Una divinidá tutelar ye un espíritu o deidá al cargu de ser guardián, patrón o proteutor d'un llugar particular, accidente xeográficu, persona, llinaxe, nación, cultura o oficiu na relixón politeísta o animista.

Un conceutu similar nel cristianismu sería'l santu patronu o, nun grau inferior, el ánxel de la guardia.

Xeniu tutelar, espíritu proteutor y espíritu familiar Pierre A. Riffard define l'espíritu tutelar, como un xeniu tutelar (presente dende'l nacencia), como un espíritu proteutor (que puede ayudar en momentos de dificultá) o como un espíritu familiar.Pierre A. Riffard, Nouveau dictionnaire de l'ésotérisme, Paris: Payot, 2008, p. 114-115, 136-137.

Un xeniu tutelar ye una deidá o demon puramente personal que presidió'l destín de cada home o muyer, siempres dende la so nacencia, hasta'l momentu de la so muerte, cuando l'espíritu , finalmente, sume. Desque Sócrates, na so infancia, oyera la voz del so espíritu personal o daimon, que-y prohibía faer coses:

N'Europa Antigua Grecia

Nel politeísmu griegu, Atenea yera la diosa patrona de la ciudá d'Atenes.

Antigua Roma thumb|Les muralles de la ciudá que protexe tán representaos pola corona de Cibeles. Les divinidaes tutelares que protexen y caltienen un llugar o una persona son fundamentales na antigua relixón romana. La divinidá tutelar d'una persona yera'l so xeniu o tamién, nel casu d'una muyer, la so Juno.Nicole Belayche, "Religious Actors in Daily Life: Practices and Beliefs" in A Companion to Roman Religion (Blackwell, 2007), p. 279. Na dómina imperial, el xeniu del emperador yera'l focu del cultu imperial. Un emperador podía tamién adoptar una deidá importante como patrón o proteutor personal o tutelar,Ittai Gradel, Emperor Worship and Roman Religion (Oxford University Press, 2002), páxs. 104–105. como Augustu fixo con Apolo.Michael Lipka, Roman Gods: A Conceptual Approach (Brill, 2009), páxs. 20–21; Gradel, Emperor Worship and Roman Religion, p. 116. Los precedentes pa reclamar la proteición personal d'una deidá establecer na dómina republicana cuando, por casu, el dictador romanu Sila anunció a la diosa Victoria como la so divinidá tutelar por aciu la celebración de xuegos públicos (ludi) nel so honor.Frank Bernstein, "Complex Rituals: Games and Processions in Republican Rome," en A Companion to Roman Religion, páxs. 231 y sig.

Cada pueblu o ciudá tenía una o delles divinidaes tutelares, que la so proteición considerar particularmente importante en tiempos de guerra y asediu. La mesma Roma taba protexida por una diosa que'l so nome caltener ritualmente secretu, so pena de muerte (como foi'l casu de Quintu Valerio Sorano)Jörg Rüpke, Religion of the Romans (Polity Press, 2007), páxs. 132–133. a quien s'atreviera a revelalo. La Tríada Capitolina de Juno, Xúpiter y Minerva tamién fueron divinidaes tutelares de Roma.Lipka, Roman Gods, páxs. 23–24.

Les ciudaes itáliques teníen les sos propies divinidaes tutelares. Juno, de cutiu, tenía esta función, como na ciudá llatina de Lanuvium y na ciudá etrusca de Veyes,Gary Forsythe, A Critical History of Early Rome: From Prehistory to the First Punic War (University of California Press, 2005, 2006), p. 128. y atopábase frecuentemente nun gran templu nel arx (ciudadela) o n'otru llugar prominente o céntricu.Rüpke, Religion of the Romans, p. 132, citando a Macrobio Saturnalia 3.9. La divinidá tutelar de Preneste foi Fortuna, que'l so oráculu yera bien renomáu.P. G. P. Meyboom, The Nile Mosaic of Palestrina: Early Evidence of Egyptian Religion in Italy (Brill, 1995), prefaciu (online) y p. 160.

El ritual romanu de evocatio basar na creencia de qu'una ciudá podía ser vulnerable militarmente si'l poder de la divinidá tutelar yera esviáu fuera de la ciudá, seique por una cimera ufierta de cultu al calteníu en Roma.Lipka, Roman Gods, páxs. 126–127; Clifford Ando, "Exporting Roman Religion," en A Companion to Roman Religion (Blackwell, 2007), p. 441. La representación de delles dioses, como ye'l casu de la Magna Mater (Cibeles) como "torre coronada" identifica la so capacidá pa caltener la ciudá.Lipka, Roman Gods, p. 123, citando a Lucrecio, De rerum natura 2.606–609. Los pueblos nes provincies romanes podríen adoptar una deidá de la esfera relixosa romana pa sirvir como'l so guardián o sincretizar la so propia divinidá tutelar como tal. Por casu, una comunidá dientro de la civitas de los Remos na Galia adoptó a Apolo como la so divinidá tutelar, y na so capital (güei, Reims), el tutelar yera Marte-Camulos.Ton Derks, Gods, Temples, and Ritual Practices: The Transformation of Religious Ideas and Values in Roman Gaul (Amsterdam University Press, 1998), páxs. 100, 105, 108–109.

thumb|250px|Lararium amosando divinidaes tutelares de la casa: el ancestral xeniu (centru), flanqueado por dos llares, con una culiebra guardiana (embaxo). Les divinidaes tutelares incluyíense tamién en llugares menores, como almacenes, cruces de caminos y tenaes. Cada llar romanu tenía un conxuntu de deidaes proteutores: el llar o llares del llar o la familia, que'l so santuariu yera un lararium; los penates que curiaben l'almacén (penus) d'alimentos na parte más interna de la casa; Vesta, que'l so llugar sagráu en cada casa yera'l fueu del llar; y el xeniu del paterfamilias, la cabeza de familia.Valerie M. Warrior, Roman Religion (Cambridge University Press, 2006), páxs. 28–29. El poeta Marcial listó les divinidaes tutelares que velaben polos diversos aspeutos de la so granxa.Marcial, Epigrams 10.92, citaes por Warrior, Roman Religion, páxs. 29–30. L'arquiteutura d'una tenada (horreum) presentaba forniques con imáxenes de les divinidaes tutelares, que podíen incluyir al genius loci o espíritu guardián del llugar, Hércules, Silvano, Fortuna Conservatrix ("Fortuna la preservadora") o les grieges orientales d'Afrodita y Agatodemon (Agathe Tyche).Geoffrey Rickman, Roman Granaries and Store Buildings (Cambridge University Press, 1971), páxs. 35, 52, 57, 313–314.

Los Llares Compitales yeren los dioses tutelares d'un barriu (vicus). Cada unu tenía un compitum (santuariu) dedicáu a ellos.Gradel, Emperor Worship and Roman Religion, p. 11; Robert E.A. Palmer, The Archaic Community of the Romans (Cambridge University Press, 2009), p. 81 online. Mientres la República, el cultu de les divinidaes tutelares locales o del vecinderu dacuando convirtióse en puntu de manifestación de baturiciu políticu y social.

N'América La relixón americana nativa, (vease tamién el animismu y el xamanismu) cuenta con amplia y variada ufierta de divinidaes tutelares zoomorfes, (tamién conocíos como animales de poder). En Mesoamérica, estos animales tutelares llámense nahual n'idioma azteca y uay en llingua maya.

Referencies

Categoría:Deidaes, espíritus y seres míticos Categoría:Mitoloxía comparada Tutelar