillo o de la Cabila ye un exemplar de pinu carrasco y singular pol so altor y pola circunferencia del so tueru, de más de tres metros y mediu. Da-y nome a la rambla onde ta asitiáu, que ye la mesma que llega al Sitiu de Consolación col nome de rambla de Villalpardo. Nos últimos años, les nubes y dellos rayos quebraron parte de la so ramasca y tueru, anque nun dexa de ser un árbol d'escepcional guapura al que s'apuerta ente numberosos campos d'almendrales y dende el que se contemplen guapes vistes de tola zona. Ye unu de los símbolos manifiestos d'identidá local y, por ello, afiguráu tamién nel escudu del conceyu.
Tradiciones y festividaes Villalpardo, pueblu como tal esta llenu de tradiciones y festividaes que se celebren a lo llargo de los años, dalgunes siguen vixentes y otres hanse perdíu nel tiempu.
Los Quintos