Guillena ye un conceyu y llocalidá españoles de la provincia de Sevilla, Andalucía.
Historia
Prehistoria Guillena foi habitada dende la prehistoria, como asina lo demuestren les sepultures megalítiques: dos en bon estáu, muertes d'otra y noticies d'una cuarta, ensin refugar la posible esistencia d'otres non afayaes entá y toes elles entendíes ente dos grandes deveses, la de Caníes y El Serrano.
Una de los dos visibles, atopada na de Caníes, ta asitiada nun llugar llamáu Puertu de los Entierros. Pertenez al tipu llamaes de galeríes cubiertes y polos restos d'instrumentos atopaos vencéyase-y col círculu de la cultura portuguesa.
L'otru megalitu visible, atopáu ente la casa de Caníes y antigua la estación de ferrocarril de Cala, ye llamáu Les Canteres. Ye una construcción dolménica con cámara circular, corredor y cámara accesoria, cubierta por un túmulu.
Dambos megalitos asítiense cronológicamente nel periodu eneolíticu o de Bronce, pero l'afayu d'una punta de flecha de cobre y la mesa circular d'ufriendes na de Les Canteres, faen pensar que ye más actual que'l del Puertu de los Entierros.
Villa romana El nome de Guillena deriva de dalguna villa o casa de campu romano llamada casa de Agilius o Gaelius.
Na llamada Yera de Llapaes, atópense abondoses muertes romanes, según n'otros llugares del cascu antiguu. Ente los más importantes atópase la llamada Casa de Maera, que caltién un departamentu soterrañu de planta casi cuadrada y cubiertu por bóveda de cañón. Otru afayu foi'l d'un fornu cerámicu, anque foi destruyíu p'aprovechar los sos materiales en 1947.
Na plaza de gües, empotrada nuna esquina del vieyu y casi destruyíu castiellu, atopóse un fragmentu d'una piedra miliaria. Por ella sola, debíu al escasu testu que caltién, non podía dicise enforma del so significáu, pero 30 años más tarde atopóse una piedra miliaria en Santiponce, la que caltenía'l testu completu. Pudo deducise que l'atopada en Guillena marcaba la distancia ente ésta y la casona Mons Marioru (de llocalización non precisa y oxetu de munches investigaciones). Con estos afayos púdose establecer relativamente'l percorríu de la calzada romana nᵘXXII que xunía la desaguada del Guadiana con Mérida.
Fora del cascu urbanu atopáronse munchos restos romanos pero de poca relevancia: Ocho sepultures alliniaes pero ensin conteníu dalguno na devesa d'El Serrano. Na facienda de La llámpara, en posición invertida, un capitel corintiu de mármol. Tanto nel cortixu El Caballero como na Cruz de la Muyer hai restos de calces o acueductos pa llevar l'agua a los nucleos urbanos. La Güerta del Bañuelo recibe esti nome poles construcciones hídriques qu'ellí s'atoparon. Nel caserío del Palmarillo hai cimientos d'una importante villa rústica. Nel Gamonal, La piedra Covanosa ye un importante restu d'un edificiu romanu.
Visigodos Un capitel de xaspe escuru d'inspiración corintia (S.V) y dellos cachos de lladriyos con relieves a molde, de trazos senciellos, atopaos na Casa de Maera, son los pocos restos del pasu d'esta cultura pol nuesu pueblu.
Ocupación árabe Guillena tresformar en nucleu urbanu d'importancia cola ocupación árabe, yá que tenía una situación estratéxica pa la defensa de los accesos a Sevilla dende Sierra Morena, pasando de ser alquería a llugar fortificáu. Na crónica xeneral cúntase que cuando foi atacada per San Fernando, los moros qu'ocupaben l'alcázar de Guillena (güei día la plaza de gües) apurrir y ésti, dempués de guarnilo con tropes cristianes, dexó que los musulmanes siguieren viviendo na población. Mientres sieglos, esti territoriu foi un asentamientu musulmán, pero esiste poca documentación d'ello. L'únicu restu descubiertu ye un pequeñu llote de monedes de plata, de la dómina de los reinos taifas.
Ye casi seguro que la Guliena que nos Añales Toledanos nomen, que foi escalada polos castellanos en 1213 correspuenda a la Guillena actual, pero nun pasó a manes castellanes hasta 1247 con Fernandu III el Santu al frente. La conquista asocedió de manera pacífica y foi d'importancia vital pa la conquista de Sevilla. Alfonsu X el Sabiu donó'l señoríu a los sos conquistadores a fin que lu defendieren. En 1286 ye instituyida como villa por privilexu de Sancho IV y 33 años más tarde, Alfonso XI otorgar a la villa l'usu del so escudu d'armes en pagu pola defensa d'un ataque benimenir. En 1631 Perafán de Rivera, conde de la Torre, merca'l señoríu de Guillena y en 1639, Felipe IV concéde-y la xurisdicción civil y criminal.
María de Molina Per otru llau, y como apaez en ciertos documentos de los sieglos XIV y XVI, el Cortixu de la Torre foi centru d'un estensu donadío que tomaba dende la Rivera de Huelva hasta'l regueru Barbolí y que perteneció dempués de reconquistar cristiana a la reina María de Molina. La reina castellana vender dempués a un abá de Hervas. A finales del S. XIV pertenecía yá a los dominios de la Casa de Rivera, a la que quedó venceyada. En 1449, Xuan II concedía a Perafán de Ribera la facultá de poder realizar deveses en Torre de la Reina. A partir d'entós, empezó a llamase Torre de Perafán, anque nunca s'escaecería la so antigua designación de Torre de la Reina.
17 Roses de Guillena En 1937, mientres la Guerra Civil Española, diecisiete muyeres de Guillena d'ente 24 y 70 años fueron víctimes de la represión del bandu franquista. Fueron encarcelaes, torturaes humildaes y rapaes. Darréu, diéron-yos el paseúcu peles cais de Guillena y tresportar nun camión de ganáu al vecín pueblu de Gerena, en que'l so campusantu fueron fusilaes ente'l 6 y el 8 de payares del mesmu añu. Los sos cuerpos acabaron refundiaos a una fuesa común. Les diecisiete muyeres fueron conocíes coleutivamente como les «17 Roses de Guillena».
Monumentos
Parroquia de La Nuesa Señora de la Granada La ilesia de Guillena ye un edificiu d'estilu góticu-mudéxar y álzase nel añu 1247. Un fuerte terremotu nel añu 1356 dexa la primitiva planta en ruines, polo que puede deducise que se llevanta de nuevu a partir d'esa fecha.
La fechura del nuevu templu sobre les ruines del vieyu tuvo de ser costosa pa la dómina, yá que nos archivos documentales esta ilesia consta en construcción siquier hasta l'añu 1560, y ye a partir d'entós cuando empieza a funcionar con un párrocu que lu garrasti y encárguense los retablos que completaríen el conxuntu.
Nel añu 1789 la ilesia de Guillena atopábase otra vegada en ruines, pudo debese al terremotu de Lisboa del añu 1755.
Entós proyéctase una restauración onde consta qu'ente los años 1789 y 1792 álcense les portaes neoclásiques que tien l'edificiu anguaño, báltase un pórticu que tenía'l templu primitivu y, a pidimientu del párrocu, solicítase “que la torre mudéxar que folgaba sobre la cabecera n'estáu de ruines cayer pa faer un campanariu nuevu”, la espadaña actual.https://juancarlosromero.wordpress.com/2016/05/31/a-la lluz-los-secretos-neoclasicos-de-la ilesia-de-la granada/
La ilesia presenta planta rectangular y ábside poligonal reforzáu por contrafuertes. Cuenta con tres naves separaes por arcos apuntaos sobre pilastres y arcu del trunfu apuntáu que da accesu al ábside. Cubierta al interior por artesonado de madera y cubrir el cuerpu de la ilesia al esterior con armadura de madera a dos agües na nave central y a una sola rimada nes llaterales, ente que la cabecera facer al traviés d'una bóveda gótica de terceletes. Tresformada exteriormente nel sieglu XVIII, n'el so fachaes abren dos sencielles portaes d'estilu neoclásicu del maestru alarife mayor del Arzobispáu de Sevilla Fernando Rosales. Esta autoría apocayá afayada pol historiador local Juan Antonio Silva. Cuenta con una espadaña neoclásica con dos cuerpos, el primeru consta de dos campanes (San José y La Nuesa Señora de la Granada) y el segundu con una campana de voltio.
El retablu Mayor ye d'estilu barrocu del sieglu XVIII, fechable ente los años 1725 y 1728, en madera tallao y dorada; atribuyíu a Felipe Fernández del Castiellu que vien sustituyir a un retablu anterior renacentista de 1593 qu'allugaba a una imaxe de la virxe de talla completa na fornica principal.
Na fornica central venérase la imaxe de la Virxe de la Granada Coronada, titular de la Hermandá Sacramental de La Nuesa Señora de la Granada Coronada y San Sebastián, patrona y alcaldesa de la Villa de Guillena. La talla de la Virxe de la Granada ye d'autor anónimu fechable a finales del sieglu XVIII, posiblemente fora el resultáu de l'adaptación de la imaxe de talla completa de la virxe del sieglu XVI a candeleru pa vistir.
Nes cais llaterales inferiores atopen les imáxenes de San Francisco y San Antonio, ente que na parte cimera Santa Rita y San Benito, na parte cimera central atopamos un altorelieve cola imposición de la casulla a San ildefonso. Toles figures son, probablemente, coetanees al retablu.
Na nave del Evanxeliu esiste un retablu bien interesante del primer cuartu del sieglu XVIII onde s'atopa la Inmaculada, una imaxe de vistir, de gran importancia y de la mesma dómina. Per otru llau, nel últimu retablu ta'l Crucificáu de la Vera Cruz, cola Virxe y San Juan. Nun dosel, el Crucificáu, bien interesante, obra del sieglu XVI.
Na nave central, concretamente nel antepresbiterio, al llau de la Epístola, esiste una pintura mural del sieglu XVIII que representa a Santa Lucía. Nel púlpitu hai un Crucificáu que data d'escontra 1700.
Na nave de la Epístola, nel retablu collateral, neoclásicu, venérase la perimportante imaxe de la Virxe del Rosariu, obra del insigne escultor Jerónimo Hernández, fecháu en 1578.
Plaza d'España d'España. Sevillapedia Epicentru social, económicu, familiar, políticu, festivu de Guillena mientres llargos años. Munchos son los acontecimientos que pesen sobre los sos llombos, munchos los cambeos que vio y sufrió, pero, con too y con eso, ella siempres permaneció inalterable como llugar d'alcuentru de tolos guilleneros. Munchos fueron los cambeos de cara a esti sieglu que nos acabó pero onde l'espíritu siempres foi'l mesmu. Que más da la so forma, la so estructura, la so fonte, los sos xardinos... Lo importante ye los sos papel social. ""Quien nun se sentó dalguna vegada nos sos bancos. cuantes pareyes de namoraos fadría d'ella'l so nial d'amor. Qué personal apreciar de dicir que nun xugó de neñu nella a la bandera, al zurro, a al piola, a la cuerda..."" Foi'l puntu d'unión, el nexu qu'apigura a los guilleneros. Les grandes cites siempres tienen llugar nesta formosa plaza. Sede de tolos actos grandiosos, nun haya nada que se pasara a los sos güeyos. El postreru, el nomamientu d'Alcaldesa perpetua a la Virxe de La Granada. Y que dicir de les sos fiestes... hasta los años sesenta yera el recintu ferial... Depués vinieron los cambeos, pero hasta entós la plaza yera y ye sinónimu de festividá.
Cinco places cinco, en casi 100 años,
La Plaza d'España de los años sesenta, el kiosco de los músicos ye sustituyíu pola "fonte de les xaronques". Nesta dómina inda se montaba equí la feria. Nun principiu la Caseta Municipal y darréu la primera particular los Millonarios. L'aspeutu que presenta la fonte ye inmeyorable.
la Plaza d'inaugura a finales de los sesenta, xusto primero que tome posesión la primer corporación democrática. la novedá más importante al respective de l'anterior ye la sustitución de la "" Fonte de les Xaronques"" por "" La del Neñu ""
la reforma más importante ye la que se lleva a cabu en 1993. Camudar por completu, hasta'l puntu de qu'esa famosa y guapa fonte, piérdese... la seña d'identidá de les places pretéritas.. Otra de les diferencies , les pérgolas, elementu que s'introduz per primer vegada na estructura de la Plaza d'España.