Madridejos ye un conceyu español de la provincia de Toledo, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.
Toponimia El términu "Madridejos" vien dau por distintes versiones según acéptese'l raigañu romana o árabe. Del árabe, derivar de maŷrit, al igual que Madrid, que significa 'fontes', 'regueros'. Na versión romana ye posible que se derive de los coleutivos llatinos *MATRICETV o *MATRETV nos que se repararía l'elementu MATRIZE, 'matriz' o MATRE, 'madre' col significáu de 'calce d'un ríu'. Según esto Madridejos vendría significar 'llugar abondosu de calces de ríu'. Morala escueye'l raigañu MATRICE pa esplicar los numberosos topónimos Madriz qu'esisten na zona de Llión. De la mesma, Oliver Asín toma'l mesmu raigañu nuna forma diminutiva plural pa la etimoloxía de Madridejos, magar influyida pola supuesta antigua variante Madricejos de Madrid.
Nuna moneda del sieglu III atopada nel términu municipal apaez la pallabra MATRE siguida d'otres lletres ilegibles, nel envés apaez una figura con tocáu femenín que correspuende a una matrona, posiblemente dueña d'una importante villa y con poder d'acuñamientu monetariu, yá que son munches les villes y ciudaes que teníen esti privilexu d'acuñar monedes. Paez ser que'l raigañu llatín afaise más al estudiu toponímicu y que más tarde ésta se arabizó col diminutivu MAGERIT.
Contestu xeográficu El conceyu asítiase «na carretera xeneral d'Andalucía que crucia les llanures de la Mancha» nel centru de la comunidá autónoma de Castiella-La Mancha y al sureste de la provincia de Toledo, de que la so capital falta 70 km pola autovía de los Viñeos; y 117 km de Madrid pola autovía del Sur.
Llenda al norte colos términos municipales de Turleque y Tembleque; al este colos de Villafranca de los Caballeros y Camuñas; al sur, con Villarrubia de los Ojos y Puerto Lápice; y al oeste, con Consuegra; formando parte de la contorna natural de La Mancha.
El términu municipal ye de perímetru irregular, siendo la so estensión de 26.213 hectárees. Esta población presenta un relieve llanu tan solo alteriáu poles estribaciones de los Montes de Toledo -Sierra de Valdehierro- y los cuetos y montes aisllaos como los de Carbonera (714 m), Larga (764 m), Juego de los Bolos (717 m), Cabalgador (933 m), Moral (699 m) o Basto (1.134 m), ente otros. La llinia pola unión de los vértices xeodésicos llamaos "Xuegu de los Bolos" y "Carbonera" d'un llargor de 14.662 metros, foi la primera pa la midida de l'altitú d'España y Norte d'África, creada en 1853. Crucia la población el ríu Amarguillo d'oeste a este, habiendo a los sos llaos fértiles vegues. El suelu de Madridejos ye de naturaleza magrizu y arenosu.
Clima Polo xeneral predominen branos llargos y rigorosos. Les temperatures mínimes suélense dar en xineru, siguiendo les d'avientu, febreru y payares; les máximes absolutes na segunda quincena de xunetu y mientres el mes d'agostu. Carauterízase pol secañu de l'atmósfera mientres dos tercios del añu, rexistrándose la mayor mugor relativo ente los meses de payares a febreru, siendo mínima como na mayor parte de La Mancha. El mes de más agües suel ser abril, cola lóxica reserva.
D'alcuerdu a los datos de la tabla de siguío y a los criterios de la clasificación climática de Köppen modificada Consultáu'l 29 de payares de 2012. Madridejos tien un clima semiárido de tipu BSk (estepa fría).Axencia Estatal de Meteoroloxía, Atles climáticu ibéricu.
Recursos naturales Les Sierres de Valdehierro atopar a unos 15 km de la ciudá de Madridejos y llégase a ella pela carretera de les Sierres. Los madridejenses y los habitantes de la contorna axúntense ellí'l 1 de mayu cuando son les Fiestes de Valdehierro, declaraes d'interés cultural y d'ociu.
Estes sierres tienen una gran diversidá ecolóxica, nella hai romeru, lavanda, xazmín, pinu, etc. A unos minutos de La escampada de les sierres atopen los regueros, pequeñes cascaes y tamién manantiales como'l de la Fuente del Umbrión.
Nes Sierres de Valdehierro atópase l'Aula de la Naturaleza onde se faen actividaes lúdiques y onde hai un albergue pa los visitantes. Tamién s'atopa equí la Ermita de Valdehierro na zona de La Escampada.
Historia
Oríxenes De los oríxenes d'esta villa, queden restos nes paraxes de Tírez, El Calaminar, Les Esperillas, con muestres del pobláu y necrópolis de l'antigua Carpetania.
De la dómina romana apaecieron restos de cerámica, molinos de trigu manuales, fustes de columnes, cercos, nos Villares de la Ventilla, Valdezarza, pero'l llugar más estensu foi'l Villar del Tobosillo, pol cual pasaba'l Camín Real d'Andalucía, nesti postreru apaecieron va unos años una serie d'ánfores en perfectu estáu de caltenimientu.
Na dómina goda, paez qu'esistíen sencielles edificaciones tremaes pola Vega y el Prau, toes estes tierres pertenecieron al Conde don Julián, gobernador de Ceuta. La so fía, la Caba, fuera violada por Don Rodrigo, y don Julián apurriría ayuda loxística al exércitu musulmán. Sí ye más probable la collaboración de Julián con Táriq ibn Ziyad, xeneral bereber p'apurri-y la información necesaria sobre la situación política na Península y ufierta-y medios en cuenta de nun ser primíu militarmente; acusáu de traición y darréu degolláu nestos llugares, cuntándose como tradición que la cabeza d'ésti foi espuesta nel cuetu, dende entós conocíu por "Cabeza del Conde".
Edá Media Dempués de la conquista musulmana de la península ibérica, formóse un pobláu habitáu por musulmanes, destruyíu y reedificado en delles ocasiones. Ye nesti periodu cuando apaez l'embrión de l'actual población onde xentes procedentes de Consuegra constrúin diverses alquerías y onde, darréu, edificóse la Ermita de Santiago, escontra'l llamáu Cuetu Santu. La población dedicábase, fundamentalmente, a l'agricultura, sobre manera na vega del ríu.
Nel añu 1097, tres la conquista de Toledo por Alfonsu VI de Llión y Castiella, nel tiempu de les lluches contra los almorávides, l'infante don Sancho, fíu d'Alfonsu VI, sale al alcuentru d'un grupu d'ellos en Consuegra, siendo derrotáu. Foi treslladáu a Madridejos y n'agradecimientu a la hospitalidá recibida, donó a la ilesia de Santa María, qu'empezaba a construyise, una campana de plata so l'advocación de San Juan Nepomuceno, que foi destruyida en 1936.
Nel añu 1150 llevar a cabu la donación per parte d'Alfonsu VII del Castiellu de Consuegra, con tol so territoriu, al so servidor Rodrigo Rodríguez y el 8 d'agostu de 1183, en Palencia, el rei Alfonsu VIII de Castiella y reinar Doña Leonor donen esti castiellu y el so territoriu, recuperáu definitivamente, a la Orde del Hospital de San Xuan de Xerusalén. Cuando la llinia fronteriza muévese más al Sur, dempués de la conquista de Calatrava, la Orde de San Juan empieza la repoblación d'esta zona con xentes ástur-lleoneses, dándose la Carta Puebla y el Fueru de Consuegra a tolos llugares nuevos y a los yá esistentes.
D'esta miente, el 1 de xineru de 1238 naz l'actual pobláu, siendo hasta entós unu de los 14 poblaos que dependíen de Consuegra, otorgándose pola Orde la Carta-Puebla partiendo les tierres ente 50 colonos o pobladores Ástur-Lleoneses, en gratitud, fixeron el votu de comer trigu cocíu (grañones) tolos díes 1 de xineru, en memoria de la comida del día del repartimientu. Trenta años dempués yá funcionaba'l so Conceyu, intensificando la repoblación nos años siguientes. Sobre l'añu 1300 constrúyese la Parroquia de Santa María, d'estilu románicu, reinando'l rei Fernandu III. Al pie de la talaya edifícase la Casa del Conceyu, el Pósito, la Cárcel y la Casa de la Tercia, amás d'un Hospital, y la población cerrar con una cerca de muralla que duraría hasta que Carlos I mandar derruir con motivu que los nuesos antepasaos tuvieron implicaos na Guerra de les Comunidaes. Mientres el reináu de los Reis Católicos, el conceyu por cuenta del so poderíu económicu, empieza a realizar los trámites pa consiguir la independencia xurisdiccional con respectu al Prioratu de la Orde de San Juan, un gran pleitu retrasáu porque la vecina ciudá aguantábase, acabó'l 6 de xineru de 1557. thumb|right
Sieglu XVI thumb|right|Rollu xurisdiccional En 1521, frutu de la crecedera del pueblu que cunta yá con unos 500 vecinos, empezar a edificar una nueva Parroquia a la que-y pondríen el nome d'El Salvador, terminada en 1575, estremando'l pueblu relixosamente en dos barrios, que van marcar la trama urbanística que tien anguaño'l pueblu, cuntando yá la población 1.600 vecinos pecheros y 63 vecinos fidalgos. Mientres el reináu de Carlos I d'España y V d'Alemaña, en 1545, concédese-y a Madridejos en premiu a l'aportación que tuvo'l pueblu nes campañes béliques del Emperador, el títulu de Villa, quedando desafiada de la sumisión que tenía al respective de Consuegra, llevantándose, por ello'l Rollu Xurisdiccional o Picota, d'estilu platerescu, mui cerca d'onde taba emplazada la ilesia de Santa María.
El 6 de febreru de 1556, según acta del conceyu, presidíu por Diego Vázquez de Neyra y Alonso Rodríguez de Cervantes, mándase cerrar la plaza pública con corredores de madera, por que sirvan pa ver la fiesta de los toros, amás constrúyese una muria al mediudía pa evitar los esfarrapamientos de tierra que sufría la plaza cuando llovía.
En tiempos de los Reis Católicos intentóse adquirir el títulu de "Bien Lleal Villa", pero nun va ser hasta'l 6 de xineru de 1557, en Valladolid, cuando en cuenta de 154.000 reales como contribución del pueblu a los gastos de la Corona, el rei Felipe II concede a Madridejos dichu títulu. La acreditación consta na Real Executoria de Villazgo, escrita en pergamín. Tómase entós por escudu'l que llegó hasta güei: abrazáu por una cruz de San Juan, consta d'un moral en fondu azul y una talaya en campu encarnao, lleéndose nel círculu la inscripción "Prima ab origine nostra", por ser la primer villa que se desafió de Consuegra. Tou esto consiguióse dempués d'interminables pleitos cola Orde y col Conceyu de Consuegra, una y bones la concesión del títulu de Villa reportaba beneficios. El 12 de mayu d'esi mesmu añu llevantó'l Rollu Xurisdiccional.
En 1575, Felipe II ordena faer una rellación históricu-xeográfica-estadística de los pueblos d'España y, según consta nel Tomu III, folios 34-37, guardáu na Biblioteca d'El Escorial, faise una descripción de la villa por don Pedro García de Juan Pérez y don Pedro Sánchez: denominación, allugamientu, dependencia del Prior de San Juan y Chancillería de Granada, clima, paraxes, vexetación, actividaes económiques, vecinos, ilesies, ermites, fiestes, hospitales, cofraderíes, etc.
Ente 1565 y 1577 denunciar nel términu de Madridejos, nes paraxes del Silillo y La Perdiguera, una serie de mines de plomu que fueron esplotaes mientres llargu tiempu. Pueden apreciase anguaño numberosos restos mineros, escombreres esperdigaes y pozos cegaos que evidencian la minería de plomu na zona. Sicasí namái son reseñables dos explotación, abandonaes, de les que pueden llograse muestres minerales: la mina conocida como “La Perdiguera” por topase na paraxa del mesmu nome y la mina llamada llocalmente “del polvorín” o “mina del Caballu”. La primera ye una curtia a cielu abiertu qu'esploto un filón de Baritina y Galena, y na qu'entá ye posible topar abondoses muestres d'estos minerales. La mina “del polvorín”, llamada asina na zona porque allugó un polvorín mientres la Guerra Civil, ye accesible por un planu inclináu asitiáu a escasa distancia de la curtia de La Perdiguera. Les galeríes percuerren un filón de baritina y galena, sulfuru que forma cristales toscos incluyíos na ganga, siendo bien abondoses los secundarios de Plomu nos contactos de la galena cola matriz.