L'Academia de la Llingua Asturiana (ALLA) ye'l muérganu encargáu de la normativización del idioma asturianu. Desendolca tamién llabor d'asesoramientu en tolo que cinca a la llingua. L'Academia de la Llingua Asturiana ye una institución del Principáu d'Asturies que se creó en 1980 por Decretu del Conseyu Rexonal d'Asturies 33/1980 de 15 d'avientuBOCRA nᵘ 13 de 16.7.1981. y con estatutos aprobaos pol mesmu muérganu por Decretu 9/1981BOCRA nᵘ 14 de 22.12.1981. , modificaos el 12 d'abril de 1995BOPA nᵘ 136 de 14.6.1995. .
Nel añu 1919 creárase en Xixón la Real Academia Asturiana de les Artes y les Lletres, siendo la otra academia que s'ocupó na historia del asturianu; sicasí, el llabor d'esta última viérase interrumpíu.
Cargos académicos thumb|250px|Sede actual na cai del Águila n'Uviéu. L'Academia tien anguaño 22 miembros de númberu, 24 miembros correspondientes y 20 académicos d'honor. Los académicos nun perciben nenguna retribución nin pola so condición de talos nin polos cargos que desempeñen na Academia.
Los cargos académicos son:Académiques y académicos, dientro de la páxina de la propia institución; consultáu'l 22.02.2025.
Presidente: Xosé Antón González Riaño. Vicepresidente: David Guardado Díez. Secretaria: Claudia Elena Menéndez Fernández. Vicesecretaria: Carmen Muñiz Cachón. Ayalgueru: Carlos Lastra López.
Nel presidente recái la representación pública de la institución.
Presidencia de l'Academia
La primer persona n'ocupar la presidencia de l'Academia foi'l llingüista Xosé Lluis García Arias, presidente de la institución dende la so creaciónHistoria de l’Academia de la Llingua Asturiana, dientro de la páxina de la propia institución hasta la publicación del DALLA, presentando la so dimisión el 10 de xineru de 2001Dimisión del presidente de l'ALLA, Lletres Asturianes nᵘ 76, seición "Entamu", Uviéu, 2001; ISSN 0212-0534. . Pasa entóncenes a ocupar la presidencia en funciones Miguel Ramos Corrada, vicepresidente de la institución, hasta la celebración de nueves eleiciones,Pautu de funcionamientu inmediatu de l'Academia de la Llingua, Lletres Asturianes nᵘ 76, seición "Entamu", Uviéu, 2001; ISSN 0212-0534. onde va ser elixida como nueva presidenta Ana Cano González, daquella decana de la Facultá de Filoloxía de la Universidá d'Uviéu, el 25 de mayu de 2001.Lletres Asturianes nᵘ 78, seición "Notes y anuncies", Uviéu, 2001; ISSN 0212-0534. Va tar nel cargu per cuatro periodos, hasta'l 22 de xunu de 2017, onde va ser elixíu como nuevu presidente Xosé Antón González Riaño, qu'ocupa'l cargu hasta l'actualidá.Lletres Asturianes nᵘ 117, seición "Notes y anuncies", Uviéu, 2017; ISSN 0212-0534.
Llistáu completu d'académicos
Amúesase darréu la llista d'académicos y académiques de l'Academia:
Académicos de númberu D. Genaro Alonso Megido D. Lluis Xabel Álvarez Fernández D. Ramón d'Andrés Díaz Dña. Ana María Cano González D. Javier Fernández Conde D. Inaciu Galán y González D. Manuel Asur González García D. Xosé Antón González Riaño D. Roberto González-Quevedo González D. David Guardado Díez D. Xosé Ramón Iglesias Cueva D. Carlos Lastra López D. Francisco José Llera Ramo D. Pablo Xuan Manzano Rodríguez Dña. Josefina Martínez Álvarez Dña. Marta Mori d'Arriba Dña. Carmen Muñiz Cachón Dña. Berta Piñán Suárez D. Pablo Rodríguez Medina D. Carlos Rubiera Tuya D. Xuan Xosé Sánchez Vicente Dña. Cristina Valdés Rodríguez D. Emilio Barriuso Fernández (†) D. Xosé Bolado García (†) Dña. María Josefa Canellada Llavona (†) D. Lorenzo Novo Mier (†) D. Miguel Ramos Corrada (†) D. Urbano Rodríguez Vázquez (†)
Académicos correspondientes Dña. Lourdes Álvarez García D. Nicolás Bartolomé Pérez D. Xurde Blanco Puente D. Adolfo Camilo Díaz López D. Alberto Fernández Costales Dña. Margarita Fernández Mier D. José Antonio Fernández Vior D. Xosé Ignaciu Fonseca Alonso D. Ernesto García del Castillo D. Corsino García Gutiérrez Dña. Mª Esther García López Dña. Isabel Hevia Artime D. Xulio Llaneza Fernández D. Alfonso Martín Caso D. Xandru Martino Ruz D. David Melendi Palacio D. Próspero Morán López D. Vicente Rodríguez Hevia D. Miguel Solís Santos D. Pablo Suárez García D. Xose Antón Suárez Puente D. Pablo Texón Castañón D. Juan Carlos Villaverde Amieva D. Xosé Álvarez Fernández (†) D. Manuel d'Andrés Fernández (†) D. Xuan Bello Fernán (†) D. Félix Ferreiro Currás (†) D. Felipe Prieto García (†) D. David M. Rivas Infante (†) D. Andrés Solar Santurio (†)
Académicos d'honor Dña. Éva Buchi D. José Aurelio Álvarez Fernández D. James W. Fernández McClintock D. Xulián Fernández Montes D. Raimundo Fernández Rodríguez D. Xosé Lluis García AriasEn 2022, por determín propiu y acordies colos nuevos estatutos de l'Academia pasó a la categoría de Miembru d'Honor. D. Vicente García Oliva D. José Ángel Hevia Velasco D. Jesús Landeira D. Lisardo Lombardía Yenes D. Júlio Meirinhos D. Michael Metzeltin D. José Ramón Morala Rodríguez Dña. Pilar Rubiera Alonso Dña. Isabel Torrente Fernández Sr. Presidente del Coleutivu Manuel Fernández de Castro Sr. Presidente de la Euskaltzaindia Sr. Direutor de la Real Academia Española Sr. Presidente de la Real Academia Gallega Sr. Presidente del Institut d'Estudis Catalans D. Emilio Alarcos Llorach (†) D. José Aurelio Álvarez Fernández (†) D. Álvaro Galmés de Fuentes (†) D. Manuel García-Galano (†) D. Joaquín Manzanares Rodríguez-Mir (†) D. Celso Muñiz Gómez (†) D. José Luis Pensado Tomé (†) D. Alonso Zamora Vicente (†)
Historia thumbnail|right|300px|El "DALLA" y dellos Cartafueyos normativos. En 1981 asoleyó'l so primer trabayu normativu: Normes Ortográfiques, enantaes posteriormente colos cartafueyos Amestadures I (1987) y Amestadures II (1988) y con Conxugación de verbos (1989; espublizao conxuntamente dende la cuarta edición, de 1993); anguaño yá va pola 8ª edición (2021).
En 1982 entamó a editar el boletín Lletres Asturianes («LL.AA.»)Llistáu de los númberos de Lletres Asturianes. nel que se da lluz a trabayos d'investigación alredor de la llingua y lliteratura asturianes, anque tamién s'asoleyen artículos d'etnografía, folclor, historia, etc. Col númberu 104 (marzu de 2011), cámbiase'l formatu p'adaptalu a los estándares de publicación científica internacional;"Entamu" del númberu 104. ye xusto depués de la publicación del so primer númberu especial: un doble volume dedicáu al profesor, y ex-presidente de la institución, Xosé Lluis García Arias. Anguaño, llévense espublizaos 131 númberos, con una periodicidá actual de dos númberos per añu.
En 1998 espublízase la Gramática de la Llingua Asturiana (con una tercer edición en 2001) y en 2000 el Diccionariu de la Llingua Asturiana («DALLA»), colo que completa'l so llabor normativo, aniciao cásique venti años atrás.
Nel añu 2005 entama la espublización de la serie Cartafueyos Normativos, una serie de guíes léxiques normativizadores pa iguar diverses estayes y campos nos que la llingua asturiana nun contaba con un referente nidiu.Llistáu de los Cartafueyos Normativos publicaos. Esta xera va complementase dende l'añu 2009 col proyeutu TermAst, que s'encarga de la ellaboración de propuestes terminolóxiques d'aplicación a los nuevos usos de la llingua asturiana en dellos campos temáticos.Páxina del proyeutu TermAst.
Dende l'añu 2009, el númberu especial de mayu dedicáu a la Selmana de les Lletres, independízase de Lletres Asturianes dando pasu al Lletres Lliterariu, qu'a diferencia de la publicación madre (dende'l númberu 104), caltién el formatu orixinal d'aquelli,Lletres Lliterariu, mayu 2009; Entamu (páx.5-6); ISSN 1889-5182, y va dexar de publicase col so volume quintu y caberu en mayu de 2013. Xunto a esti númberu especial de LL.AA., publica dende 1990 la revista Lliteratura,Llistáu de los númberos de Lliteratura. dedicada a presentar artículos sobre les últimes obres y autores n'asturianu, asina como una muestra d'ello; dende'l so númberu 30, de mayu de 2014, va sustituyir como publicación lliteraria al anterior Lletres Lliterariu, publicándose dende entóncenes con una periodicidá añal coincidente cola Selmana de les Lletres Asturianes.Editorial del númberu 30 de Lliteratura. Revista lliteraria asturiana; Academia de la Llingua Asturiana, Uviéu, 2014, ISSN 113-9542.
Llabor principal de l'Academia El llabor de l'Academia, que vien dau polos sos Estatutos, organízase en delles xuntes de trabayu:
Lexicografía Normativización Toponimia Pedagoxía Lliteratura Etnografía y Cultura
Otres xeres Tamién, y siempre al mandáu de los Estatutos, l'Academia lleva alantre otres xeres, ente les que tán:
Organización de les Xornaes d'Estudiu, sesiones añales de tres díes de duración onde s'afonda nel estudiu de la llingua, la lliteratura, la etnografía y la cultura asturiana en xeneral. Organización de los Alcuentros "Llingua Minoritaria y Educación". Cursos de Branu y Pruebes de Conocencia. Convocatories de concursos: "Investigación", "Llectures pa Rapazos", "Creación Lliteraria", "Recoyida de Material Lliterario Oral", "Teatru", "Recoyida de Material Lliterario Escrito" y "Curtios Cinematográficos". Llabor editorial. L’Academia tien asoleyaos camín de 500 llibros repartíos en 16 coleiciones y edita estes cuatro revistes: Lletres Asturianes (Boletín oficial de la institución). Cultures. Revista Asturiana de Cultura. Lliteratura. Entrambasauguas. A revista del Navia-Eo.
L'iguador ortográficu L'Academia de la Llingua Asturiana ufierta de baldre un Iguador Ortográficu pal asturianu.Iguador ortográficu. Ye un correutor ortográficu pa los procesadores de testu de Microsoft® Word 97®, 2000®, XP® y 2003®, con una base de datos de cerca de 4 millones de pallabres, basada nel Diccionariu de la Llingua Asturiana («DALLA») asoleyáu pola Academia, y qu'inxer otra base de datos con cuasi 300 regles sintáutiques y ortográfiques. Acompáñase d'un "Diccionariu d'usuariu" y una opción de "Suxerencies" pa facilitar la iguadura más afayadiza.
Referencies
Enllaces esternos
Web institucional Academia de la Llingua Asturiana Páxina oficial. Secretaría Llingüística del Navia-Eo Revistes de l'Academia. Páxina del proyeutu TermAst.
Testos normativos Diccionariu de la Llingua Asturiana - «DALLA» Gramática de la Llingua Asturiana. Normes ortográfiques.
*