Los soninke son un grupu étnicu del África occidental que vive en grupos esvalixaos ente Senegal, Mauritania y Mali, según nel este de Gambia, en Costa de Marfil, Guinea-Bisáu, Ghana y Burkina Fasu. Calcúlase qu'anguaño pueden devasar una población de 1.703.000 persones. Son un pueblu mandé que baxa de los bafour y ta estrechamente rellacionáu colos imraguen de Mauritania. Fueron los fundadores del antiguu Imperiu de Ghana, Wagadu (750-1240 d. C.). Los soninké son entá anguaño la columna vertebral de países como Gambia, Senegal y Malí. Al traviés de tola historia fueron los comerciantes de diamantes n'oru, sal y diamantes.
Falen el idioma soninke, que pertenez al grupu de les llingües mandé, al que tamién pertenecen el mandinka, Koniake, bambara, bissa, dioula, kagoro, sopapu, mende, susu, yacouba, vai y ligbi. Esti grupu llingüísticu forma parte de les llingües níxer-congu.
Tres el contautu colos comerciantes almorávides del norte sobre l'añu 1066, los nobles soninké abrazaron l'Islam, siendo de los primeros grupos étnicos subsaḥarianos en siguir les enseñances de Mahoma. Polo xeneral son musulmanes sunitas. Hai delles comunidaes cristianes y tamién grupos animistas.
Etimoloxía Designar a sí mesmos soninké, pallabra qu'en realidá ye la forma singular de soninko,Mamadou Dramé, « Cérémonies et rites chez les Soninké», dans Peuples du Sénégal, Sépia, Saint-Maur, 1996, p. 65 pero tamién se-yos conoz polos nomes que-yos dieron el so vecinos wolof sarakhoulé (que significa lliteralmente persona blanca y yera como los soninke llamaben a los franceses cuando llegaron a colonizar la rexón), son llamaos marakas polos bambara, wangara polos mandinga, songhai polos wakoré, aswanik polos d'Asuán o Toubakaï. Tamién inclúin los subgrupos Maraka y Wangara.
Xeografía Los soninke viven güei en toa'l África Occidental, especialmente alredor de la tierra del ex Imperiu de Ghana, ocupando un territoriu d'unos 800 km d'este a oeste dende'l valle mediu del ríu Senegal.
La mayoría de los soninke viven nel oeste de Malí y na frontera del país con Senegal, ente Nara y Nioro du Sahel.
Según el censu de 1988 en Senegal, los soninke yeren 113.184, un 1,7% d'una población total del país envalorada en 6.773.417 habitantes. La busca de trabayu mientres la etapa de la Francia colonial llevó a munchos soninke a construyir comunidaes en Dakar y n'otres grandes ciudaes d'África.
En Mauritania, viven al sur nes rexones de Guidimakha y Gorgol, a lo llargo del valle del ríu Senegal. Son ensin dulda los mayores cultivadores del país.
Hai que destacar qu'esiste una gran diáspora fuera d'África, sobre manera na rexón de París. Na década de los 70, los soninke representaben casi'l 70% de la población subsaḥariana emigrante en Francia.Bernard Nantet, Dictionnaire de l'Afrique. Histoire, civilisation, actualité, Larousse, Paris, 2006, p. 275 (ISBN 2-03-582658-6)
Historia thumb|left|150px|Guerreros sarakhoulé (grabáu de 1890). Los soninke fueron los fundadores del Imperiu de Ghana —tamién conocíu col nome de Wagadu—, asitiáu al sur d'El Sáḥara nel valle mediu del ríu Senegal. La so fundación, d'alcuerdu a la tradición oral de los soninke, deber a una figura llexendaria, Igo Khass Dingka (que significa "home grande y vieyu"), quien venía de la rexón d'Asuán n'Exiptu, d'ende'l nome Aswanik, según el cual son nomaos soninko.
Lleendes L'ancestru de los soninko, Dingka, pertenecía a la nobleza d'Exiptu y yera teniente del faraón. Cuando Dingka llegó al oeste d'África, a la rexón que güei ocupen Malí, Mauritania y Senegal, atopar con una nación de llabradores, los Karos, a quien llogró apoderar xunto colos sos siguidores, gracies a que les sos tropes yeren escelentes caballeros y taben armaos con llances, espaes y escudos de fierro.
Cunta la lleenda que na rexón reinaba una culiebra de siete cabeces llamada Bida, cola que tuvo qu'axustar Igo Khass Dingka pa instalar l'Estáu Wagadu. La culiebra aceptó dexar el so imperiu cola condición de que-y fora apurrida, cada siete años, la moza más bella de Wagadu. D'antiguo, los soninke consideraben qu'había que sacrificar a una persona pa fundar un pueblu.
Pol pactu cola culiebra, esta daría a Wagadu la riqueza, l'oru y l'agua pa los cultivos. Igo Khass Dingka ye l'antepasáu de los apellíos soninke Wague, Diaby, Gassama, Doucouré, Cisse, Sylla, Tandia, Sokhona, Touré, Diane, Beret, Sakho Baradji y Bakhayokho.
Espansión y cayida del Imperiu L'Imperiu de Ghana controló, a partir del sieglu VIII, el comerciu transahariano y el so apoxéu llegó nos sieglos IX y X.
Nel sieglu XI, tres delles invasiones almorávides veníes del Norte, l'imperiu debilitóse progresivamente hasta la so cayida definitiva nel sieglu XIII y empecipióse una dómina de diáspora por tola rexón del África occidental. Por cuenta de la persecución per parte de los bereberes, nel sieglu VIII, el pueblu soninke emigró escontra'l sur esvalixándose por territorios bien distantes unos d'otros, lo que fai que na actualidá nun ocupen un territoriu definíu, sinón entemecíos con munchos otros pueblos. Dieron llugar a más etnies como los sopapu, descendientes de los sarakhoulés esvalixaos a partir del sieglu XII, que se convirtieron en pescadores nel ríu Níxer.
Por aciu la dispersión, estendieron l'Islam, yá que son unu de los primeros pueblos islamizados del África subsaḥariana. El viaxe ye una tradición ente los soninke, qu'esplica tolos sos movimientos.
Otres fundaciones Los trés grupos soninke principales son los Marka, Nonu y Azer. Otros grupos importantes son los Sisse, Drame, Sylla y Kante. Dalgunos de los grupos soninke fuéronse esleiendo a lo llargo de los sieglos polos sos matrimonios mistos con wolof, serer y malinke.
Anque les tradiciones orales falen sobre manera de los soninke de Wagadu, al paecer, los soninke formaron otros reinos prestixosos na rexón, como Kaarta, Gajaaga y Gidimaxa. Cada unu d'estos reinos yera gobernáu pol “tunka” o rei, l'únicu que yera'l propietariu o maestru de la fuercia, del poder”, el “fankama”.
Crearon, igualmente, el reinu de Galam en Senegal, nel valle del ríu Senegal, que yera un antiguu reinu que s'atopaba al sur de Fouta-Toro y al este del reinu de Djolof. El reinu foi delles vegaes esclavizado polos Djolof na dómina en qu'éstos constituyíen un imperiu, polos Fouta-Toro y pol reinu bambara de Kaarta. Vivíen de l'agricultura, del comerciu de la goma arábiga y del oru. Galam yera'l llugar de comerciu d'esclavos más importante de Senegal, los soninke teníen esclavos berberes.Abdoulaye Bathily, Les portes de l'or: Le royaume de Galam, Sénégal, de l'ère musulmane au temps des négriers, VIIIe-XVIIIe siècle, L'Harmattan, 1989, 379 p Escasamente ufiertaben los sos propios esclavos a los negreros franceses, apurríen-yos los prindaos nos países vecinos.
Los galam sufrieron incursiones de los moros en busca d'esclavos pal cultivu de la goma.Les portes de l'or, op. cit., p. 270-271 Pero la mayoría de los intercambios comerciales fueron colos iniciadores contratistes europeos de tratar transatlántica d'esclavos y los moros pela vía del comerciu transahariano. La ciudá de Bakel ta asitiada nel antiguu reinu de Galam. Nel sieglu XIX, Mamadou Lamine Drame, un soninke morabito de Galam, presentó una de les mayores resistencies contra'l colonialismu nel Senegal.
Sociedá Organización social y política thumb|300px|right|Diobé, gobernante de Bakel, y los sos asesores: 1887-1888. Bakel, una cosmopolita ciudá soninke de comerciu, yera un oxetivu de la espansión francesa de mediaos del sieglu XIX. Esta fotografía foi tomada polos miembros del coronel Joseph Galliéni, nuna campaña pa crear protectoraos francés hasta'l ríu Senegal nel modernu Malí.
L'antiguu Imperiu soninke foi gobernáu por un emperador que tenía un gran poder y tenía el control del comerciu trans-saḥarianu. El so poder taba llindáu por delles persones notables que taben al cargu de l'alministración, los impuestos, l'exércitu, la xusticia y los derechos d'otros. Asina que el gobiernu central del imperiu taba compuestu pol emperador y los nobles que podemos considerar como asesores importantes. Los tribunales periférica teníen cierta llibertá de decidir sobre los sos problemes interiores sicasí, fueron supervisaos pola corte imperial sobre los problemes de tol imperiu como l'exércitu. Nel momentu de Wagadu hubo un emperador a la cabeza del Imperiu siguíu polos nobles de les families. Inclusive dempués de la cayida del imperiu de la mayoría de les families soninke inda se caltién esta xerarquía nes sos aldegues. Na organización cada soninke ocupa un llugar nesi nivel. Nun puede sese un rei o un ferreru por eleición, sinón que'l padre enseña a los sos fíos qué habilidaes van desenvolver. Entiéndense como un méritu que s'herieda de los antepasaos,
Dende la dómina precolonial, la sociedá soninke practicaba'l comerciu d'esclavos y progresivamente convertir nuna sociedá esclavista. Hasta finales del sieglu XIX, nes rexones soninke, un terciu o la metá de la población yeren esclavos. Pa controlalos, se les confina en barrios específicos de los pueblos, un costume qu'entá se caltién.
Xerarquía social El "tunka", el rei, ye'l líder políticu. Ye dueñu de la tierra nel so país y lo que crez ellí. Los líderes del pueblu tien de tener la so bendición antes d'exercer.
Los actuales soninke componen una sociedá bien xerarquizada qu'entiende trés niveles: Los hooro son los homes llibres, el más altu rangu social. Son los gobernantes, tienen el derechu de castigar y faer xusticia. Ente ellos tán los tunkalemmu (príncipes que tán destinaos a reinar). Namái ellos pueden convertise en rei, porque tienen esi lideralgu'l sangre heredáu de los sos antepasaos La siguiente clase son los mangu (cortesanos, guerreros, confidentes de los tunkalemmu). Cuando hai dellos problemes ente les distintes clases d'home llibre desempeñen el papel de mediadores. Cuando hai una guerra convertir nel xefe del exércitu yá que los sos oríxenes son el "kuralemme", que significa guerreru. La última clase d'home llibre ye'l modinu el sacerdote. El so orixe ye de la influencia del Islam na sociedá soninke. Ellos faen xusticia y eduquen a la población. Enséñen-yos l'Islam y protexer con oraciones. Ellos son bien respetaos pola so conocencia na relixón. Los “naxamala” son los homes de casta dependientes de los primeros (son artesanos, ferreros, músicos, historiadores…) Los "tago" o ferreros ocupen la primer clase ente ellos. Ellos faen armes, les ferramientes de trabayu y tamién la xoyería. Respétase-yos poles sos conocencies en fierro. Dempués de que'l ferreru vien el carpinteru "sakko". Ellos son los amigos de los habitantes de la selva. Son los confidentes y los maestros de los demonios. Tienen una gran importancia por cuenta de les sos conocencies na madera ye grande. Tres ellos, el cantante "jaroo". Mientres les ceremonies encargar de l'animación, falar y cantar. Ellos son los más famosos na clase dependiente "naxamala". Ellos son los únicos autorizaos pa dicir lo que quieran. Ellos son l'orador de la sociedá, detallando la historiade les families soninke más importantes. La última clase nel "naxamala" clase ye'l zapateru "garanko". Ellos son los encargaos de los zapatos de cueru, los asientos de montaxe y les fundes de los sables. A lo último, los “kome” son los descendientes d'esclavos, que fueron lliberaos a principios del sieglu XX. Trabayen polos maestros, quien teníen de curiar d'ellos, pero non siempres foi asina. Los esclavos fueron siempres la principal fuercia de trabayu na sociedá soninke. La prosperidá de la sociedá soninke deber a la so bayura nel ámbitu de l'agricultura. Nel pasáu hubo más esclavos de los homes llibres.
La estructura y organización social soninke son típiques de los grupos mande con quien étnicamente tán emparentaos. Los soninke viven en pueblos compactos nos que se constrúin cases en dos estilos distintos: Un estilu de cases redondes con parés del lladriyu y teyaos de paya.