Benaocaz ye un conceyu español de la provincia de Cádiz, Andalucía. Atopar al nordeste de la provincia de Cádiz, na zona más occidental del Cordal Béticu, concretamente na Sierra del Endrinal, al sur del ríu Tavizna, atopándose'l so términu municipal dientro del Parque Natural Sierra de Grazalema, sacante la zona más occidental que s'atopa nel Parque Natural de Les Sufrerales. Forma parte de la Ruta de los Pueblos Blancos: el so términu municipal llenda al norte con Grazalema; al sur con Ubrique; al este con Villaluenga del Rosario; y al oeste col d'El Monte. Según l'INE, nel añu 2016 cuntaba con 694 habitantes. La so estensión superficial ye de 69'40 km² y tien una densidá de 10 habitantes/km². Los sos coordenaes xeográfiques son 36° 42′ 0″ N, 5° 25′ 0″ W. Asítiase a una altitú de 793 msnm, aproximadamente equidistante al respective de los nucleos urbanos de Sevilla (130 km), Málaga (140 km) y Cádiz (125 km).
Historia
Esisten muertes de presencia humana dende la prehistoria, tando'l neolíticu presente na (Torca de la Veredilla, S. VI. e.C.) y en distintes cueves de la Manga. La presencia libiu-fenicia atópase nes vegues del Ríu Majaceite, la Celta na parte oriental del términu y atestíguase presencia Ibérica y Romana, siendo de la romana l'antiguu camín de la Manga y el Regueru Secu, onde entá esisten restos de la calzada que comunica Benaocaz con Ubrique, de les poques que se caltienen na Sierra de Cádiz.
Como aldega Benaocaz fundar los árabes nel añu 715, tando baxu dominación islámica hasta que foi reconquistada a favor de los cristianos en 1485 por Don Rodrigo Ponce de León y Núñez, quien tamién esi añu conquistó: Archite, Castiellu de Aznalmara, Castiellu de Cardela, Ubrique, Villaluenga del Rosario y Grazalema; conocíes toes estes villes, incluyida Benaocaz, por "Les Siete Villes".
Coincidiendo col final de la Guerra de Granada y rematáu el procesu históricu de reconquistar, los Reis Católicos conceden a Don Rodrigo Ponce de León y Núñez (VII señor de Marchena, III conde d'Arcos, II y postreru marqués de Cádiz, I duque de Cádiz (1.484)) n'avientu de 1490 el Señoríu de les Siete Villes y el I Marquesáu de Zahara, en pagu por reconquistar "Les Siete Villes" 1485 y la villa de Zahara de la Sierra 1483. Llogrando amás el Palaciu de Marchenilla (llugar onde se funda y alluga la llocalidá d'El Monte), como llugar de residencia de caza y la so redolada pola so participación xunto a otros caballeros na guerra que supunxo'l final del reinu nazarí de Granada del rei Boabdil (xineru de 1492), integrándose por tanto toes estes villes reconquistaes a la Corona de Castiella.
El 28 d'agostu de 1492 muerre Don Rodrigo Ponce de León y Núñez. Los Reis Católicos axustaron cola so fía Francisca Ponce de León y Jiménez de la Fuente III Marquesa de Cádiz, IV y última Condesa d'Arcos y el so maríu (primu) Luis Ponce de León de la Casa de Villagarcia, la supresión y permuta del marquesáu y del ducáu de Cádiz pa xuntalos a la Corona de Castiella; concediendo asina la reina de Castiella Sabela I la Católica el 20 de xineru de 1493 por elevación del Condáu d'Arcos, al so primoxénitu (fíu) Rodrigo Ponce de León y Ponce de León en compensación a I duque d'Arcos, II marqués de Zahara, I Señoríu de les Siete Villes, I conde de Casares, IX señor de Marchena y VI Casa de Villagarcia.
Orixe de la Población
L'orixe remontar a la política de repoblación de les villes reconquistaes por Don Rodrigo Ponce de León y Núñez xuntaes a la Corona de Castiella a mediaos del sieglu XV, per parte del herederu de la Casa d'Arcos, Rodrigo Ponce de León y Ponce de León en 1520. El repartu de la tierra que proclama l'I duque d'Arcos marca l'orixe de la repoblación de la Villa de Benaocaz. La situación señorial enllargar hasta'l sieglu XVIII, anque de forma atenuada ye a partir del sieglu XVII, cuando los vecinos de Benaocaz algamen ciertu grau d'independencia por aciu la compra d'oficios xurisdiccionales a la Corona de Castiella.
El sieglu XVIII representaría una etapa de prosperidá xeneral, atayada a empiezos del sieglu siguiente tantu pola epidemia de peste qu'afectó a la zona, como poles nefastes consecuencies de la Guerra de la Independencia, que supunxo'l saquéu y destrucción de los pueblos de la Sierra.
Nel sieglu XX, mientres la Guerra Civil, numberoses poblaciones fueron afaraes, destruyendo munchos de los sos monumentos y documentos. En Benaocaz escondiéronse los documentos evitando asina la so destrucción y por cuenta de ello caltién l'archivu históricu que data de 1515 hasta los nuesos díes.
Cites y Descripciones
- Pascual Madoz: vecindá con conceyu na provincia de Cádiz (a 15 llegües), partíu Xudicial de Grazalema (a 2), audiencia territorial y capitanía xeneral de Sevilla (a 15), diócesis de ciudá de Málaga. ASITIADA. Nel centru d'unos montes al este de Guadalete; tien 1 ilesia parroquial nel centru de la población dedicada á San Pedro Apóstol, de segundu ascensu y patronatu real sirvida por un cura y un beneficiáu perpetuos, un teniente de cura y un sirviente de BENEFICIU temporales de nomamientu del diocesanu. Y nes contornes 3 ermites cola advocación del Calvariu, de San Blas y de San Antón; un paséu deliciosu con alamea que llama l'atención por topase metanes la sierra, delles fontes abondoses, ente les cualos ye notable una qu'amás de ser caudalosa, ye por demás fresca nel branu y tibia nel iviernu; y d'últimes el llavaderu de llanes de que vamos falar dempués. Confina el TERMINO con Villaluenga del Rosario, Ubrique y sierra d'Ubrique; y nél atópense pel llau Norte'l puertu llamáu de don Fernando nel que la tradición asegura que fixeron parada los Reis Católicos cuando la espulsion de los moros: entós el bellu sexu d'esta VILLA apurrió á SS. MM. les xoyes de los sos adornos p'ayudar á la guerra, y dende aquella dómina hai en esle país el adajio "En Benaocaz la fema lo más". Na mesma direición y á menos d'una llegua ta sitúada la gran sierra del Pinar, en que'l so puntó tópase'l famosu peñón de San Cristóbal, que ye lo primero que se ve d'España viniendo d'América.
Pel Sur el desapaecíu Archite en que'l so paraxa hai nel día una güerta que caltién el mesmu nome: á 1 /2 llegües d'este, el castiellu de Aguamara (sic, referir a Aznalmara) SOBRE una llomba de sable gruesu, terrosa y parte cascayosa, que foi rehabilitáu na guerra de la independencia como puntu interesaute y dende él fixeron bonos servicios. Nel día tópase arruináu, sicasí de que tien nomáu gobernador, que mora en Málaga á 3/4 llegües. Al O. hubo otru pueblu llamáu Fátima, con un castiellu que caltién el mesmu nome, y ta estrozáu; en distintos sitios non lloñe de la VILLA atopen cueves, tan fondes y capaces, que paecen fabricaes arremente: rieguen el términu Varios regueros que solo lleven agua en tiempu d'agua, escepto el llamáu del Pajaruco que la caltién siempres anque con escasez, y pasa ente'l desapaecíu Archite y castiellu de Asnamara (sic, referir de nuevu a Aznalmara), en que'l so tránsitu tien una ponte de piedra llamáu del Moru (llamáu agora'l Güeyu del Moru): el ríu Tavisna baña pela parte del N. la falda del repitíu castiellu pel llau del Sur forma'l nacencia d'agua llamáu Moralejo bien abondosa, nel que s'ATOPA'l llavaderu de llanes, pa la fábrica de paños bastos del pueblu, cerca del cual tópense les nacencies llamaes Fonte Grande y Castril que sirven dambos de llavaderos de ropa, y esti postreru tamién pa regar 5 güertes d'arbolea y verdures, que los sos frutos son abondosos y gustosos. El TERRÉN ye tou aspru y por demás cascayosu; los CAMINOS de ferradura, anque en bien vagar los que conducen á Cádiz y Ronda, PROD.: enforma monte de encina en que'l so frutu d'abiyota consiste la principal riqueza, y caltiénense numberoses piaras de gochos, una fábrica de paños bastos y estrechos llamaos de raxa. COMERCIU: la venta del ganáu de gocha, y la introducción de xéneros y comestibles polos arrieros. POBLACIÓN: 861 vecinos, 3,176 almes CAP. TERR. PROD.: 4,620,200 reales IMP.: 225,512 reales CONTR.: 67,086 reales 27 m.reales. Esta vecindá coles de Grazalema, Ubrique y Villaluenga, exercen cierta comunidá sobre l'aldega de Benamahoma, que los sos vecinos tán amestaos á les 4 VILLES EN tolos ramos de l'alministración (V. BENAMAHOMA).
Demografía
La población de fechu que según les tables que publica l'Institutu Nacional d'Estadística de 10 en 10 años, había'l 1 de payares de 2011 xubía a 737 habitantes.
Población por nucleu
Desglose de población según el Padrón Continuu por Unidá Poblacional del INE.
Nucleos Habitantes (2013)Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional Varones Muyeres Benaocaz 645 332 313 Tavizna 70 44 26
Patrimoniu
thumb|Ponte de la Trampilla
Caltién los restos del barriu nazarí col so antiguu empedrado y foi declaráu conxuntu históricu.
Barriu Nazarí; La parte más antigua de Benaocaz, de claru orixe medieval, y una de les zones d'estes carauterístiques meyor calteníes de la contorna, una de les últimes árees de dominiu musulmán que nun cayería en manes cristianes hasta la Guerra de Granada. Na actualidá ta constituyíu poles ruines d'antigües CASES, dalgunes d'elles señoriales, y ta carauterizáu por caltener llargamente la trama urbanística islámica (concretamente Nazarí) nel trazáu de les sos cais. Esisten nicios cerámicos qu'apunten a una fundación en dómina romana d'esta zona. Tamién se toparon abondosos cerámiques m...
Castiellu de Aznalmara (Tavizna). Declaráu bien d'interés cultural; el so nome primitivu yera'l de Aznalmara; asina la conoz na Crónica de los Reis Católicos” de Mosén Diego de Valera, na Crónica de Hernado del Pulgar” y na Historia de los Reis Católicos”, d'Andrés Bernáldez, el cura de los Palacios. ATÓPASE asitiáu sobre un escabrocísimo cuetu que s'alza metanes un valle, a unos quinientos metros del ríu Tavizna, na carretera d'Ubrique a El Monte. La fortaleza anguaño atópase derruida, presentando un enorme patiu d'armes onde puede reparase un barcal, o quiciabes un pozu, yá que nel cuetu onde s'alza esistes foi...
Calzada Romana, que comunica con Ubrique; tratar de la vía principal del territoriu na Antigüedá, siendo en dómina romana la qu'aprovecha'l pasu natural de la manga de Villaluenga. Sería'l camín antiguu que xunía Ocuri y Lacílbula al traviés de la manga y tenía de tener na antigüedá un papel dominante nes comunicaciones que xustifica la esistencia de notables restos arqueolóxicos.
Parroquia de San Pedro; Llevantada SOBRE los restos d'una antigua mezquita, ye d'estilu renacentista. Los cimientos de l'actual torre del campanariu son primitivos del minarete árabe. Nella atopa'l Cristu de la Columna, conocíu como “el Amarrao”, y el Cristu crucificáu, de mediaos del S. XVIII. Anguaño atópase en fase de rehabilitación.
Ermita de San Blás; construyida en 1.716 gracies a donativos populares como'l de Doña Juana Afumada, que mandó dende América dos pesos pa costear dos andes. Ye de planta rectangular, d'una sola nave y ábside de testeru planu cubiertu con bóveda de crucería. Les sos parés tán pintaes asonsañando elementos arquiteutónicos, como retablos, y forniques. Foi reconstruyida en 1.924.
Ermita d'El Calvariu; tratar d'un Edificiu conformador del Conxuntu Históricu, asitiáu nel esterior del nucleu urbanu. Tien una arquiteutura relixosa d'estilu popular. Anque ye de dómina desconocida, la so fecha de construcción DATA de principios del Sieglu XVIII. Los sos elementos carauterísticos ye que constitúi una senciella ermita d'una nave con cuerpu d'espadaña llateral con campanil, destacando sobre manera la edificación blanca a lo cimero d'un picacho.
Conceyu con escudu de Carlos III; (s. XVIII) d'estilu barrocu, componer de dos plantes, reflexaes al esterior en dos galeríes con vanos de mediu puntu, formando cais, tando la central rematada pol Escudu Real Borbónicu. La cubierta ye de texa árabe. Tien un archivu con documentos históricos a partir del S. XVI.