Los almohades (en llingua árabe: الموَحدون, al-muwaḥḥidun) «los que reconocen la unidá de Dios», o Banu ‘Abd al-Mu'min (n'árabe: بنو عبد المؤمن) fueron una dinastía bereber, anque dalguna voz identifique como marroquina, B. Lugan, Histoire du Maroc, ISBN 2-262-01644-5 qu'apoderaron el norte d'África y el sur de la península ibérica dende 1147 a 1269.
Los almohades surdieron nel actual Marruecos nel , como reaición a l'apertura relixosa de los almorávides, que se fixeren dueños del Magreb, pero fracasaren nel so intentu de revigorizar los estaos musulmanes y tampoco ayudaren a detener la meyora de los estaos cristianos na península ibérica. Muhámmad ibn Túmart fundó un movimientu relixosu col sofitu d'un grupu de tribus bereberes del Altu Atles de Marruecos (principalmente masmuda), entamando'l derrocamientu de los almorávides, d'orixe cenhegí. Darréu, Abd al-Mumin y la so familia, bereberes cenetes, tomaron el control y esaniciaron a los ziríes y hammadíes del Magreb central y oriental. Los almohades fueron derrocaos poles dinastíes bereberes de los meriníes, los ziyánidas y los háfsidas del Magreb.
La so historia componer de tres fases principales: una d'espansión (1117-1163) que duró hasta la muerte del primer califa; otra d'apoxéu (1163-1199); y una tercera de decadencia (1199-1268) hasta la so desapaición, primero n'al-Ándalus (1229) y depués nel Magreb (1268).
Dempués d'apoderar el norte d'África, enfrentando a la confederación de tribus bereberes de los masmuda colos lamtunes almorávides, desembarcaron dende 1145 na península ibérica y trataron d'unificar les taifas utilizando como elementu de propaganda la resistencia frente a los cristianos y la defensa de la pureza islámica. Por eso'l so yihad dirixir por igual contra cristianos y musulmanes. En pocu más de trenta años, los almohades llograron forxar un poderosu imperiu que s'estendía dende Santarém, nel actual Portugal, hasta Trípoli na actual Libia, incluyendo tol norte d'África y la metá sur de la península ibérica, y consiguieron parar la meyora cristiana cuando ganaron a les tropes castellanes en 1195 na batalla d'Alarcos.
Historia Oríxenes Muhámmad ibn Túmart, fundador del movimientu fundamentalista, foi proclamáu polos sos siguidores mahdi («el [imam] empuestu»), creencia de raigañu ideolóxicu chiita anque tamién aceptada pol sunismu, y llamó a tolos musulmanes a retornar a les fontes primeres de la so fe, esto ye, el Corán. Fundamentalmente, el so movimientu yera puritanu y reaccionariu, faía fincapié nel calter únicu y incorpóreo de Dios y abogaba pol cumplimientu estrictu de les normes islámiques. Siguiendo estos principios radicales, él y los sos partidarios enfrentar colos almorávides, qu'impunxeren una ríxida ortodoxa malikí, pero qu'apenes tresformaren les costumes populares pocu acordes col Corán. Magar foi Ibn Túmart el que creó la doctrina qu'dio cohesión y fundamentu al nuevu movimientu políticu y relixosu, foi'l so siguidor y socesor al mandu d'este, Abd al-Mumin el qu'apurrió'l xeniu militar pa convertilo nun gran imperiu qu'apoderó'l Magreb y al-Ándalus.
Espulsáu de Marrakech nel 1120 poles autoridaes almorávides coles que s'enfrentara a pesar de les escases diferencies doctrinales que tenía con estes, Ibn Túmart instalar na so rexón natal del Los sos. Ellí predicó contra los almorávides y, a finales del 1121, los sos siguidores reconocer como mahdi. Pocu dempués treslladóse a Tinmal, onde tuvo que repeler socesives campañes almorávides. El so movimientu foi estendiéndose pelos montes, magar nun llogró conquistar la cercana capital almorávide, qu'atacó nel 1129-1130. Pocu dempués d'esta derrota, n'agostu del 1130, finó Ibn Túmart, y asocedió-y al frente del movimientu Abd al-Mumin. Este tuvo complicáu faese aceptar por tolos siguidores del difuntu y solo llograr nel 1133. Mientres esti tiempu, despintóse'l fallecimientu del fundador del movimientu almohade. Aquel día, los almohades apoderárense yá de parte del Altu Atles.
Lluches contra los almorávides Fases de la espansión almohade.|miniatura|upright=2 Nel 1132, Abd al-Mumin dirixó la so primer campaña militar, contra les tribus de la rexón del ríu Draa, al sur del Gran Atles. Anque se desconoz la so resultáu, sábese que al so regresu a Tinmel proclamar califa. Los primeros años del so reináu fueron de redoblamiento de les correríes contra los almorávides.
De siguío tuvo llugar la llarga campaña de siete años (1139-1146) que concluyó cola derrota total de los almorávides. La primer derrota d'estos quitó-yos de casi tola Tadla. Inclusive dellos grupos de Cenhegíes del monte pasar a les files almohades. Escontra'l 1140 y tres delles campañes con suerte diversa, los almohades consiguieron apoderase del altu Los sos. Hasta entós los choques nun dexaron un claru vencedor: ente que los almohades estender ensin frenu pelos montes, los almorávides siguíen controlando les llanures. La llucha contra los almohades quedó a partir del 1139 en manes del nuevu herederu al tronu almorávide, Tasufín ben Alí ben Yúsef, qu'había descollado na lid contra los cristianos de la península ibérica y sustituyera al so hermanu como tal al so hermanu Sir, fináu. Daquella, sicasí, los almorávides perdieron el control del altu Los sos. Calteniéndose nos montes, los almohades avanzaron polos valles del Atles mediu y someter hasta la llinia del Muluya. A finales del 1141, nes socesives campañes apoderaren l'Atles medio y gran parte de la zona de los oasis, incluyíu Tafilalet. Los almorávides perdieron el contautu cola so rexón d'orixe, el Sáḥara. Escontra'l 1142-1143, los almohades algamaron la comarca de Tremecén, onde se-yos xunió la tribu Kumiya, a la que pertenecía Abd al-Mumin. Nel 1142, apoderar de gran parte del Marruecos septentrional montascosu, anque ensin infligir grandes derrotes al enemigu. L'añu decisivu de la guerra foi'l de 1145. En febreru d'esi añu, morrió defendiendo Orán Ben Alí; los almohades conquistaron darréu la ciudá. Depués fixeron lo mesmo con Uchda y Guercif. Darréu, el califa volver escontra Marruecos pa conquistar por fin les ciudaes de les llanures. Cayeron nes sos manes Fez, Meknes, Salé y Ceuta en mayu del 1146. L'almirante de la flota enemiga pasar a les sos files. En xunu empezó l'asediu a Marrakech, que foi tomada polos almohades el 24 de marzu de 1147. L'emir almorávide pereció nos combates. El restu del añu Abd al-Mumin dedicar a purificar la ciudá y entartallar una revuelta nel Los sos, anque nun dexó d'unviar un pequeñu contingente a al-Ándalus, onde los Estaos cristianos taben realizando importantes conquistes.
Mientres se verificaba'l sitiu de Marrakech, los almohades perdieron delles importantes ciudaes (Ceuta, Tánger, Salé y Alxecires), fundamentalmente por alzamientos contra ellos. Ente mayu y xunu del 1148, sicasí, entartallaron a los rebeldes y recuperaron les places. Estes victoria dexó-yos expedito el pasu a la península ibérica.
Espansión pola península ibérica thumb|Los almohades establecieron la capital d'al-Ándalus en Sevilla. A la izquierda de la imaxe, la Torre del Oru, fortificación albarrana que'l so primer cuerpu ye una construcción almohade de 1221. El pidimientu d'auxiliu del señor de la Taifa de Mértola, Ibn Qasi en setiembre-ochobre del 1145 empuxó al califa a unviar un primera contingente militar a al-Ándalus na primavera del añu siguiente. Alfonso VII de Lleón, que coles mesmes sitiaba a un xeneral almorávide en Córdoba, abandonó'l cercu al conocer la noticia en mayu. Tamién mientres la primavera l'almirante de la flota almorávide, que s'acababa de pasar a les files almohades, sometió a Cádiz a l'autoridá del califa. De la que asocedía'l llargu asediu de Marrakech, dellos señores andalusíes más aceptaron l'autoridá del califa almohade, lo que depués facilitó la conquista de la península.
L'unviáu del califa, un antiguu almorávide, pasó na primavera del 1147 a la península ibérica onde, cooperando coles fuercies Ibn Qasi, que s'alzara contra los almorávides, consiguió someter Xerez, Borrina, Mértola y Silves nel Algarve, Beja y Badajoz. En xineru del 1148, les fuercies almohades y les sos coligados conquistaron Sevilla. Los almorávides se encastillaron en Carmona. Una gran rebelión de les tribus del Los sos y del Atles occidental, que s'estendió a Ceuta, Tánger y Siyilmasa, detuvo temporalmente la espansión. Non solo gran parte del Magreb marroquín alzar contra'l califa, sinón que tamién lo fixeron los territorios andalusíes que se-y sometieren, salvu Ronda y Xerez. L'acoso d'Alfonso VII al xeneral almorávide Yahya ibn Ganiya, al que fizo pagar tributu, empuxó a este a alcordase colos almohades. En cuenta del so auxiliu, venció-yos Córdoba y Carmona. Alfonso intentó nuevamente conquistar Córdoba, pero la llegada de socorros veníos del Magreb, de Borrina, Ronda y Xerez fixéron-y agambar na empresa y retirase.
En mayu y a pesar del sostén ufiertáu a los rebeldes pol gobernador almorávide de Córdoba, el califa llogró encalorar el llevantamientu. Nel 1150, l'autoridá califal foi reconocida polos señores de Ronda, Xerez, Badajoz, Tavira, Beja, Évora y Borrina. Abd al-Mumin ordenó dempués una depuración de l'alministración pa esaniciar los abusos, pero tamién una gran purga de les tribus na que perecieron unos trenta mil persones, teníes por desafectas. Nel 1153, los almohades apoderar de Málaga; nos años siguientes, de Granada; en 1157, d'Almería y en 1157-1158, apoderaron dafechu'l Algarve. Al tiempu, los Estaos cristianos peninsulares aprovecharon la guerra pa estendese escontra'l sur, y conquistaron importantes places como Lisboa, Lleida o Tortosa. La trabayosa conquista andalusí quedó seya que non en manes de xenerales y gobernadores, mientres el califa dedicar a sojuzgar el Magreb. La capital del al-Ándalus almohade foi Sevilla y en tiempos de la espansión pol Magreb oriental el gobernador de los territorios peninsulares yera'l fíu y socesor del califa, Abu Yaqub.
A finales de la década de 1150 (1157-1160), los almohades sufrieron otra serie de graves reveses n'al-Ándalus: los rebeldes apoderaben Carmona, Écija, Úbeda, Baza, Xaén y sitiaben Córdoba. Los apuros n'al-Ándalus y, cuantimás, l'amenaza a Sevilla, fixeron que nel 1160 Abu Yaqub solicitara con urxencia'l socorru del so padre, qu'empezó al puntu los preparativos pa una gran campaña na península, que finalmente nun pudo llevar a cabu pos finó. Los almohades, atollaos nel sometimientu de los territorios andalusíes, tardaron delles décades dende la so primer apaición na península n'enfrentase a los Estaos cristianos del norte, magar la grave crisis na que se topaben sumíos estos tres el fallecimientu d'Alfonso VII de Lleón y la división qu'esti ordenó nel so testamentu de Lleón y Castiella. La primera gran campaña almohade contra los Estaos septentrionales verificar nel 1174.
Conquista del Magreb central y oriental thumb|250px|Mezquita Kutubía de Marrakech, capital del Imperiu almohade. Apoderáu yá casi al-Ándalus, Abd al-Mumin entamó dos campañes nes que conquistó'l restu del Magreb qu'entá nun taba nel so poder. La primera realizar nel 1152-1153 contra los hamadíes, de que'l so territoriu apoderar. Arxel, Bugía, Constantina y Bona, ente otres llocalidaes, cayeron nes sos manes, ensin apenes tener que combatir. Cuando la zona paecía controlada, sicasí, remontáronse delles tribus cenhegíes y árabes, a les que'l califa ganó, asegurando asina'l dominiu de la rexón.