Homo sapiens (del llatín, homo 'home' y sapiens 'sabiu') ye una especie del orde de los primates perteneciente a la familia de los homínidos. Tamién son conocíos so la denominación xenérica de «homes», anque esi términu ye ambiguu y úsase tamién pa referise a los individuos de sexu masculín ysobre manera, a los homes adultos. Los seres humanos tienen capacidaes mentales que-yos dexen inventar, aprender y utilizar estructures llingüístiques complexes, lóxiques, matemátiques, escritura, música, ciencia, y teunoloxía. Los humanos son animales sociales, capaces de concebir, tresmitir y aprender conceutos totalmente astracutos.
Considérense Homo sapiens de forma indiscutible a los que tienen tantu les carauterístiques anatómica de les poblaciones humanes actuales como lo que se define como «comportamientu modernu». Los restos más antiguos de Homo sapiens atopar en Marruecos con 315 000 años.https://www.nature.com/news/oldest-homo-sapiens-fossil-claim-rewrites-our-species-history-1.22114 La evidencia más antigua de comportamientu modernu son les de Pinnacle Point (Sudáfrica) con 165 000 años.
Pertenez al xéneru Homo que foi más diversificáu y, mientres l'últimu millón y mediu d'años incluyía otres especies yá estinguíes. Dende la estinción del Homo neanderthalensis, fai 28 000 años, y del Homo floresiensis fai 12 000 años (debatible), el Homo sapiens ye la única especie conocida del xéneru Homo qu'entá perdura.
Hasta apocayá, la bioloxía utilizaba un nome trinomial —Homo sapiens sapiens— pa esta especie, pero más apocayá refugóse el nexu filoxenéticu ente'l neandertal y l'actual humanidá,Krings, M. et al. 1997, Neandertal DNA Sequences and the Origin of Modern Humans polo que s'usa puramente'l nome binomial. Homo sapiens pertenez a un fonduxe de primates, los hominoideos. Anque'l descubrimientu de Homo sapiens idaltu en 2003 fadría necesariu volver al sistema trinomial, la posición taxonómica d'esti postreru ye entá incierta. Evolutivamente estremar n'África y de esi ancestru surdió la familia de la que formen parte los homínidos.
Filosóficamente, el ser humanu se definió y redefinió a sigo mesmu de numberoses maneres al traviés de la historia, otorgándose d'esta manera un propósitu positivu o negativu respectu de la so propia esistencia. Esisten diversos sistemes relixosos ya ideales filosóficos que, d'alcuerdu a una diversa gama de cultures ya ideales individuales, tienen como propósitu y función responder delles d'eses interrogantes esistenciales. Los seres humanos tienen la capacidá de ser conscientes de sigo mesmos, lo mesmo que del so pasáu; saben que tienen el poder d'entamar, tresformar y realizar proyeutos de diversos tipos. En función a esta capacidá, crearon diversos códigos morales y dogmes empobinaos direutamente al manexu d'estes capacidaes. Amás, pueden ser conscientes de responsabilidaes y peligros provenientes de la naturaleza, asina como d'otros seres humanos.
Nome científicu thumb|225px|Home de Vitruvio, por Leonardo da Vinci. El nome científicu, ye l'asignáu pol naturalista suecu Carlos Linneo (1707-1778) en 1758,Linneo, C. (1758): Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. (10ª ed.). La descripción qu'apurrió pa Homo sapiens foi a cencielles: Nosce te ipsum («Conozte a ti mesmu»). alude a la traza biolóxica más carauterísticu: sapiens significa «sabiu» o «capaz de conocer», y refierse a la considerancia del ser humanu como «animal racional», al contrariu que toles otres especies. Ye precisamente la capacidá del ser humanu de realizar operaciones conceptuales y simbóliques bien complexes —qu'inclúin, por casu, l'usu de sistemes llingüísticos bien sofisticaos, el razonamientu astrautu y les capacidaes d'introspeición y especulación— unu de les sos traces más destacaes. Posiblemente esta complexidá, fundada neurológicamente nun aumentu del tamañu del celebru y, sobre manera, nel desenvolvimientu del lóbulu fronteru, seya tamién una de les causes, al empar que productu, de les bien complexes estructures sociales que'l ser humanu desenvolvió, y que formen una de les bases de la cultura, entendida biolóxicamente como la capacidá pa tresmitir información y vezos por imitación ya instrucción, en cuenta de por heriedu xenéticu. Esta propiedá nun ye esclusiva d'esta especie y ye importante tamién n'otros primates.
Linneo clasificó al home y a los monos nun grupu que llamó antropomorfos, como subconxuntu del grupu cuadrúpedos, pos entós nun reconocía signos orgánicos que-y dexaren allugar al ser humanu nun llugar privilexáu de la escala de los vivientes. Años más tarde, nel prefaciu de Fauna suecica, manifestó que clasificara al home como cuadrúpedu porque nun yera planta nin piedra, sinón un animal, tantu pol so xéneru de vida como pola so locomoción y porque amás, nun pudiera atopar un solu calter distintivu pol cual l'home estremar del monu; n'otru contestu afirmó sicasí que considera al home como'l fin últimu de la creación. A partir de la décima edición de Systema naturae reemplazó a los cuadrúpedos polos mamíferos y como primer orde d'estos, punxo a los primates, ente los cualos asitió al home. Linneo tuvo'l méritu de dar orixe a un nuevu ya inmensu campu epistemolóxico, el de l'antropoloxía, magar se llindó a enuncialo y nun lo cultivó. A él van tener qu'unviase tolos científicos posteriores, tantu pa retomar les sos definiciones como pa criticales. En 1758 definir al Homo sapiens linneano como una especie diurna que camudaba pola educación y el clima.
Linneo nun designó un holotipo pa Homo sapiens, pero en 1959 William Stearn propunxo al propiu Linneo, padre de la moderna taxonomía, como lectotipo pa la especie. Con posterioridá espublizóse la idea de que fuera sustituyíu por Edward Cope, pero esta propuesta nun llegó a formalizase, asina que siguen siendo los restos de Linneo soterraos en Uppsala el tipu nomenclatural -que tien de considerase simbólicu- pa la especie Homo sapiens.Notton, D. y Stringer, C. «Who is the type of Homo sapiens?». International Commission on Zoological Nomenclature. Frequently Asked Questions. (Consultáu'l 7 d'abril de 2018)
Na actualidá esisten defensores d'incluyir al ser humanu, chimpancé (Pan troglodytes) y bonobo (Pan paniscus) nel mesmu xéneru, dada la cercanía filoxenética, que ye más estrecha que la que s'atopa ente otres especies animales que sí tán arrexuntaes genéricamente.
Bioloxía El ser humanu ye un ser vivu, y como tal ta compuestu por sustancies químiques llamaes biomoléculas, por célules y realiza les trés funciones vitales: nutrición, rellación y reproducción.
Amás, el cuerpu ye un organismu pluricelular, esto ye, ta formáu por munches célules, ente les cualos esisten diferencies d'estructures y de función.
Per otra parte, el ser humanu ye un animal, pos tien célules eucariotes, esto ye, presenta orgánulos celulares especializaos nuna función determinada y la so material xenético atópase protexíu por una envoltura; y presenta nutrición heterótrofa, esto ye, que pa llograr la so propia materia orgánico alimentar d'otros seres vivos.
Cuerpu humanu thumb|250px|Elementos principales de l'anatomía esterna de la muyer y l'home.
Tocantes a la so locomoción y movimientu, ye unu de los más plásticos del reinu animal, pos esiste una amplia gama de movimientos posibles, lo que-y capacita p'actividaes como'l arte escénico y la danza, el deporte y una tremera d'actividaes cotidianes. Coles mesmes destaca l'habilidá de manipulación, gracies a los pulgares oponibles, que-y faciliten la fabricación y usu de preseos.
La especie humana tien un bultable dimorfismu sexual nel nivel anatómicu, por casu, la talla media actual ente los homes caucásicos (si crecen bien nutríos y con pocu estrés) escontra los 21 años ye de 1.75 m, la talla media de les muyeres caucásiques nes mesmes condiciones ye de 1.62 m, y los pesos permedios respeutivos son de 75 kg y 61 kg respeutivamente; anque sí se notó un enclín secular» al aumentu de les talles (especialmente mientres el sieglu XX).
Mente
La mente refierse colectivamente a aspeutos del entendimientu y conciencia que son combinaciones de capacidaes como'l raciociniu, la perceición, la emoción, la memoria, la imaxinación y la voluntá. La mente, pa los materialistes, ye un resultáu de l'actividá del celebru.
El términu pensamientu define tolos productos que la mente puede xenerar incluyendo les actividaes racionales del intelectu o les astraiciones de la imaxinación; tou aquello que seya de naturaleza mental ye consideráu pensamientu, bien sían estos astrautos, racionales, creativos, artísticos, etc. Xunto colos cetáceos cimeros (delfines y ballenes), los homininos de los xéneros Gorilla y Pan y los elefantes, algama'l mayor desenvolvimientu na escala evolutiva y entá munches de les sos interaiciones sonnos desconocíes.
Nutrición humana
El ser humanu ye un animal omnívoru. Nes primeres especies del xéneru Homo, el pasu d'una alimentación eminentemente vexetariano a la inclusión de la carne na dieta nun se debió a cuestiones culturales, sinón a los desaxustes metabólicos provocaos por un mayor desenvolvimientu cerebral. Sicasí, nel humanu, una dieta demasiáu rica en proteínes precisa'l complementu de carbohidratos y grases, de lo contrario pueden apaecer faltes nutricionales importantes que pueden inclusive provocar la muerte. Por ello, l'alimentación del ser humanu basar na combinación de materia vexetal con carne, anque hai humanos qu'opten por cuenta de voluntá propia o razones médiques a consumir dietes vexetarianes.
Etoloxía
Ciclu vital thumb|200px|Fetu, por Leonardo da Vinci. La especie humana ye ente los seres vivos pluricelulares actuales una de les más llonxeves; tiénense documentaos casos de llonxevidá que devasen los cien años. Tal llonxevidá ye un calter xenotípicu que, sicasí, ten de ser coadyuvado por condiciones vivenciales favorables. Nel Imperiu romanu, hacia l'añu 1 d. C., la esperanza de vida rondaba namái los venticinco años, debíu en gran parte a la elevada mortalidá infantil. La edá de la pubertá ye aproximao a los once años nes neñes y a los trelce años nos neños, anque les edaes varien según la persona.
Sexualidá
Como tolos mamíferos, el ser humanu tien unos comportamientos reproductivu y sexual. Pero a diferencia de la mayoría d'ellos nun tien una dómina reproductiva estacional determinada, calteniendo actividá sexual y fertilidá nes femes a lo llargo de tol añu. Les muyeres tienen un ciclu d'ovulación aproximao mensual, mientres el cual producen óvulos y pueden ser fecundaes, en casu contrariu tienen la menstruación, que ye la eliminación al traviés de la natura de los texíos y sustancies rellacionaos a la producción de célules sexuales.
Pero'l comportamientu sexual humanu nun ta namái supeditáu a les funciones reproductives, sinón que, de manera similar a otros simios antropoides, tien fines recreativos y sociales. Nel contautu sexual búscase tanto'l prestar como la comunicación afeutiva. Ye una parte importante de les rellaciones de pareya y tamién se considera importante nes necesidaes psicolóxiques del invididuo anque nun tenga una rellación de pareya.
La sexualidá humana pue ser heterosexual o homosexual. Delles teoríes suxeren que'l ser humanu ye bisexual pero xeneralmente con preferencia pola homosexualidá o la heterosexualidá, de manera distinta en cada individuu. Esto asemeya un pocu a lo estudiao n'otros primates cercanos como'l bonobo.
Dende'l puntu de vista psicoanalíticu, Ente otres implicaciones, la importancia del llinguaxe simbólicu nel Homo sapiens, fai que los significantes sían los soportes del pensar o los pensamientos. Na nuesa especie, el pensar humanu, a partir de los trés años y mediu d'edá faise prevalentemente simbólicu.