La Capiya Sixtina ye una capiya del Palaciu Apostólicu de la Ciudá del Vaticanu, la residencia oficial del papa. Trátase de la estancia más conocida del conxuntu palaciegu.
Orixinalmente sirvía como capiya de la fortaleza vaticana. Conocida enantes como Cappella Magna, toma'l so nome del papa Sixto IV, quien ordenó la so restauración ente 1473 y 1481. Dende entós la capiya sirvió pa celebrar diversos actos y ceremonies papales. Anguaño ye la sede del cónclave, la xunta na que los cardenales eleutores del Colexu Cardenaliciu escueyen a un nuevu papa. La fama de la Capiya Sixtina débese principalmente a la so decoración al frescu, y especialmente a la bóveda y el testeru, con El Xuiciu Final, dambes obres de Michelangelo.
Mientres el pontificáu de Sixto IV, un grupu de pintores renacentistes qu'incluyía a Sandro Botticelli, Pietro Perugino, Pinturicchio, Domenico Ghirlandaio, Cosimo Rosselli y Luca Signorelli realizó dos series de paneles al frescu sobre la vida de Moisés (a la izquierda del altar, mirando escontra El Xuiciu Final) y la de Xesucristu (a la derecha del altar), acompañaes por semeyes de los papes que gobernaren la Ilesia hasta entós na zona cimera y por cortines pintaes con trampantojo na zona inferior.
Les pintures fueron concluyíes en 1482, y el 15 d'agostu de 1483, por cuenta de la festividá de l'Asunción, Sixto IV celebró la primera misa na capiya y consagrar a la Virxe María.
Ente 1508 y 1512, por encargu del papa Xuliu II, Michelangelo decoró la bóveda, creando una obra d'arte ensin precedentes que camudaría'l cursu del arte occidental.Gardner, Helen. p. 469.Coughlan, Robert. The World of Michelangelo, Time-Life International, (1966) p. 116. Años dempués, tres el Sacu de Roma, pintó tamién El Xuiciu Final na paré del altar ente 1536 y 1541 pa los papes Clemente VII y Pablo III.Coughlan, Robert. p. 127. Más de cinco sieglos dempués, los frescos de Michelangelo siguen atrayendo a ensame de visitantes a la capiya, y son consideraos una de les obres cume de la historia de la pintura.
Historia
La función principal de la Capiya Sixtina ye la de sirvir de sede de la Capiya Pontificia, unu de los dos órganos de la Casa Pontificia, llamada Corte Pontificia (Pontificalis Aula) hasta 1968. Na dómina de Sixto IV, a finales del sieglu XV, esti órganu taba formáu por unes 200 persones, incluyendo clérigos, oficiales de la Santa Sede y llaicos distinguíos. Había 50 ocasiones a lo llargo del añu establecíes pol calendariu papal nes que la Capiya Pontificia al completu tenía d'axuntase. D'eses 50 ocasiones, 35 yeren mises, de les cualos ocho yeren celebraes en basíliques, xeneralmente en San Pedro, y alles asistíen numberosos fieles. Estes mises incluyíen la de Navidá y la de Pascua, nes que'l mesmu papa yera'l celebrante. Les otres 27 mises podíen ser celebraes nun espaciu más pequeñu y íntimu, pa lo cual yera usada la Capella Maggiore, antes de ser reconstruyida como actual Capiya Sixtina. thumb|left|upright|Dibuxo del sieglu XIX qu'amuesa'l posible aspeutu de la Capiya Sixtina nel sieglu XV.
La Cappella Maggiore recibió'l so nome (capiya magna) del fechu de qu'esistía otra capiya tamién usada pol papa y el so séquitu pal cultu diariu. Na dómina de Sixto IV, esta yera la capiya Nicolina, que toma'l so nome del papa Nicolás V y que fuera decorada por Fra Angelico. Ta documentáu que la Cappella Maggiore yá esistía en 1368. Según un comunicáu de Andreas de Trabzon a Sixto IV, nel momentu de la so baltadera pa dar pasu a la capiya actual, la Cappella Maggiore taba n'estáu de ruina, coles parés inclinaes.John Shearman, "The Chapel of Sixtus IV". In
La capiya actual, asitiada nel llugar qu'ocupaba la Cappella Maggiore, foi diseñada por Baccio Pontelli para Sixto IV, de quien toma'l so nome, y construyida so la supervisión del arquiteutu Giovanni de Dolci ente 1473 y 1481. Una vegada terminada, la capiya foi decorada con frescos de dalgunos de los más famosos artistes del Alto Renacimientu, lo que la convirtió nun llugar privilexáu pal arte.
La primer misa na Capiya Sixtina foi celebrada'l 15 d'agostu de 1483, fiesta de l'Asunción de María, y nesa ceremonia la capiya foi consagrada y dedicada a la mesma Virxe María.
La Capiya Sixtina caltuvo les sos funciones hasta'l día de güei, y sigue siendo la sede de los eventos importantes del calendariu papal, nun siendo que'l Papa tea de viaxe. Por casu, nella celebra cada añu una misa por cuenta de la fiesta del Bautismu del Señor, mientres la cual el Santu Padre imparte'l bautismu a los naciellos. En delles ocasiones especiales, tamién ellí celébrase la misa papal col Colexu Cardenaliciu o la Casa Pontificia aconceyaos en plenu, y n'otres ocasiones cántense víspores solemnes cola presencia del papa.
Hai un coru permanente, la Capiya Musical Pontificia, schola cantorum o escolanía de la Capiya Sixtina, pal que se compunxeron delles pieces orixinales, siendo la más famosa'l Miserere de Gregorio Allegri.Stevens, Abel & Floy, James. "Allegri's Miserere". The National Magazine, Carlton & Phillip, 1854. 531.
Dos importantes alcuentros d'artistes col papa tuvieron llugar na Capiya Sixtina. El 7 de mayu de 1964, Pablo VI convocó ellí una misa con artistes. Nel so discursu final, sorrayó la íntima vinculación ente arte y relixón, y ufiertó a los artistes una alianza d'amistá.Discursu del Papa Pablo VI de siguío de la Misa de los artistes” na Capiya Sixtina, 7 de mayu de 1964; cf. Ralf van Bühren: Los Papes y los artistes modernos. La renovación de l'actividá pastoral colos artistes dempués del Conceyu Vaticanu II (1962−1965), San José 2012, p. 9-14. El 21 de payares de 2009, na Capiya Sixtina axuntáronse más de 260 artistes con Benitu XVI. La so alocución foi una reflexón sobre la guapura poniendo l'exemplu del frescu de El Xuiciu Final de Michelangelo.Discursu del Papa Benitu XVI mientres l'alcuentru con artistes na Capiya Sixtina, 21 de payares de 2009; cf. Bühren, 2012, p. 16-23.
Cónclave papal
Una de les funciones principales de la Capiya Sixtina ye la de sede del cónclave del Colexu cardenaliciu, nel que s'escueye al papa. Mientres el cónclave, instálase una chimenea nel teyáu de la capiya, y el fumu, al ser vistu dende la plaza de San Pedro, actúa como una señal. Si sale fumu blanco (fumata bianca), formáu al quemar nuna estufa les papeletes de la eleición, significa que'l cónclave remató y que s'escoyó a un nuevu papa. thumb|left|upright|Fumata bianca
Si nengún candidatu llogra la mayoría (dos tercios de los votos), sale fumu negro (fumata nera), formáu al quemar les papeletes xunto con paya húmedo y dellos productos químicos, qu'indica qu'inda nun hubo una eleición satisfactoria. Saunders, Fr. William P. "The Path to the Papacy". Arlington Catholic Herald, 17 de marzu de 2005. Consultáu'l 2 de xunu de 2008. thumb|right|upright|Fumata nera
El cónclave tamién apurre a los cardenales un llugar nel que pueden oyer misa, comer, dormir y pasar el tiempu asistíos por sirvientes. Lós cónclaves fueron celebraos nel Vaticanu dende 1455 (na Capiya Sixtina a partir de 1878). Hasta'l Cisma d'Oriente celebrar na basílica dominica de Santa Maria sopra Minerva.
Dende 1996, la Constitución Apostólica Universi Dominici Gregis de Xuan Pablo II establez que los cardenales agospiar na Domus Sanctae Marthae mientres el cónclave, pero que les votaciones realizar na Capiya Sixtina.«Domus Sanctae Marthae & The New Urns Used in the Election of the Pope.» EWTN
D'antiguo, tolos cardenales eleutores usaben un paliu mientres el cónclave como signu d'equivalente dignidá. Dempués de que'l nuevu papa aceptaba la so eleición y daba'l so nuevu nome, los cardenales tiraben d'una cuerda atada a los sos asientos pa baxar los sos palios en señal de respetu y obediencia al escoyíu. Hasta les reformes establecíes por San Pío X, los palios yeren de distintos colores pa estremar a los cardenales nomaos per cada papa. Pablo VI abolió l'usu los palios por cuenta de que, mientres el so papáu, el númberu de miembros del Colexu Cardenaliciu aumentara hasta'l puntu de que teníen que sentase en dos files, y los palios apexaben la visión de los cardenales de la fila trasera.
Arquiteutura Estructura thumb|Vista esterior de la Capiya Sixtina. La capiya ye un edificiu alto y rectangular, y les sos midíes exactes son difíciles de determinar, yá que solo conócense les del interior: 40,9 metros de llongura por 13,4 metros d'anchu, les dimensiones del Templu de Salomón según l'Antiguu Testamentu. Recuperáu 06/06/2014
L'esterior nun tien adornos arquiteutónicos nin escultóricos, como ye común en munches ilesies medievales y renacentistes d'Italia. Nun tien fachada principal nin entraes esteriores; namái puede aportase al traviés del interior del Palaciu Apostólicu, y l'esterior namái ye visible dende les ventanes d'alredor y dende patios interiores del palaciu. El fundimientu y agrietamiento de la mampostería tamién afectó al edificiu, y riquió la construcción de grandes contrafuertes que refuercen les parés esteriores. La construcción d'otros edificios allegantes tamién alterió l'aspeutu orixinal del esterior.
L'espaciu internu ta estremáu en trés niveles, de los cualos l'inferior ye un suétanu altu con delles ventanes utilitaries y un accesu al patiu esterior. El suétanu ta cubiertu por una robusta bóveda que sofita la capiya. Enriba ta l'espaciu principal, la Capiya Sixtina, que la so bóveda ta a un altor de 20,7 metros. L'edificiu tenía seis ventanes altes y narquiaes en cada llau y dos en cada estremu, pero dalgunes d'elles fueron tapiaes. Sobre la capiya hai otra planta con salones pa la Guardia Suiza Pontificia. Nesta planta construyó una pasarela al campu que sobresalía de la fachada y arrodiaba l'edificiu, sofitada por una arcada que surde de les parés. Esta pasarela foi cubierta, pos aniciaba goteres na bóveda de la capiya.
thumb|left|Grabáu del sieglu XIX qu'amuesa l'aspeutu de la Capiya Sixtina a finales del sieglu XV, antes de la intervención de Michelangelo.
Interior thumb|350px|Interior de la Capiya Sixtina. Les proporciones del interior de la capiya utilicen el llargor como midida de referencia: estremada por trés da l'anchu y estremada por dos da l'altor. Pa caltener la proporción, había seis ventanes a cada llau y dos en cada estremu. Les proporciones claramente definíes fueron una carauterística de l'arquiteutura renacentista y reflexaben el creciente interés nel heriedu clásicu de Grecia y Roma.
El techu de la capiya ye una bóveda de cañón rebaxada, con lunetos qu'arrodien los arcos de les ventanes. La bóveda ta cortada en sentíu tresversal por pequeñes bóvedes formaes sobre cada ventana, que la estremen nel so nivel inferior nuna serie de pechines alzaes sobre pilastres asitiaes ente les ventanes. La bóveda de cañón taba pintada orixinalmente de color azul brillante con estrelles doraes, según un diseñu de Piermatteo da Amelia. El pavimentu ye de cosmatesco, un estilu decorativu qu'usa mármol y piedra coloriada nun diseñu que reflexa la proporción qu'esistía d'antiguo na división del interior y tamién marca'l camín procesional dende la puerta principal, utilizáu pol papa n'ocasiones importantes, como'l Domingu de Ramos.
La mampara o transenna de mármol, obra de Mino da Fiesole, Andrea Bregno y Giovanni Dalmata estrema la capiya en dos partes. Orixinalmente taba asitiada nel centru de la capiya, dexando'l mesmu espaciu pa los miembros de la Capiya Pontificia, nel llau del altar, y pa los pelegrinos y los ciudadanos al otru llau. Sicasí, al crecer el númberu d'asistentes del papa, la mampara foi movida amenorgando la zona de los fieles. La transenna ta coronada por una filera de candeleros afataos, d'antiguo doraos, y tien una puerta de madera, que sustitúi a una antigua puerta ornamental de fierro forxáu doráu. Los escultores de la transenna tamién crearon la cantoria o púlpitu pal coru.
Decoración Historia thumb|Diagrama de la decoración de les parés y el techu de la Capiya Sixtina.