Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye o Petrus Josephus Wilhelmus Debije foi un inxenieru llétricu, físicu-químicu y profesor universitariu d'Estaos Xuníos d'América d'orixe neerlandés, autor de numberosos trabayos rellacionaos cola mecánica cuántica.
En 1936 ganó'l premiu Nobel de Química pola so contribución a la conocencia de les estructures moleculares.
Biografía Petrus Debye (el so nome yera orixinalmente Petrus Wilhelmus Josefo Debije pero los rexistros amuesen que finalmente se camudó'l nome) estudió matemátiques, física y química na Universidá teunolóxica de Aquisgrán, universidá asitiada n'Alemaña pero a tan solo 30 quilómetros de Maastricht, y onde se llicenció en 1905 so la supervisión d'Arnold Sommerfeld. En 1906 doctorar na Universidá de Múnich, tamién so la supervisión de Sommerfeld, que nomára-y asistente personal. Consiguió'l so doctoráu con una tesis sobre presión de radiación en 1908. thumb|320px|left|Quintu Congresu Solvay de 1927. Podemos ver a Peter Debye el primeru pela esquierda de la fila central, sentáu al llau de Martin Knudsen y detrás d'Irving Langmuir. Ente 1911 y 1935 impartió clases de física nes universidaes d'Utrecht en 1912, Gotinga en 1913, volvió a la Zúrich en 1920, na de Leipzig en 1927, y finalmente volvió a Berlín en 1934 onde foi nomáu direutor del Institutu Kaiser Wilhelm de Física.
En 1913 casóse con Mathilde Alberer. Tuvieron una fía y un fíu (Peter P. Debye) que se convirtió nun reconocíu físicu y llegó, inclusive, a collaborar con Debye en delles de les sos investigaciones.
En 1938 treslladar a los Estaos Xuníos, onde impartió clases de química na Universidá Cornell ente 1940 y 1952. En 1946 llogró la nacionalidá d'Estaos Xuníos, momentu esi nel que camudó'l so nome holandés pola so trescripción inglesa.
En delles biografíes, díxose que Debye camudar a los EE.XX. porque se negó a aceptar la ciudadanía que foi impuesta sobre él polos nazis. Anque dellos rexistros indiquen que Debye participaba viviegamente na llimpieza del Institutu Kaiser Wilhelm de xudíos y otres persones non arios, inda se ta aldericando esta verdá.
Debye finó'l 2 de payares de 1966 na población d'Ithaca, Nueva York, por cuenta de un infartu de miocardiu. Primeramente yá superara un 1er ataque al corazón n'abril del mesmu añu.
Discutiniu de 2006 En xineru de 2006, un llibru (n'holandés) apaeció nos Países Baxos, escritu por Sybe Rispens, tituláu Einstein nos Países Baxos.Sybe Rispens, Einstein in Nederland. Een intellectuele biografie Ambo/Anthos 2006 ISBN 90-263-1903-7 Nún de los capítulos d'esti llibru analiza la rellación ente Albert Einstein y Debye. Rispens afayó nuevos documentos y demostró que, mientres la so direición de la Sociedá Kaiser Wilhelm, Debye participó viviegamente na llimpieza de les instituciones científiques alemanes de "elementos non arios" como los xudíos y otros. Rispens rexistra que'l 9 d'avientu de 1938, Debye escribió na so calidá de presidente de la Deutsche Gesellschaft Physikalische (DPG) a tolos miembros de la DPG:
En vista de la situación actual, l'afiliación de los xudíos alemanes na Deutsche Gesellschaft Physikalische, según lo axustao poles lleis de Nuremberg, nun puede siguir. Acordies colos deseos de la xunta, pido a tolos miembros a los que s'apliquen estes normes que m'informen del so arrenunciu. Heil Hitler!
Numberoses biografíesRandom House Dictionary, Random House, 2013: "Debye".Stichting Edmond Hustinx and Christian Bremen (eds). Pie Debije-Peter Debye: 1884–1966. Gardez! Verlag (2000) ISBN 3897960486.Williams, J. W. "Peter Joseph Wilhelm Debye" Biographical Memoirs, Vol. 46 (1975) National Academy of Sciences U.S. publicaes antes del trabayu de Rispens, afirmen que Debye treslladar a los EE.XX. porque se negó a aceptar la nacionalidá alemana forzáu polos nazis, y entamó la so salida d'Alemaña mientres una visita a la so madre en Maastricht a finales de 1939, tres lo qu'encetó un barcu en Xénova en xineru de 1940 y llegó a Nueva York a principios de febreru de 1940. Solicitóse de momentu la so residencia permanente nos EE.XX. y aceptó una ufierta de trabayu de la Universidá de Cornell en xunu de 1940. Esi mes, crució la frontera d'Estaos Xuníos con Canadá y tornó a los pocos díes con una visa d'inmigración. Tamién foi capaz de sacar a la so esposa d'Alemaña y llevala a los EE.XX. n'avientu de 1940. A pesar de que'l so fíu yá taba nos EE.XX. antes de partir, la so cuñada y la so fía de 19 años d'edá nun pudieron treslladase. Vivíen na so residencia oficial en Berlín, calteniéndose gracies a los salarios oficiales de Debye en Berlín (caltuvo curioso una llicencia oficial d'ausencia pa esti propósitu).
Amás, Rispens aliega qu'Albert Einstein na primer metá de 1940 intentó viviegamente prevenir a Cornell avera del nomamientu de Debye. Einstein supuestamente escribió a los sos colegues d'Estaos Xuníos alvirtiéndo-yos de que: "Sé de bona fonte que Peter Debye inda ta n'estrechu contautu colos líderes alemanes (nazis)" y, siempres acordies con lo que sostién Rispens, encamentó a los sos colegues a faer "lo que consideren el so deber como ciudadanos americanos". Pa sofitar esta afirmación, Rispens referir a una conocida carta de Debye a Einstein y la respuesta d'Einstein a la mesma. Van GinkelG. van Ginkel, Prof. Peter J. W. Debye in 1935–1945. An investigation of historical sources, December 2006, ISBN 90-393-4284-9 investigó informes del FBI de 1940 sobre esti asuntu y trazó la "fonte confiable" a una sola carta empobinada a Einstein y escrita por daquién que'l so nome perder. Esta persona nun yera conocida personalmente por Einstein y, según el mesmu Einstein, probablemente tampoco conocía personalmente Debye. Per otra parte, esta carta acusatoria nun lu llegó a Einstein direutamente, si non que foi interceptada polos censores británicos que-y la amosaron a Einstein. Einstein unvió al axente británicu cola carta a Cornell, y les autoridaes de Cornell informaron a Debye sobre l'asuntu. Darréu, Debye escribió la so conocida carta a Einstein de 1940, a la que respondió Einstein. Les dos últimes cartes pueden atopase na correspondencia publicada d'Einstein.
Rispens aliega que Debye unvió una telegrama a Berlín el 23 de xunu de 1941 informando a los sos patrones anteriores de que yera capaz y ta dispuestu a volver a entamar les sos responsabilidaes nel Kaiser Wilhelm Institut, presumiblemente col fin de caltener el so permisu d'ausencia y caltener la casa y los salarios disponibles en Berlín pa la so fía, anque hasta'l momentu nun se pudo recuperar nenguna copia d'esta telegrama. Nel branu de 1941, Debye presentó la so solicitú de convertise en ciudadanu de los Estaos Xuníos y foi reclutado rápido nos EE.XX. pa participar na investigación de guerra aliada.
Foi bien documentáu en munches biografíes, y tamién nel llibru de Rispens, que Debye y los sos colegues holandeses ayudaron a la so colega xudía Lise Meitner en 1938-1939 (con gran riesgu pa sigo mesmu y pa la so familiaSime, Ruth Lewin. Lise Meitner: A Life in Physics. University of California Press (1997) ISBN 0520208609.) a cruciar la frontera xermano-holandesa pa escapar de la persecución nazi y, finalmente, poder llegar a Suecia.
Precediendo al trabayu de Rispens, y en contraste con él, un artículu de RechenbergH. Rechenberg, Physik. Blätter, 44, Nov 1988, page 418 apaeció 18 años antes en rellación cola carta de Debye. L'artículu describe la misiva de Debye con más detalle y presenta una imaxe bien favorable de Debye nos sos esfuercios p'aguantar a los activistes nazis. Per otra parte, esti artículu señala que Max von Laue, bien conocíu polos sos puntos de vista anti-nazis, dio'l so vistu bonu a la carta del presidente de la DPG.
La respuesta internacional El fíu de Debye, Peter P. Debye, entrevistáu en 2006 a la edá 89 añosInterview given to Gooi & Eemlander newspaper (Dutch language) on 2 February 2006 recuerda que'l so padre yera totalmente apolíticu y que na intimidá familiar nun s'aldericaba d'asuntos políticos. Según el so fíu, Debye namái quería faer el so trabayu nel Institutu Kaiser Wilhelm, y mientres el tiempu que los nazis nun lu fadiaron, él foi capaz de faelo. Recuerda que la so madre encamentó-y a permanecer nos EE.XX. en casu de guerra. El fíu de Debye llegara a los EE.XX. nunes vacaciones de dos meses mientres el branu de 1939, pero nunca volvió a Alemaña debíu al españíu de la guerra.
Les acusaciones de Rispens 'fueron consideraes suficiente graves pol Conseyu d'Alministración de la Universidá d'Utrecht que'l 16 de febreru de 2006 anunció un cambéu de nome pal Institutu de Debye. Esto fixo dempués de consultar col NIOD.Universiteit Utrecht ziet af van naamgeving Debye. Utrecht University, Debye Institute, 16 February 2006.
Nun artículu d'opinión publicáu nel sitiu web del Institutu Debye, el Dr. Gijs van Ginkel (hasta abril de 2007 Direutor Xerente Senior del VM Debye Instituut n'UtrechtGijs van Ginkel (2006) AFSCHEID VAN DEBYE DOOR UTRECHT: EEN BESTUURLIJKE DWALING . debye.uu.nl (in Dutch)) llamentó esta decisión. Nel so artículu cita estudiosos que señalen que'l DPG foi capaz de retener al so personal amenaciáu'l tiempu que podría esperase so una creciente presión de los nazis. Tamién aliega'l fechu importante de que cuando Debye en 1950 recibió la Medaya Max Planck del DPG, naide opúnxose, nin siquier el conocíu oponente de los nacionalsocialistes Max von Laue, que taría en condiciones d'oponese. Tamién Einstein, col so enorme prestíu, inda taba vivu, al igual qu'otros científicos xudíos como Lise Meitner y James Franck (dambos conocíen íntimamente a Debye). Nengún d'ellos protestó contra Debye cuando recibió la máxima distinción científica alemana. Ello ye que Albert Einstein, dempués de munchos años de nun participar na votación de los nomaos a la medaya Max Planck, xunir de nuevu nel procesu de votar por Debye.
thumb|Monument for Peter Debye in the Maastricht square that bears his name: Momentos Dipolares (Felix van de Beek, 1998) La Universidá de Maastricht tamién anunció que taba reconsiderando la so posición nel Peter Debye Prijs voor onderzoek natuurwetenschappelijk (Premiu Peter Debye pa la investigación científica).Opgeroepen beeld moeilijk verenigbaar met voorbeeldfunctie UM, Press release University of Maastricht, 16 February 2006
Nuna respuesta nel sitiu web de la DPG,Dieter Hoffmann and Mark Walker (March 2006). Peter Debye: A Typical Scientist in an Untypical Time . dpg-physik.de Dieter Hoffmann y Mark Walker tamién conclúin que Debye nun yera un activista nazi. Ellos señalen que Max von Laue tamién foi riquíu y obligáu (como funcionariu) a roblar cartes con Heil Hitler. Tamién afirmen que'l DPG foi una de les últimes sociedaes científiques en purgar a los sos miembros xudíos y namái bien al so pesar, y citen la respuesta de la Lliga de Profesores Universitarios del Reich (una organización nacionalsocialista) a la carta de Debye:
Obviamente, la Sociedá Alemana de Física ta inda bien atrasada ya inda s'enferrona firmemente a los sos queríos xudíos. Ello ye que ye notable que namái "por cuenta de circunstancies fora del nuesu control", yá non pueda caltenese a los miembros xudíos
En mayu de 2006,. 5 May 2006. Home.hetnet.nl. Retrieved on 2012-07-25. el ganador holandés del Premiu Nobel Martinus Veltman qu'escribiera'l prólogu del llibru de Rispen, arrenunció a la descripción del llibru de Peter Debye, retiró'l so prólogu, y pidió al Conseyu d'Alministración de la Universidá d'Utrecht que reconsiderara la so decisión de camudar el nome del Institutu Debye.
Diverses investigaciones históriques, tantu nos Países Baxos como nos EE.XX., lleváronse a cabu dempués de l'actuación de la Universidá de Maastricht. La primera d'estes investigaciones, llevada a cabu pol departamentu de Química y Bioloxía Química de la Universidá de Cornell yá remató. L'informeHéctor D. Abruña. . Home.hetnet.nl. Retrieved on 2012-07-25. de la investigación de Cornell, publicáu'l 31 de mayu de 2006, establez que: