miniatura|350px|Estensión del Imperiu Chola.
La dinastía Chola (tamil: சோழர் குலம்; IPA pronunciation: ['ʧoːɻə]) que yera d'orixe tamil, gobernó na India meridional hasta'l sieglu XIII de la nuesa era. La dinastía aniciar nel valle fértil del ríu Kaveri. Karikala Chola foi'l más famosu ente los reis del periodu tempranu de la dinastía Chola, ente que Rajaraja Chola, Rajendra Chola y Kulothunga Chola aportaron a emperadores famosos nel periodu medieval.
La dinastía Chola algamó'l so máximu apoxéu mientres los sieglos X y XII de la nuesa era. Sol gobiernu de Rajaraja Chola I (Rajaraja el grande) y del so fíu Rajendra Chola, la dinastía llogró un gran desenvolvimientu militar, económicu y cultural n'Asia. El territoriu espandir dende les islles Maldives nel sur hasta les llendes del ríu Ganges nel norte de Bengala. Rajaraja Chola conquistó'l sur de la India, amestó partes de Sri Lanka y ocupó les islles Maldives. Rajendra Chola tamién realizó incursiones contra los reinos allugaos nel archipiélagu Malayu. El poder de la dinastía Chola tornó alredor del sieglu XIV sieglu cola xubida de los Pandyas y de los Hoysala.
Los Cholas dexaron tres de sigo un heriedu qu'anguaño se ve reflexada na rexón. La so proteición brindada a la lliteratura y el so celu na construcción de los templos, dieron llugar a la creación de grandes trabayos d'arquiteutura y al desenvolvimientu de la poesía tamil. Los reis Chola yeren constructores vidueños y la presencia de los templos nos sos reinos non yá obedecíen a ser llugares d'adoración, sinón tamién centros de l'actividá económica, beneficiando a la comunidá polo xeneral. Empecipiaron una forma de gobiernu centralizáu y establecieron una burocracia disciplinada.
Oríxenes
Nun hai información definida sobre los oríxenes de la pallabra Chola. Les menciones na lliteratura temprana de Sangam (150 d. C.) indiquen que los primeros reis de la dinastía anteceden al añu 100 d. C. Parimelalagar, anotador del testu clásicu Tamil Tirukkural, menta qu'ésti podría ser el nome d'una antigua cla. Lo más probable ye qu'ésta, amás de Cheras y Pandyas, yera'l nome de la familia o del clan predominante nel territoriu. Fixéronse tentatives de coneutar el términu Chola cola pallabra sánscrita Kala (negru) y con Kola, que nos periodos tempranos señalaba a la población prearia de la India meridional, que se caracterizaba pol color escuru de la so piel.
miniatura|180px|Moneda de plata d'Uttama Chola.
De la historia del Imperiu Chola esiste escasa evidencia escrita disponible. Los historiadores mientres los postreros 150 años trataron de conocer alrodiu de esti pueblu valiéndose d'una variedá de fontes posibles, tales como la lliteratura antigua tamil de Sangam, tradiciones orales, inscripciones nos testos relixosos, nos templos y en plaques de cobre. La fonte principal d'información disponible de los Cholas nel so periodu inicial ye la lliteratura temprana Tamil del periodu Sangam. Hai tamién curties menciones avera del país, les sos ciudaes, puertos y comercios conseñaos nel Periplus Maris Erythraei.
Periplus foi'l trabayu d'un comerciante anónimu d'Alexandría, escritu na dómina de Domiciano (81 - 96 d. C.) y contién dalguna información avera del país Chola. Un sieglu dempués, el xeógrafu Ptolemeo brinda más detalles sobre'l país, el so puertu y les sos ciudaes interiores. Mahavamsa, un testu budista, numbera una serie de conflictos ente los habitantes de Ceilán y los inmigrantes tamiles.
Chola ye mentada nes pilastres de les inscripciones del rei Ashoka (inscritu ente los años 273 - 232 e.C. ), y trata alrodiu de la esistencia d'una rellación amistosa ente los reinos.
Historia Reis de CholaPeriodu tempranu Ilamcetcenni Karikala Chola Nedunkilli Nalankilli Killivalavan Kopperuncholan Kocengannan PerunarkilliInter-reino - 200-848 dC.Periodu Chola Medieval Vijayalaya Chola 848-871(?) CE Aditya I 871-907 CE Parantaka Chola I 907-950 CE Gandaraditya 950-957 CE Arinjaya Chola 956-957 CE Sundara Chola 957-970 CE Uttama Chola 970-985 CE Rajaraja Chola I 985-1014 CE Rajendra Chola I 1012-1044 CE Rajadhiraja Chola 1018-1054 CE Rajendra Chola II 1051-1063 CE Virarajendra Chola 1063-1070 CE Athirajendra Chola 1067-1070 CEPeriodu Chola Chalukya Kulothunga Chola I 1070-1120 CE Vikrama Chola 1118-1135 CE Kulothunga Chola II 1133-1150 CE Rajaraja Chola II 1146-1163 CE Rajadhiraja Chola II 1163-1178 CE Kulothunga Chola III 1178-1218 CE Rajaraja Chola III 1216-1256 CE Rajendra Chola III 1246-1279 CE [ edit ] La historia de la dinastía Chola ta basada en cuatro periodu: el periodu tempranu Chola de la lliteratura de Sangam, el inter-reinu ente la cayida de los reis del periodu tempranu y los reis medievales antes de Vijayalaya Chola (C. 848 d. C.), el periodu medieval de la dinastía de Vijayalaya, y finalmente'l periodu de la dinastía de Chalukya Chola de Kulothunga Chola I del sieglu III-IV hasta'l sieglu XI.
Periodu tempranu
De los primeros reis de Chola esiste evidencia tanxible na lliteratura Sangam. Los eruditos convienen xeneralmente qu'esta lliteratura pertenez al sieglu primeru de la nuesa era. La cronoloxía interna d'esta lliteratura nun s'atopa bien definida con rellación al so espaciu históricu. La lliteratura Sangam ta llena de nomes de reis y de príncipes, y de los poetes que pertenecen a la dómina.
A pesar de ser una lliteratura rica que representa la vida y el trabayu d'esta xente, inda nun puede oldease al periodu históricu correspondiente.
La lliteratura Sangam ta llena de lleendes sobre los reis míticos de Chola. El rei Chola yera miráu como un ser que baxaba del Sol. Estos mitos falen avera del rei Kantaman de Chola, supuestu contemporaneu del sabiu Agastya. Dos nomes sobresalen como prominentes ente esos reis de Chola conocíos na lliteratura Sangam: Karikala Chola y Kocengannan.
Nun esisten medios seguros pa definir la orde de socesión, nin d'afitar les sos rellaciones d'unu con otru y con munchos otros príncipes del mesmu periodu. La ciudá d'Urayur (cerca de Thiruchirapalli) yera la so capital.
Inter-reino
Poco se sabe sobre'l periodu de transición, alredor del sieglu III d'alcuerdu a la edá Sangam (C. 300 d. C.), nes cualos los Pandyas y los Pallavas apoderaben el país Tamil. Una dinastía desconocida, los Kalabhras, invadió'l país Tamil, moviendo a los reinos esistentes y gobernando per espaciu de tres sieglos.
Darréu éstos fueron movíos polos Pallavas y los Pandyas nel sieglu VI d. C. Poco se sabe sobre'l pueblu Chola mientres estos trés sieglos hasta la llegada de Vijayalaya nel segundu trimestre del sieglu IX.
La lliteratura de la dómina apenes apurre dellos datos relativos a los tresformamientos que surdieron mientres esti intervalu llargu de tiempu. Lo más seguro ye que cuando'l poder de los Cholas mengua, los Pandyas y los Pallavas aprovechando esta circunstancia llevantar nel norte y nel sur, lo qu'obliga a esta dinastía a buscar abellugu y la proteición de los sos rivales más cercanos.
Los Pallavas y los Pandyas al paecer llograron dixebrase de los Cholas, sicasí, ye posible pola so reputación, qu'aceptaren princeses d'orixe Chola n'unión matrimonial, amás d'emplegaes al so serviciu.
El pelegrín chinu Xuanzang, que pasó dellos meses en Kanchipuram mientres los años 639 - 640 d. C., escribe sobre'l reinu de Culi-yá”. Les numberoses inscripciones de los Pallavas, los Pandyas y los Chalukya d'esti periodu, menten sobre la conquista “del país de Chola”. A pesar d'esta perda d'influencia y poder, ye inverosímil creer que'l reinu Chola perdiera la so hexemonía nel territoriu qu'arrodiaba Urayur, la so capital. Vijayalaya devolvió la prominencia a esta área xeográfica.
Alredor del sieglu VII, un reinu Chola espolletó na actual Andhra Pradesh. Esti reinu de Telugu Cholas remontar al periodu Sangam tempranu. Sicasí, nun se tien nada definíu alrodiu de la so conexón al periodu tempranu del reinu de Chola.
Ye posible qu'una caña Tamil Chola emigrara al norte mientres la dómina de los Pallavas con cuenta d'establecer un reinu propiu, lloñe de les influencies dominantes de los Pandyas y de los Pallavas.
Chola medieval
Ente que per un sitiu esiste poca información confiable relativa a los Chola mientres el periodu qu'inclúi a les dinastíes tempranes de Chola y de Vijayalaya, hai una bayura de materiales con referencia a Vijayalaya y a les dinastíes de Chalukya Chola. Una gran cantidá d'inscripciones en piedra realizada por ellos mesmos y polos reis de los reinos rivales, Pandyas y Chalukyas, y grabaciones en plaques de cobre, fueron preseos importantes al construyir la historia del pueblu Chola mientres esi periodu.
Alredor del añu 850 d. C., Vijayalaya llevantar n'armes y aprovechó una oportunidá resultante d'un conflictu ente los Pandyas y Pallavas, la ciudá de Thanjavur foi prindada y estableció una eventual llinia imperial nel periodu medieval. miniatura|180px|Territoriu Chola mientres Rajendra Chola I.
La dinastía Chola taba nel máximu desenvolvimientu de la so influencia y poder mientres el periodu medieval. Grandes reis, como Rajaraja Chola I y Rajendra Chola ocuparon el tronu, y so la so visión y direición el reinu de Chola espandióse más allá de les llendes tradicionales d'un reinu Tamil. Nel so apoxéu, l'imperiu Chola tomó dende la isla de Sri Lanka nel sur hasta les veres del ríu Godavari nel norte. Los reinos a lo llargo de la mariña este de la India hasta'l ríu Ganges reconocieron la soberanía feudal de los Chola. Les fuercies marítimes de Chola invadieron y conquistaron Srivijaya nel archipiélagu malayu.
Mientres esti periodu, los Cholas fueron constantemente asediados polos Sinhalas, pueblu bien combativu que procuró en cada momentu derrocar la ocupación Chola en Sri Lanka, polos príncipes de Pandya qu'intentaron ganar la independencia pa los sos territorios tradicionales, y poles ambiciones cada vez mayores de los Chalukyas nel Deccan occidental.
Esti periodu carauterizar pola guerra constante ente los Chola y estos pueblos antagonistes. Un equilibriu de poder esistió ente los Chalukyas y los Cholas, y esistió una aceptación tácita al considerar al ríu Tungabhadra como la llende ente los dos imperios. Sicasí, el fondu de la contención ente estos dos poderes yera la influencia cada vez mayor de los Chola nel reinu de Vengi.
Chola Chalukya
Les aliances políticu y matrimonial ente los reis del este de Chalukya alredor de Vengi asitiáu nes veres del sur del ríu Godavari empezaron mientres el reináu de Rajaraja tres la invasión de Vengi. La fía de Rajaraja Chola casóse col príncipe Vimaladitya. Tamién casaron a la fía de Rajendra Chola con un príncipe del este de Chalukya, Rajaraja Narendra. Asesinaron a Athirajendra Chola fíu de Virarajendra Chola nun disturbiu civil nel añu 1070 y Kulothunga Chola I xubió al tronu de Chola, empezaba asina la dinastía de los Chalukya Chola. Kulothunga yera un fíu del rei Rajaraja Narendra de Vengi.
La dinastía de Chalukya Chola tuvo gobernantes bien capaces en Kulothunga Chola I y Vikrama Chola; sicasí, la declinación del poder empezó práuticamente mientres esti periodu. Piérdese'l control de la isla de Sri Lanka y son espulsaos pol renacíu poder de los Sinhala. Alredor del añu 1118 perdieron el control de Vengi (conquistáu pol rei occidental Vikramaditya VI de Chalukya) y Gangavadi (distritos meridionales de Mysore) debíu al poder cada vegada mayor del rei Hoysala Vishnuvardhana, un feudatario Chalukya.
miniatura|Territorio Chola mientres Kulothunga Chola I. Nos territorios Pandyas, la falta d'una alministración central que los controlaba, afaló a un númberu de demandantes al tronu de Pandya a provocar una guerra civil na cual los Sinhalas y los Chola fueron movíos del poder. Mientres el sieglu pasáu los Cholas, asitiaron a un exércitu d'orixe Hoysala con calter permanente en Kanchipuram pa protexelos contra la influencia cada vez mayor de los Pandyas.