L' ye un árbol pequeñu perennifoliu, llonxevu, que puede algamar hasta 15 m d'altor, con copa ancha y tueru gruesu, d'aspeutu retorcigañáu. La so corteza ye finamente fisurada, de color gris o platiáu. Tien les fueyes opuestes, de 2 a 8 cm de llargu, llanceolaes col ápice llixeramente apuntiáu, enteres, coriáceas, glabras y verdes grises escures pol fexe, más pálides y densamente escamoses pol viesu, más o menos sésiles o con un peciolu bien curtiu.
Les flores son hermafrodites, en panícules axilares multifloras, con corola blanca. El frutu, l'aceituna, ye una drupa ensundiosa y bien oleosa de 1 a 3,5 cm de llargu, ovoide o daqué globosa, verde de primeres, que precisa d'aproximadamente mediu añu, en variedaes dedicaes a la producción d'aceite, p'adquirir un color negru-moráu nel so plenu maduror. El so periodu de floriamientu asocede ente mayu y xunetu nel hemisferiu norte, y ente payares y xineru nel hemisferiu sur, ente que'l so periodu de fructificación asocede ente setiembre y avientu nel hemisferiu norte, y ente marzu y xunu nel hemisferiu sur. D'esti frutu llógrase un aceite bien apreciáu en gastronomía, l'aceite d'oliva.
L' ye una especie de creciente interés en repoblaciones forestales, tantu pol so rusticidad como pol so meyor crecedera frente a otres especies coles que comparte condiciones d'establecimientu, anque les sos granes presenten dificultá pa granar, lo que complica'l so cultivu en viveru.
La madera del acebuche ye trupa, resistente y flexible. Los pastores y llabradores tienen predilección por varar de acebuche, pos como diz el proverbiu: «Al acebuche nun hai palu que lu lluche».
Morfoloxía y fisioloxía de la olivar left|miniatura|Olivar, col so frutu entá verde, en Xaén, España. La olivar ye una especie típicamente mediterránea afecha al clima de la zona. Ye una especie presente nos paisaxes de la península ibérica como un elementu más de los ecosistemes mediterráneos y de la cultura. Anque ye una especie rústica presenta tamién una serie de requisitos que llinden la so área de distribución preferentemente a zones de clima mediterraneu.
Ye sensible a les xelaes, magar puede soportar temperatures hasta -10 °C, anque la resistencia al fríu ye una carauterística varietal. Les altes temperatures son perxudiciales, sobre manera mientres el periodu de floriamientu. Anque s'atopen olivares en bien variaes zones, paez desenvolvese meyor n'árees con una pluviometría entendida ente los 600-800 mm/añu.
Flores Les flores de la olivar disponer n'inflorescencies (recímanos) compuestes de diez a cuarenta flores, según la variedá. Son flores blancu-verduscas inconspicuas, bracteadas y con mota en cúpula de cuatro dientecitos y corola de cuatro pétalos abiertos. Tienen dos estambres y un pistilu bilobado. La polinización consiste na tresferencia del polen conteníu nes anteres de los estambres d'una flor al estigma de la mesma flor, o con más frecuencia na olivar, al d'otres flores.
El estrés hídricu (amenorgamientu de l'agua disponible) y el estrés nutritivu (amenorgamientu de los nutrientes), asocedíos unos seis selmanes antes de la dómina de floriamientu son causes que provoquen l'amenorgamientu del númberu de flores per inflorescencia y amonten los albuertos ováricos. La flor ye tamién llamada rapa, trama o esquimo. miniatura|derecha|Prefloración miniatura|derecha|Flores, detalle
Subespecies Hai seis subespecies naturales distribuyíes per un área de distribución amplia:Green PS (2002) A revision of Olea L. Kew Bulletin 57:91–140; Besnard G, Rubio de Cases R, Christin PA, Vargas P (2009) Phylogenetics of Olea (Oleaceae) based on plastid and nuclear ribosomal DNA sequences: Tertiary climatic shifts and lineage differentiation times. Annals of Botany 104, 143-160 Olea europaea subsp. europaea (Cuenca del Mediterraneu) Olea europaea subsp. cuspidata (dende Sudáfrica por tol este d'África, Arabia hasta'l suroeste de China) Olea europaea subsp. guanchica (Canaries) Olea europaea subsp. cerasiformis (Madeira) Olea europaea subsp. maroccana (Marruecos) Olea europaea subsp. laperrinei (Arxelia, Sudán, Níxer) Les subespecies maroccana y cerasiformis son respeutivamente hexaploides y tetraploides.Besnard G, Garcia-Verdugo C, Rubio de Cases R, Treier UA, Galland N, Vargas P (2008) Polyploidy in the Olive Complex (Olea europaea): Evidence from Flow Cytometry and Nuclear Microsatellite Analyses. Annals of Botany 101, 25-30
La vecería Na olivar produz el fenómenu denomináu “vecería”, que consiste en que tres un añu d'abondosa collecha d'aceituna asocédese otru nel que la collecha ye pequeña, ensin que pueda pensase qu'esti fenómenu va producise necesariamente de forma biañal. Al nun conocese bien les causes que la producen, nun se tien una estratexa pa controlala. La crecedera de los frutos na olivar desenvolver mientres un periodu enllargáu (aproximadamente 8 meses), y sábese que los frutos en desenvolvimientu al traviés de les sos hormones y les sustancies qu'intervienen na so crecedera actúen como inhibidores de la diferenciación de les yemes que van brotar na siguiente estación de crecedera, polo que munches d'elles permanecen siendo yemes de madera, que van dar orixe a un biltu vexetativu, en llugar d'inducise y estremase a yemes florales; poro, mengua'l floriamientu esi añu.
Les actuaciones destinaes a fomentar mayores colleches nos años que correspuende cargar, por aciu el cuidu del plantíu, y l'abandonu de la mesma nos años de descarga contribúi entá más a acentuar la vecería.
Delles variedaes d'olivar son más veceras qu'otres, polo que puede aldovinase un componente xenéticu nesti fenómenu. Per otru llau, esisten téuniques de cultivu que mengüen la vecería, tal como'l riego o la recoyida temprana de l'aceituna.
El frutu
N'Hispanoamérica úsense indistintamente dambos nomes,http://www.portalolivicola.com/2010/03/08/argentina-esmolez-la baxa-produccion-por-hectarea-en-olivares/ entá cuando pa evitar cacofoníes al aceite llámase-y aceite d'oliva, y les denominaciones d'orixe recueyen “aceite d'oliva” como términu llegal.
L'aceituna ye un frutu nel que s'estremen les siguientes partes: pedúnculu o rabillo, epicarpio o piel, mesocarpiu o carne, endocarpiu o güesu y embrión o grana. L'aceituna va esperimentando cambeos na so coloración de la qu'engorda, dende un verde intensu al empiezu del so cuayáu, a un verde amarellentáu según va desenvolviéndose; apaecen manches púrpures al empecipiar el envero, sigue una tonalidá púrpura azulada, pa terminar, cuando algama'l so maduror plenu, nuna tonalidá negru azulada.
La composición química media d'una aceituna ye la siguiente: agua 50%, aceite 22%, azucres 19,1%, celulosa 5,8%, proteínes 1,6%, cenices 1,5%.
Etimoloxía La pallabra "olivar" procede del llatín olīvum que designa'l mesmu árbol. De la mesma términu llatín ye un préstamu del griegu ἔλαι(F)ον, tomáu d'un dialeutu que caltenía la wau (-F-) nel momentu del préstamu. En griegu la forma neutra ἔλαι(F)ον designaba'l productu de la oliva (l'aceite), ente que'l masculín ἔλαι(F)ος designa l'árbol selvaxe (acebuche, lat. "oleaster") y la forma femenina ἔλαι(F)α designa tantu l'árbol como'l frutu. El términu ta atestiguáu yá en micénicu (y-ra-wo) y xipriota y al paecer tratar d'un préstamu d'una llingua mediterránea que tamién foi tomáu por otres llingües indoeuropees como l'armeniu. La mayoría de les llingües europees usa formes pa designar l'árbol, el frutu y el so productu que proceden del llatín olīvum.
"Acebuche" procede del hispanoárabe az-zabbúǧ, términu que puede tener orixe bereber o proceder del persa al traviés del árabe oriental .Corominas, J. "Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico"
Simbolismu
La olivar ye'l símbolu ordinariu de la paz. Taba consagráu a Minerva, por que la so razón ver en munchos monumentos con un ramu d'olivar na mano d'onde se-y dio'l nome de Pacífera. La olivar, consideráu como símbolu de la paz, lo yera tamién de la victoria y de la castidá. Los nuevos maríos llevaben en Roma guirlandes o corones d'olivar y coronaben igualmente con él los muertos que conducíen a la pira. Yera coles mesmes l'atributu de los guerreros trunfadores y el premiu de los vencedores nos Xuegos Olímpicos. Una olivar mancada pol rayu yera un presaxu ciertu según la opinión de los augures del rompimientu de la paz.Diccionariu enciclopédicu popular ilustráu Salvat (1906-1914)
Virxiliu, pa dar a conocer que'l reináu de Numa Pompilio, segundu rei de Roma, foi pacíficu, representar con un ramu d'olivar na mano. Esti mesmu nes medayes de los emperadores indica la paz dada o caltenida a les sos Estaos. El ramu d'olivar que se da n'España y vese en munches de les sos medayes y otros monumentos indica qu'esta rexón producía y yera abondosa n'aceite. Vese representada la paz sobre delles piedres sepulcrales de los primeros cristianos con un palombu que tien nel picu un ramu d'olivar aludiendo a la que soltó Noé dende l'arca y volvió col ramu d'olivar anunciándo-y la desapaición de les agües.
La olivar montesa taba particularmente consagráu a Apolo. Solía llantase delantre de los templos y n'el so cañes colgaben les ufriendes y les armes antigües. La maza d'Hércules yera d'esta madera y de la mesma faíen los cetros de los reis.
Nel pabellón de la ONX, la corona de cañes d'olivar en tol mundu simboliza la paz universal.
Espardimientu de la olivar miniatura|Distribución potencial de la olivar na Cuenca del Mediterraneu (Oteros, 2014)Oteros, José (2014) Modelización del ciclu fenológico reproductor de la olivar (Tesis Doctoral). Universidá de Córdoba, Córdoba, España ciclu_fenolgico_reproductor_del_olivo_%28Olea_europaea_L.%29?ev=prf_pub Link miniatura|Olivares del campu estepeña. L'espardimientu de la olivar puede ser: sexual o por grana (reproducción), y asexual, vexetativa o agámica (multiplicación) a partir de porciones o fragmentos vexetativos de la planta madre. La multiplicación o espardimientu vexetativu ye utilizada en casi tolos casos, yá que dexa'l caltenimientu de clonar, esto ye, el llogru de material xenéticamente uniforme.
Nel espardimientu vexetativu utilízase un cachu de planta, a la que se denomina planta madre. D'ella llógrense una o delles plantes xenéticamente iguales a la planta de la que proceden. La olivar ye un árbol que tien una gran capacidá de rexeneración a partir de les yemes latentes que tien. Tamién produz con muncha facilidá raigaños adventicias, polo que la so multiplicación ye fácil.
Espardimientu vexetativu por estaca o garrote” Ye'l sistema tradicional d'espardimientu na olivar, consiste en soterrar una estaca de siquier cuatro o cinco años d'edá, que trescurríu un tiempu de permanecer soterrada, va emitir raigaños y tarmos que van dar como resultáu una nueva planta d'olivar completa.
En tiempos pasaos, les estaques necesaries pa la multiplicación proveníen de los restos de fradadura, siendo aprovechaos pa nuevos plantíos de la mesma variedá. Anguaño ye más frecuente que, primero al so plantíu, les estaques preparaes al efeuto, se enraícen en viveros, nos que permanecen d'unu a dos años, y lleguen al terrén d'asientu yá guañaes, lo qu'adelantra la entrada en producción. Al utilizar estaques guañaes tamién se soluciona'l problema de marras o fallos.
Espardimientu vexetativu por estaca o estacón” Con esti nome desígnase la espardimientu vexetativu de la olivar qu'utiliza estaques d'una dimensión entendida ente 1,5 a 2 m que provienen del aclareo de tueros o pies d'otres olivares, polo que s'aprovecha que tienen dellos raigaños.
Espardimientu vexetativu por “óvolos” Nel llugar onde los raigaños xunir col tueru de la olivar fórmense unos bárabos que s'utilicen pal espardimientu vexetativu de la olivar. Ye necesariu pa ello estazales en cachos d'unos 15 o 20 cm.
Espardimientu vexetativu por serpollos”